ਮੁਲਤਾਨ ਦਾ ਘੇਰਾ
ਮੁਲਤਾਨ ਦੀ ਬਗ਼ਾਵਤ ਜਿਸ ਨਾਲ ਦੂਜੀ ਐਂਗਲੋ-ਸਿੱਖ ਜੰਗ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋਈ। ਦਸੰਬਰ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਗੋਲੇ ਨੇ ਕਿਲ੍ਹੇ ਦਾ ਮੁੱਖ ਬਾਰੂਦਖ਼ਾਨਾ ਉਡਾ ਦਿੱਤਾ, ਅਤੇ ਮੂਲਰਾਜ ਨੇ ਜਨਵਰੀ 1849 ਵਿੱਚ ਹਥਿਆਰ ਸੁੱਟ ਦਿੱਤੇ।
ਅਪ੍ਰੈਲ 1848 ਵਿੱਚ ਦੋ ਅੰਗਰੇਜ਼ ਅਫ਼ਸਰ, ਵੈਨਜ਼ ਐਗਨਿਊ ਅਤੇ ਐਂਡਰਸਨ, ਮੁਲਤਾਨ ਦੇ ਨਾਜ਼ਮ ਦੀਵਾਨ ਮੂਲਰਾਜ ਦੀ ਥਾਂ ਲੈਣ ਆਏ। 20 ਅਪ੍ਰੈਲ ਨੂੰ ਮੂਲਰਾਜ ਦੇ ਸਿਪਾਹੀਆਂ ਨੇ ਉਹਨਾਂ ਉੱਤੇ ਹਮਲਾ ਕਰਕੇ ਮਾਰ ਦਿੱਤਾ, ਅਤੇ ਮੂਲਰਾਜ ਨੇ ਬਗ਼ਾਵਤ ਦਾ ਝੰਡਾ ਚੁੱਕ ਲਿਆ।
ਅੰਗਰੇਜ਼ਾਂ ਨੇ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਅਤੇ ਲਾਹੌਰ ਦੀਆਂ ਫ਼ੌਜਾਂ ਨਾਲ ਮੁਲਤਾਨ ਨੂੰ ਘੇਰਾ ਪਾਇਆ। ਸਤੰਬਰ ਵਿੱਚ ਸ਼ੇਰ ਸਿੰਘ ਅਟਾਰੀਵਾਲੇ ਹੇਠ ਸਿੱਖ ਦਸਤਾ ਬਾਗ਼ੀਆਂ ਨਾਲ ਜਾ ਰਲਿਆ, ਅਤੇ ਬਗ਼ਾਵਤ ਜੰਗ ਬਣ ਗਈ। ਵੱਡੀ ਫ਼ੌਜ ਨਾਲ ਘੇਰਾ ਮੁੜ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋਇਆ; ਦਸੰਬਰ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਗੋਲਾ ਕਿਲ੍ਹੇ ਦੇ ਮੁੱਖ ਬਾਰੂਦਖ਼ਾਨੇ ਉੱਤੇ ਡਿੱਗਿਆ, ਜੋ ਭਾਰੀ ਜਾਨੀ ਨੁਕਸਾਨ ਨਾਲ ਫਟ ਗਿਆ।
22 ਜਨਵਰੀ 1849 ਨੂੰ ਮੂਲਰਾਜ ਨੇ ਹਥਿਆਰ ਸੁੱਟ ਦਿੱਤੇ। ਕਤਲਾਂ ਲਈ ਉਸ ਉੱਤੇ ਮੁਕੱਦਮਾ ਚਲਾਇਆ ਗਿਆ ਅਤੇ ਦੇਸ ਨਿਕਾਲਾ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ। ਦੋ ਮਹੀਨੇ ਬਾਅਦ ਪੰਜਾਬ ਨੂੰ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਰਾਜ ਵਿੱਚ ਮਿਲਾ ਲਿਆ ਗਿਆ।
The two Anglo-Sikh Wars
1845 – 1849- 1
- 2
- 3
- 4
- 5
- 6
- 7
- 8
After Sobraon the Treaty of Lahore (March 1846) took the Jalandhar Doab and the hills, and Kashmir went to Gulab Singh. After Gujrat the Kingdom of Lahore was annexed, on 29 March 1849.
