ਭਾਈ ਮਹਾਰਾਜ ਸਿੰਘ
ਸੰਤ-ਸਿਪਾਹੀ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੇ 1849 ਦੇ ਰਲੇਵੇਂ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਵਿਰੋਧ ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਕੀਤੀ। ਗ੍ਰਿਫ਼ਤਾਰ ਹੋ ਕੇ ਸਿੰਗਾਪੁਰ ਜਲਾਵਤਨ ਕੀਤੇ ਗਏ ਅਤੇ 1856 ਵਿੱਚ ਉੱਥੇ ਜੇਲ੍ਹ ਵਿੱਚ ਚਲਾਣਾ ਕਰ ਗਏ।
ਭਾਈ ਮਹਾਰਾਜ ਸਿੰਘ ਲਗਭਗ 1780 ਵਿੱਚ ਲੁਧਿਆਣੇ ਨੇੜੇ ਰੱਬੋਂ ਵਿੱਚ ਨਿਹਾਲ ਸਿੰਘ ਵਜੋਂ ਜੰਮੇ ਅਤੇ ਨੌਰੰਗਾਬਾਦ ਦੇ ਭਾਈ ਬੀਰ ਸਿੰਘ ਦੇ ਚੇਲੇ ਬਣੇ, ਇੱਕ ਸੰਤ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਸਿੱਖ ਸਰਦਾਰ ਅਤੇ ਫ਼ੌਜ ਸਤਿਕਾਰ ਕਰਦੇ ਸਨ। ਉਹ ਉਹਨਾਂ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਡੇਰੇ ਦੇ ਮੁਖੀ ਬਣੇ।
ਪਹਿਲੀ ਐਂਗਲੋ-ਸਿੱਖ ਜੰਗ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਉਹ ਟਾਕਰੇ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋਏ, ਮੁਲਤਾਨ ਵਿੱਚ ਮੂਲਰਾਜ ਦਾ ਸਾਥ ਦਿੱਤਾ ਅਤੇ ਦੂਜੀ ਐਂਗਲੋ-ਸਿੱਖ ਜੰਗ ਵਿੱਚ ਲੜੇ। 1849 ਦੇ ਰਲੇਵੇਂ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਹਥਿਆਰ ਸੁੱਟਣ ਤੋਂ ਨਾਂਹ ਕੀਤੀ, ਸਿਰ ਉੱਤੇ ਇਨਾਮ ਹੁੰਦਿਆਂ ਪੰਜਾਬ ਅਤੇ ਜੰਮੂ ਵਿੱਚ ਘੁੰਮਦੇ ਰਹੇ, ਅਤੇ ਬਗ਼ਾਵਤ ਦੀ ਵਿਉਂਤ ਬਣਾਈ।
ਦਸੰਬਰ 1849 ਵਿੱਚ ਉਹ ਜਲੰਧਰ ਨੇੜੇ ਫੜੇ ਗਏ। ਪੰਜਾਬ ਵਿੱਚ ਮੁਕੱਦਮੇ ਦੇ ਅਸਰ ਤੋਂ ਡਰਦਿਆਂ ਅੰਗਰੇਜ਼ਾਂ ਨੇ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਸਿੰਗਾਪੁਰ ਜਲਾਵਤਨ ਕਰ ਦਿੱਤਾ, ਜਿੱਥੇ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਕਾਲ-ਕੋਠੜੀ ਵਿੱਚ ਰੱਖਿਆ ਗਿਆ, ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਨਿਗ੍ਹਾ ਚਲੀ ਗਈ, ਅਤੇ 1856 ਵਿੱਚ ਉਹ ਚਲਾਣਾ ਕਰ ਗਏ। ਸਿੰਗਾਪੁਰ ਜਨਰਲ ਹਸਪਤਾਲ ਵਿੱਚ ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਯਾਦਗਾਰ ਹੈ, ਅਤੇ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਅੰਗਰੇਜ਼ਾਂ ਵਿਰੁੱਧ ਪਹਿਲੇ ਸਿੱਖ ਆਜ਼ਾਦੀ ਘੁਲਾਟੀਏ ਵਜੋਂ ਸਤਿਕਾਰਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
