ਮੰਗੂ ਰਾਮ ਮੁਗੋਵਾਲੀਆ

ਮੰਗੂ ਰਾਮ ਹੁਸ਼ਿਆਰਪੁਰ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੇ ਮੁਗੋਵਾਲ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਚਮਾਰ ਪਰਿਵਾਰ ਵਿੱਚ ਜੰਮਿਆ। ਉਹ ਖੇਤ ਮਜ਼ਦੂਰ ਵਜੋਂ ਕੈਲੀਫ਼ੋਰਨੀਆ ਗਿਆ, ਗ਼ਦਰ ਪਾਰਟੀ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋਇਆ ਅਤੇ 1915 ਵਿੱਚ ਬਗ਼ਾਵਤ ਲਈ ਹਥਿਆਰ ਲਿਜਾਂਦੇ ਜਹਾਜ਼ ਉੱਤੇ ਚੜ੍ਹਿਆ; ਉਹ ਫੜਿਆ ਗਿਆ, ਮੌਤ ਦੀ ਸਜ਼ਾ ਹੋਈ, ਬਚ ਨਿਕਲਿਆ, ਅਤੇ ਕਈ ਸਾਲ ਦੱਖਣ-ਪੂਰਬੀ ਏਸ਼ੀਆ ਵਿੱਚ ਰਿਹਾ।

ਪੰਜਾਬ ਪਰਤ ਕੇ 1926 ਵਿੱਚ ਉਸਨੇ ਆਦਿ ਧਰਮ, 'ਮੂਲ ਧਰਮ', ਦੀ ਨੀਂਹ ਰੱਖੀ, ਜਿਸਨੇ ਕਿਹਾ ਕਿ ਅਛੂਤ ਗਿਣੀਆਂ ਜਾਂਦੀਆਂ ਜ਼ਾਤਾਂ ਇਸ ਧਰਤੀ ਦੇ ਪਹਿਲੇ ਲੋਕ ਹਨ ਅਤੇ ਹਿੰਦੂ ਜ਼ਾਤ-ਪਾਤ ਦੀਆਂ ਕਰਜ਼ਦਾਰ ਨਹੀਂ। 1931 ਦੀ ਮਰਦਮਸ਼ੁਮਾਰੀ ਵਿੱਚ ਪੰਜਾਬ ਦੇ 4,00,000 ਤੋਂ ਵੱਧ ਲੋਕਾਂ ਨੇ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਆਦਿ ਧਰਮੀ ਲਿਖਵਾਇਆ। 1937 ਵਿੱਚ ਉਹ ਪੰਜਾਬ ਅਸੈਂਬਲੀ ਲਈ ਚੁਣਿਆ ਗਿਆ। ਇਹ ਲਹਿਰ ਦੁਆਬੇ ਦੇ ਰਵਿਦਾਸੀਆ ਭਾਈਚਾਰੇ ਵਿੱਚ ਅੱਜ ਵੀ ਜਿਊਂਦੀ ਹੈ।