ਦੀਵਾਨ ਮੂਲਰਾਜ

ਮੂਲਰਾਜ 1814 ਵਿੱਚ ਦੀਵਾਨ ਸਾਵਣ ਮੱਲ ਦੇ ਘਰ ਜੰਮਿਆ, ਅਤੇ 1844 ਵਿੱਚ ਪਿਤਾ ਦੀ ਥਾਂ ਮੁਲਤਾਨ ਦਾ ਸੂਬੇਦਾਰ ਬਣਿਆ।

ਪਹਿਲੀ ਜੰਗ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਅੰਗਰੇਜ਼ਾਂ ਦੇ ਕਾਬੂ ਹੇਠਲੀ ਲਾਹੌਰ ਸਰਕਾਰ ਨੇ ਉਸ ਤੋਂ ਭਾਰੀ ਰਕਮਾਂ ਮੰਗੀਆਂ। 1848 ਵਿੱਚ ਉਸ ਨੇ ਅਸਤੀਫ਼ੇ ਦੀ ਪੇਸ਼ਕਸ਼ ਕੀਤੀ, ਅਤੇ ਦੋ ਅੰਗਰੇਜ਼ ਅਫ਼ਸਰ, ਵੈਨਜ਼ ਐਗਨਿਊ ਅਤੇ ਐਂਡਰਸਨ, ਕਬਜ਼ਾ ਲੈਣ ਮੁਲਤਾਨ ਆਏ। 20 ਅਪ੍ਰੈਲ 1848 ਨੂੰ ਮੂਲਰਾਜ ਦੇ ਫ਼ੌਜੀਆਂ ਨੇ, ਸ਼ਾਇਦ ਉਸ ਦੇ ਹੁਕਮ ਤੋਂ ਬਿਨਾਂ, ਉਹਨਾਂ ਉੱਤੇ ਹਮਲਾ ਕਰਕੇ ਮਾਰ ਦਿੱਤਾ। ਫਿਰ ਮੂਲਰਾਜ ਨੇ ਬਗ਼ਾਵਤ ਦਾ ਝੰਡਾ ਚੁੱਕ ਲਿਆ।

ਅੰਗਰੇਜ਼ਾਂ ਨੇ ਨੌਂ ਮਹੀਨੇ ਮੁਲਤਾਨ ਨੂੰ ਘੇਰਾ ਪਾਈ ਰੱਖਿਆ। ਬਗ਼ਾਵਤ ਫੈਲ ਗਈ, ਦੂਜੀ ਐਂਗਲੋ-ਸਿੱਖ ਜੰਗ ਬਣ ਗਈ, ਅਤੇ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਰਲੇਵੇਂ ਨਾਲ ਮੁੱਕੀ। ਮੂਲਰਾਜ ਨੇ ਜਨਵਰੀ 1849 ਵਿੱਚ ਹਥਿਆਰ ਸੁੱਟੇ, ਉਸ ਉੱਤੇ ਮੁਕੱਦਮਾ ਚੱਲਿਆ ਅਤੇ ਮੌਤ ਦੀ ਸਜ਼ਾ ਹੋਈ, ਜੋ ਜਲਾਵਤਨੀ ਵਿੱਚ ਬਦਲੀ ਗਈ, ਅਤੇ 1851 ਵਿੱਚ ਉੱਥੇ ਜਾਂਦਿਆਂ ਰਾਹ ਵਿੱਚ ਉਹ ਮਰ ਗਿਆ।