ਭਗਤ ਪੂਰਨ ਸਿੰਘ

ਭਗਤ ਪੂਰਨ ਸਿੰਘ 1904 ਵਿੱਚ ਲੁਧਿਆਣੇ ਦੇ ਰਾਜੇਵਾਲ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਹਿੰਦੂ ਪਰਿਵਾਰ ਵਿੱਚ ਰਾਮਜੀ ਦਾਸ ਵਜੋਂ ਜੰਮੇ, ਅਤੇ ਲਾਹੌਰ ਵਿੱਚ ਵੱਡੇ ਹੋਏ, ਜਿੱਥੇ ਉਹ ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਡੇਹਰਾ ਸਾਹਿਬ ਵੱਲ ਖਿੱਚੇ ਗਏ ਅਤੇ ਉੱਥੇ ਸੇਵਾ ਕਰਦੇ ਰਹੇ। 1924 ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਚਾਰ ਸਾਲਾ ਅਪਾਹਜ ਬੱਚਾ ਗੁਰਦੁਆਰੇ ਦੇ ਦਰ ਉੱਤੇ ਛੱਡ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ। ਪੂਰਨ ਸਿੰਘ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਸਾਂਭ ਲਿਆ ਅਤੇ ਅਗਲੇ ਤੇਈ ਸਾਲ ਜਿੱਥੇ ਵੀ ਗਏ ਉਸ ਨੂੰ ਪਿੱਠ ਉੱਤੇ ਚੁੱਕੀ ਫਿਰਦੇ ਰਹੇ।

ਵੰਡ ਵੇਲੇ ਉਹ ਬੱਚੇ ਨੂੰ ਲੈ ਕੇ ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਆ ਗਏ ਅਤੇ ਰੇਲਵੇ ਸਟੇਸ਼ਨ ਨੇੜੇ ਇੱਕ ਤੰਬੂ ਵਿੱਚ ਛੱਡੇ ਹੋਏ, ਅਪਾਹਜ ਅਤੇ ਮਰਨ ਕਿਨਾਰੇ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਦੇਖਭਾਲ ਕਰਨ ਲੱਗੇ, ਉਹਨਾਂ ਲਈ ਮੰਗ ਕੇ ਰੋਟੀ ਲਿਆਉਂਦੇ। ਇਹ ਪਿੰਗਲਵਾੜਾ, 'ਪਿੰਗਲਿਆਂ ਦਾ ਘਰ', ਬਣ ਗਿਆ, ਜੋ ਹੁਣ ਭਾਰਤ ਦੇ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡੇ ਖ਼ੈਰਾਇਤੀ ਘਰਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਹੈ, ਅੱਜ ਵੀ ਦਾਨ ਨਾਲ ਚੱਲਦਾ ਹੈ।

ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਵਾਤਾਵਰਣ, ਪ੍ਰਦੂਸ਼ਣ ਅਤੇ ਮਿੱਟੀ ਦੇ ਖੋਰ ਬਾਰੇ ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਪਰਚੇ ਲਿਖੇ ਅਤੇ ਛਾਪੇ, ਇਹਨਾਂ ਮੁੱਦਿਆਂ ਦੇ ਮਸ਼ਹੂਰ ਹੋਣ ਤੋਂ ਬਹੁਤ ਪਹਿਲਾਂ। 1979 ਵਿੱਚ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਪਦਮ ਸ੍ਰੀ ਮਿਲਿਆ ਅਤੇ 1984 ਵਿੱਚ ਦਰਬਾਰ ਸਾਹਿਬ ਉੱਤੇ ਫ਼ੌਜੀ ਹਮਲੇ ਦੇ ਰੋਸ ਵਜੋਂ ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਇਹ ਮੋੜ ਦਿੱਤਾ। ਉਹ 1992 ਵਿੱਚ ਚਲਾਣਾ ਕਰ ਗਏ।