ਉਸੇ ਦੌਰ ਦੀਆਂ
ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਫ਼ਤਿਹ: ਐਂਗਲੋ-ਸਿੱਖ ਜੰਗਾਂ
ਪਹਿਲੀ ਐਂਗਲੋ-ਸਿੱਖ ਜੰਗ ਦੀ ਪਹਿਲੀ ਲੜਾਈ, ਤਰਕਾਲਾਂ ਵੇਲੇ ਧੂੜ ਅਤੇ ਝਾੜੀਆਂ ਵਿੱਚ ਲੜੀ ਗਈ। ਸਿੱਖ ਕਮਾਂਡਰਾਂ, ਲਾਲ ਸਿੰਘ ਅਤੇ ਤੇਜ ਸਿੰਘ, ਉੱਤੇ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਵਿਆਪਕ ਦੋਸ਼ ਲੱਗੇ ਕਿ ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਆਪਣੀ ਹੀ ਫ਼ੌਜ ਨਾਲ ਗ਼ੱਦਾਰੀ ਕੀਤੀ।
ਇੰਨੀ ਨੇੜੇ ਕਿ ਹਾਰਡਿੰਗ ਆਪਣੇ ਕਾਗ਼ਜ਼ ਸਾੜਨ ਦੀ ਤਿਆਰੀ ਕਰ ਬੈਠਾ। ਜਦੋਂ ਥੱਕੇ-ਟੁੱਟੇ ਅੰਗਰੇਜ਼ ਉਸ ਦੇ ਰਹਿਮ ਉੱਤੇ ਸਨ, ਤੇਜ ਸਿੰਘ ਪਿੱਛੇ ਹਟ ਗਿਆ।
ਲੁਧਿਆਣੇ ਨੇੜੇ ਸਤਲੁਜ ਉੱਤੇ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਜਿੱਤ।
ਸਿੱਖ ਸਤਲੁਜ ਵੱਲ ਪਿੱਠ ਕਰਕੇ ਲੜੇ, ਅਤੇ ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਪਿੱਛੇ ਬੇੜੀਆਂ ਦਾ ਪੁਲ ਟੁੱਟ ਗਿਆ। ਸ਼ਾਮ ਸਿੰਘ ਅਟਾਰੀਵਾਲਾ ਆਪਣੇ ਜਵਾਨਾਂ ਸਮੇਤ ਸ਼ਹੀਦ ਹੋਇਆ।
ਚਨਾਬ ਉੱਤੇ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਰਸਾਲੇ ਦਾ ਧਾਵਾ ਸਿੱਖ ਤੋਪਾਂ ਨਾਲ ਜਾ ਟਕਰਾਇਆ ਅਤੇ ਪਿੱਛੇ ਧੱਕ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ।
ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਅੰਗਰੇਜ਼ਾਂ ਦੀਆਂ ਲੜੀਆਂ ਸਭ ਤੋਂ ਖ਼ੂਨੀ ਲੜਾਈਆਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ। ਨੁਕਸਾਨ ਕਾਰਨ ਲੰਡਨ ਵਿੱਚ ਗਫ਼ ਨੂੰ ਹਟਾਉਣ ਦੀ ਮੰਗ ਉੱਠੀ।
ਅੰਗਰੇਜ਼ਾਂ ਦੇ ਭਾਰੀ ਤੋਪਖ਼ਾਨੇ ਨੇ ਸਿੱਖ ਫ਼ੌਜ ਤੋੜ ਦਿੱਤੀ। 29 ਮਾਰਚ 1849 ਨੂੰ ਪੰਜਾਬ ਨੂੰ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਰਾਜ ਵਿੱਚ ਮਿਲਾ ਲਿਆ ਗਿਆ ਅਤੇ ਬਾਲ ਮਹਾਰਾਜਾ ਦਲੀਪ ਸਿੰਘ ਨੂੰ ਗੱਦੀਓਂ ਲਾਹ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ।