ਜ਼ਫ਼ਰਨਾਮਾ

ਆਦਿ ਗ੍ਰੰਥ ਦੀ ਉਹ ਹੱਥ-ਲਿਖਤ ਜੋ ਭਾਈ ਗੁਰਦਾਸ ਨੇ ਗੁਰੂ ਅਰਜਨ ਦੀ ਨਿਗਰਾਨੀ ਹੇਠ ਲਿਖੀ ਅਤੇ 1604 ਵਿੱਚ ਹਰਿਮੰਦਰ ਸਾਹਿਬ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ ਕੀਤੀ ਗਈ: ਸਿੱਖਾਂ ਦਾ ਮੂਲ ਗ੍ਰੰਥ।

ਗੁਰੂ ਅਮਰਦਾਸ ਦੇ ਸਮੇਂ ਗੋਇੰਦਵਾਲ ਵਿੱਚ ਸੰਕਲਿਤ ਬਾਣੀ ਦੀਆਂ ਦੋ ਜਾਂ ਵੱਧ ਜਿਲਦਾਂ: ਸਿੱਖ ਬਾਣੀ ਦੇ ਸਭ ਤੋਂ ਪੁਰਾਣੇ ਬਚੇ ਸੰਗ੍ਰਹਿ ਅਤੇ ਆਦਿ ਗ੍ਰੰਥ ਦਾ ਇੱਕ ਸੋਮਾ।

ਗ੍ਰੰਥ ਦੀ ਅੰਤਮ ਬੀੜ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਗੁਰੂ ਤੇਗ਼ ਬਹਾਦਰ ਦੀ ਬਾਣੀ ਜੋੜੀ ਗਈ, ਤਲਵੰਡੀ ਸਾਬੋ ਵਿਖੇ ਭਾਈ ਮਨੀ ਸਿੰਘ ਨੇ ਲਿਖ ਕੇ ਪੂਰੀ ਕੀਤੀ। ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਮੂਲ ਬੀੜ 18ਵੀਂ ਸਦੀ ਵਿੱਚ ਗੁਆਚ ਗਈ; ਬਾਅਦ ਦਾ ਹਰ ਉਤਾਰਾ ਇਸੇ ਤੋਂ ਹੈ।

ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਦਾ ਚਿੱਤਰਾਂ ਵਾਲਾ ਜੀਵਨ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਚਿੱਤਰਕਾਰ ਆਲਮ ਚੰਦ ਰਾਜ ਦੇ 57 ਚਿੱਤਰ ਹਨ, 1733 ਵਿੱਚ ਬਣਿਆ ਅਤੇ ਸਿੱਖ ਚਿੱਤਰਕਾਰੀ ਦੇ ਸਭ ਤੋਂ ਸੋਹਣੇ ਮੁੱਢਲੇ ਨਮੂਨਿਆਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ।

ਬਾਅਦ ਦੇ ਗੁਰੂਆਂ ਅਤੇ ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਮਹਿਲਾਂ ਵੱਲੋਂ ਸਿੱਖ ਸੰਗਤਾਂ ਨੂੰ ਲਿਖੀਆਂ ਹੁਕਮ ਦੀਆਂ ਚਿੱਠੀਆਂ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਭੇਟਾਂ, ਘੋੜੇ ਅਤੇ ਸ਼ਸਤਰ ਮੰਗੇ ਗਏ, ਅਤੇ ਕਈਆਂ ਉੱਤੇ ਗੁਰੂ ਦੇ ਆਪਣੇ ਹੱਥ ਦੀ ਲਿਖਤ ਹੈ।

ਗੰਧਾਰ ਦੀਆਂ ਵੱਡੀਆਂ ਚਟਾਨਾਂ ਉੱਤੇ ਮੌਰੀਆ ਸਮਰਾਟ ਦੇ ਫ਼ਰਮਾਨ, ਉੱਤਰ-ਪੱਛਮ ਦੀ ਖਰੋਸ਼ਠੀ ਲਿਪੀ ਵਿੱਚ: ਸਿੰਧ ਘਾਟੀ ਦੀਆਂ ਮੋਹਰਾਂ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਪੰਜਾਬ ਦੀਆਂ ਸਭ ਤੋਂ ਪੁਰਾਣੀਆਂ ਲਿਖਤਾਂ ਵਿੱਚੋਂ।

ਮਾਂਗਟ ਦੇ ਇੱਕ ਸਿੱਖ ਭਾਈ ਬੰਨੋ ਵੱਲੋਂ ਤਿਆਰ ਕੀਤੀ ਆਦਿ ਗ੍ਰੰਥ ਦੀ ਇੱਕ ਨਕਲ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਗੁਰੂ ਜੀ ਦੀ ਬੀੜ ਦੀ ਜਿਲਦ ਬੰਨ੍ਹਵਾਉਣ ਲਈ ਲਾਹੌਰ ਭੇਜਿਆ ਗਿਆ ਅਤੇ ਉਸ ਨੇ ਰਾਹ ਵਿੱਚ ਇਸ ਦਾ ਉਤਾਰਾ ਕਰ ਲਿਆ।

ਭੋਜ-ਪੱਤਰ ਦੇ ਸੱਤਰ ਪੱਤਿਆਂ ਉੱਤੇ ਹਿਸਾਬ ਦੀ ਇੱਕ ਪੋਥੀ, ਜੋ 1881 ਵਿੱਚ ਮਰਦਾਨ ਨੇੜੇ ਬਖ਼ਸ਼ਾਲੀ ਵਿਖੇ ਇੱਕ ਕਿਸਾਨ ਨੂੰ ਖੇਤ ਵਿੱਚੋਂ ਮਿਲੀ। ਇਸ ਵਿੱਚ ਸਿਫ਼ਰ ਲਈ ਬਿੰਦੀ ਵਰਤੀ ਗਈ ਹੈ, ਜੋ ਲਿਖੇ ਸਿਫ਼ਰ ਦੇ ਸਭ ਤੋਂ ਪੁਰਾਣੇ ਜਾਣੇ ਜਾਂਦੇ ਨਮੂਨਿਆਂ ਵਿੱਚੋਂ ਹੈ।

A plate inscribed in Kharosthi recording a Buddhist gift by Patika, son of a Scythian satrap of Taxila: one of the few documents of Scythian rule in the Punjab.

The second scripture of the Sikhs, gathering compositions attributed to Guru Gobind Singh, survives in several 18th-century manuscripts whose contents differ, one reason its compilation is still debated.

Forty ballads by the scribe who wrote out the first Sikh scripture for Guru Arjan, traditionally called the key to the Guru Granth Sahib.