ਮਹਾਰਾਜਾ ਦਲੀਪ ਸਿੰਘ

ਦਲੀਪ ਸਿੰਘ 1838 ਵਿੱਚ ਰਣਜੀਤ ਸਿੰਘ ਅਤੇ ਜਿੰਦ ਕੌਰ ਦੇ ਸਭ ਤੋਂ ਛੋਟੇ ਪੁੱਤਰ ਵਜੋਂ ਜੰਮਿਆ, ਅਤੇ 1843 ਵਿੱਚ ਪੰਜ ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ ਲਾਹੌਰ ਦੇ ਤਖ਼ਤ ਉੱਤੇ ਬਿਠਾਇਆ ਗਿਆ। ਦੂਜੀ ਐਂਗਲੋ-ਸਿੱਖ ਜੰਗ ਤੋਂ ਬਾਅਦ 1849 ਵਿੱਚ ਅੰਗਰੇਜ਼ਾਂ ਨੇ ਪੰਜਾਬ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਰਾਜ ਵਿੱਚ ਮਿਲਾ ਲਿਆ ਅਤੇ ਦਸ ਸਾਲਾ ਮਹਾਰਾਜੇ ਤੋਂ ਉਸ ਦੇ ਰਾਜ ਅਤੇ ਕੋਹਿਨੂਰ ਹੀਰੇ ਦੀ ਤਿਆਗ-ਪੱਤਰੀ ਉੱਤੇ ਦਸਤਖ਼ਤ ਕਰਵਾਏ।

ਉਸ ਨੂੰ ਮਾਂ ਤੋਂ ਵਿਛੋੜ ਕੇ ਫ਼ਤਿਹਗੜ੍ਹ ਵਿੱਚ ਅੰਗਰੇਜ਼ ਡਾਕਟਰ ਜੌਨ ਲੌਗਿਨ ਦੀ ਦੇਖ-ਰੇਖ ਹੇਠ ਰੱਖਿਆ ਗਿਆ, ਅਤੇ ਚੌਦਾਂ ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ ਈਸਾਈ ਬਣਾ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ। 1854 ਵਿੱਚ ਉਹ ਇੰਗਲੈਂਡ ਗਿਆ, ਜਿੱਥੇ ਮਲਕਾ ਵਿਕਟੋਰੀਆ ਨੂੰ ਉਹ ਪਸੰਦ ਆਇਆ; ਉਹ ਸਫ਼ੋਕ ਦੇ ਐਲਵੇਡਨ ਵਿੱਚ ਪੇਂਡੂ ਰਈਸ ਵਾਂਗ ਰਿਹਾ, ਸ਼ਿਕਾਰ ਅਤੇ ਜੂਏ ਵਿੱਚ।

1861 ਵਿੱਚ ਮਾਂ ਨਾਲ ਮੁੜ ਮਿਲ ਕੇ ਉਸ ਨੂੰ ਉਸ ਤੋਂ ਪਤਾ ਲੱਗਿਆ ਕਿ ਉਸ ਤੋਂ ਕੀ ਖੋਹਿਆ ਗਿਆ ਸੀ। ਉਹ ਅੰਗਰੇਜ਼ਾਂ ਵਿਰੁੱਧ ਹੋ ਗਿਆ, ਆਪਣੀਆਂ ਜਾਇਦਾਦਾਂ ਮੰਗੀਆਂ, ਅਤੇ 1886 ਵਿੱਚ ਆਪਣਾ ਰਾਜ ਮੁੜ ਲੈਣ ਲਈ ਹਿੰਦੁਸਤਾਨ ਵੱਲ ਤੁਰ ਪਿਆ, ਰਾਹ ਵਿੱਚ ਅਦਨ ਵਿਖੇ ਮੁੜ ਸਿੱਖੀ ਧਾਰਨ ਕਰਕੇ। ਉਸ ਨੂੰ ਰੋਕ ਲਿਆ ਗਿਆ ਅਤੇ ਉਸ ਨੇ ਆਪਣੇ ਆਖ਼ਰੀ ਸਾਲ ਪੈਰਿਸ ਵਿੱਚ ਆਇਰਿਸ਼ ਅਤੇ ਰੂਸੀ ਇਨਕਲਾਬੀਆਂ ਨਾਲ ਮਨਸੂਬੇ ਘੜਦਿਆਂ ਬਿਤਾਏ। ਉਹ 1893 ਵਿੱਚ ਉੱਥੇ ਹੀ ਮਰਿਆ ਅਤੇ ਐਲਵੇਡਨ ਵਿੱਚ ਦਫ਼ਨ ਹੈ। ਉਸ ਦੀ ਧੀ ਸੋਫ਼ੀਆ ਦਲੀਪ ਸਿੰਘ ਔਰਤਾਂ ਦੇ ਵੋਟ ਹੱਕ ਦੀ ਮੋਹਰੀ ਕਾਰਕੁਨ ਬਣੀ।