ਸਵਰਨ ਸਿੰਘ

1 ਨਵੰਬਰ 1984 ਦੀ ਸਵੇਰ, ਇੰਦਰਾ ਗਾਂਧੀ ਦੇ ਕਤਲ ਤੋਂ ਅਗਲੇ ਦਿਨ, ਜਥੇਬੰਦ ਭੀੜਾਂ ਨੇ ਸਾਰੀ ਦਿੱਲੀ ਵਿੱਚ ਸਿੱਖਾਂ ਦਾ ਸ਼ਿਕਾਰ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰ ਦਿੱਤਾ। ਤਿੰਨ ਦਿਨਾਂ ਤੱਕ ਮਰਦਾਂ ਅਤੇ ਮੁੰਡਿਆਂ ਨੂੰ ਘਰਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਘੜੀਸ ਕੇ ਕੱਢਿਆ ਗਿਆ, ਕੁੱਟਿਆ ਗਿਆ, ਮਿੱਟੀ ਦੇ ਤੇਲ ਨਾਲ ਭਿਉਂ ਕੇ ਜਿਉਂਦੇ ਸਾੜਿਆ ਗਿਆ, ਗੁਰਦੁਆਰਿਆਂ ਨੂੰ ਅੱਗ ਲਾਈ ਗਈ ਅਤੇ ਔਰਤਾਂ ਨਾਲ ਬਲਾਤਕਾਰ ਹੋਏ, ਜਦੋਂ ਕਿ ਪੁਲਿਸ ਅੱਖਾਂ ਮੀਟੀ ਰਹੀ ਜਾਂ ਨਾਲ ਰਲ ਗਈ।

ਤ੍ਰਿਲੋਕਪੁਰੀ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਮਾਰ ਝੱਲਣ ਵਾਲੀਆਂ ਬਸਤੀਆਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਸੀ। ਦਿੱਲੀ ਲਈ ਸਰਕਾਰੀ ਗਿਣਤੀ 2,733 ਮੌਤਾਂ ਹੈ; ਪਰਿਵਾਰ ਅਤੇ ਬਚੇ ਹੋਏ ਮੰਨਦੇ ਹਨ ਕਿ ਇਹ ਕਿਤੇ ਵੱਧ ਸੀ। ਤਿੰਨ ਦਹਾਕਿਆਂ ਤੱਕ ਲਗਭਗ ਕਿਸੇ ਨੂੰ ਸਜ਼ਾ ਨਹੀਂ ਹੋਈ।