ਉਸਤਾਦ ਦਾਮਨ
ਲਾਹੌਰ ਦਾ ਦਰਜ਼ੀ-ਕਵੀ, ਪੰਜਾਬੀ ਬੋਲੀ ਦਾ ਲੋਕ-ਕਵੀ, ਜੋ ਸਟੇਜ ਤੋਂ ਹਰ ਸਰਕਾਰ ਦਾ ਮਖ਼ੌਲ ਉਡਾਉਂਦਾ ਸੀ।
ਚਿਰਾਗ਼ ਦੀਨ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਉਸਤਾਦ ਦਾਮਨ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, 1911 ਵਿੱਚ ਲਾਹੌਰ ਵਿੱਚ ਜੰਮੇ ਅਤੇ ਦਰਜ਼ੀ ਦਾ ਕੰਮ ਕਰਦੇ ਸਨ। ਉਹ ਇਕੱਠਾਂ ਅਤੇ ਸਿਆਸੀ ਜਲਸਿਆਂ ਵਿੱਚ ਆਪਣੀਆਂ ਪੰਜਾਬੀ ਕਵਿਤਾਵਾਂ ਸੁਣਾਉਣ ਲੱਗੇ, ਅਤੇ ਸ਼ਹਿਰ ਦੀਆਂ ਗਲੀਆਂ ਦੇ ਕਵੀ ਅਤੇ ਇਸ ਦੇ ਗ਼ਰੀਬਾਂ ਦੀ ਆਵਾਜ਼ ਬਣ ਗਏ।
1947 ਦੇ ਦੰਗਿਆਂ ਵਿੱਚ ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਦੁਕਾਨ ਅਤੇ ਕਾਗ਼ਜ਼ ਸਾੜ ਦਿੱਤੇ ਗਏ। ਛੇਤੀ ਹੀ ਬਾਅਦ, ਦਿੱਲੀ ਦੇ ਇੱਕ ਮੁਸ਼ਾਇਰੇ ਵਿੱਚ, ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਇੱਕ ਕਵਿਤਾ ਪੜ੍ਹੀ ਜੋ ਪੁੱਛਦੀ ਸੀ ਕਿ ਦੋਵੇਂ ਮੁਲਕ, ਹੁਣ ਆਜ਼ਾਦ ਹੋ ਕੇ ਵੀ, ਇੱਕ-ਦੂਜੇ ਦੇ ਗਲ ਲੱਗ ਕੇ ਕਿਉਂ ਰੋਂਦੇ ਹਨ, ਅਤੇ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਨਹਿਰੂ ਰੋ ਪਏ। ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਵਿੱਚ ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਤਾਨਾਸ਼ਾਹਾਂ ਅਤੇ ਸਿਆਸਤਦਾਨਾਂ ਦੋਹਾਂ ਦਾ ਮਖ਼ੌਲ ਉਡਾਇਆ, ਅਤੇ ਇਸ ਲਈ ਜੇਲ੍ਹ ਗਏ।
ਉਹ 1984 ਵਿੱਚ ਚਲਾਣਾ ਕਰ ਗਏ। ਉਹ ਦਹਾਕਿਆਂ ਤੱਕ ਪੁਰਾਣੇ ਸ਼ਹਿਰ ਵਿੱਚ ਇੱਕੋ ਕਮਰੇ ਵਿੱਚ ਰਹੇ, ਅਤੇ ਉਹਨਾਂ ਦੀਆਂ ਕਵਿਤਾਵਾਂ ਛਪਣ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਮੂੰਹੋਂ-ਮੂੰਹ ਅੱਗੇ ਤੁਰਦੀਆਂ ਰਹੀਆਂ।
