ਚੰਦਰਗੁਪਤ ਮੌਰੀਆ
ਮੌਰੀਆ ਸਾਮਰਾਜ ਦਾ ਬਾਨੀ ਜਿਸ ਨੇ ਤਕਸ਼ਿਲਾ ਦੇ ਆਪਣੇ ਸਲਾਹਕਾਰ ਚਾਣਕਿਆ ਨਾਲ ਯੂਨਾਨੀ ਫ਼ੌਜੀ ਟੁਕੜੀਆਂ ਨੂੰ ਕੱਢਿਆ ਅਤੇ ਤਕਸ਼ਿਲਾ ਨੂੰ ਸੂਬਾਈ ਰਾਜਧਾਨੀ ਬਣਾਇਆ।
ਚੰਦਰਗੁਪਤ ਮੌਰੀਆ, ਲਗਭਗ 350 ਈ. ਪੂ. ਵਿੱਚ ਜੰਮਿਆ, ਬਾਅਦ ਦੀ ਰਵਾਇਤ ਅਨੁਸਾਰ ਜਵਾਨੀ ਵਿੱਚ ਸਿਕੰਦਰ ਨੂੰ ਮਿਲਿਆ। ਆਪਣੇ ਸਲਾਹਕਾਰ ਚਾਣਕਿਆ, ਜਾਂ ਕੌਟਿਲਿਆ, ਤਕਸ਼ਿਲਾ ਦੇ ਇੱਕ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਅਧਿਆਪਕ ਅਤੇ ਅਰਥਸ਼ਾਸਤਰ ਦੇ ਮੰਨੇ ਜਾਂਦੇ ਰਚਨਹਾਰ, ਨਾਲ ਉਸ ਨੇ ਉੱਤਰ-ਪੱਛਮ ਦੇ ਲੋਕਾਂ ਤੋਂ ਫ਼ੌਜ ਖੜ੍ਹੀ ਕੀਤੀ।
ਸਿਕੰਦਰ ਦੀ ਮੌਤ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਉਸ ਨੇ ਯੂਨਾਨੀ ਛਾਉਣੀਆਂ ਨੂੰ ਪੰਜਾਬ ਤੋਂ ਕੱਢਿਆ ਅਤੇ ਮਗਧ ਦੇ ਨੰਦ ਰਾਜਿਆਂ ਨੂੰ ਉਲਟਾ ਕੇ ਪਾਟਲੀਪੁੱਤਰ ਨੂੰ ਰਾਜਧਾਨੀ ਬਣਾ ਕੇ ਮੌਰੀਆ ਸਲਤਨਤ ਕਾਇਮ ਕੀਤੀ। ਲਗਭਗ 305 ਈ. ਪੂ. ਵਿੱਚ ਉਹ ਪੂਰਬ ਵਿੱਚ ਸਿਕੰਦਰ ਦੇ ਜਾਨਸ਼ੀਨ ਸੈਲਿਊਕਸ ਨਾਲ ਲੜਿਆ ਅਤੇ ਹਿੰਦੂਕੁਸ਼ ਤੱਕ ਦੀਆਂ ਧਰਤੀਆਂ ਹਾਸਲ ਕੀਤੀਆਂ; ਸੈਲਿਊਕਸ ਨੇ ਸਫ਼ੀਰ ਮੈਗਸਥਨੀਜ਼ ਨੂੰ ਭੇਜਿਆ, ਜਿਸ ਦਾ ਹਿੰਦ ਬਾਰੇ ਬਿਰਤਾਂਤ ਟੁਕੜਿਆਂ ਵਿੱਚ ਬਚਿਆ ਹੈ।
ਜੈਨ ਰਵਾਇਤ ਕਹਿੰਦੀ ਹੈ ਕਿ ਉਸ ਨੇ ਤਖ਼ਤ ਤਿਆਗ ਦਿੱਤਾ ਅਤੇ ਦੱਖਣ ਵਿੱਚ ਸ਼੍ਰਵਣਬੇਲਗੋਲਾ ਵਿਖੇ ਵਰਤ ਰੱਖਦਿਆਂ ਮੁਨੀ ਵਜੋਂ ਪ੍ਰਾਣ ਤਿਆਗੇ। ਉਸ ਦੇ ਪੋਤੇ ਅਸ਼ੋਕ ਨੂੰ ਵਿਰਸੇ ਵਿੱਚ ਅਜਿਹੀ ਸਲਤਨਤ ਮਿਲੀ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਸਾਰਾ ਪੰਜਾਬ ਸੀ।