ਸ਼ਰਧਾਲੂ ਅਤੇ ਸਾਥੀ
ਗੁਰੂ ਸਾਹਿਬਾਨ ਦੇ ਆਲੇ-ਦੁਆਲੇ ਦੇ ਮਰਦ ਅਤੇ ਔਰਤਾਂ, ਅਤੇ ਗਰੀਬਾਂ ਦੀ ਸੇਵਾ ਕਰਨ ਵਾਲੇ।
ਗੁਰੂ ਅਤੇ ਮੁਗ਼ਲ
1469 – 1708
ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਦੇ ਮਾਤਾ, ਜੋ ਜਨਮਸਾਖੀਆਂ ਵਿੱਚ ਪਿਤਾ ਦੀ ਨਾਰਾਜ਼ਗੀ ਅੱਗੇ ਪੁੱਤਰ ਦੇ ਬੇਪਰਵਾਹ ਤੌਰ-ਤਰੀਕਿਆਂ ਦਾ ਬਚਾਅ ਕਰਦੇ ਹਨ।
ਸੈਦਪੁਰ ਦਾ ਤਰਖਾਣ ਜਿਸ ਦੀ ਈਮਾਨਦਾਰ ਕਿਰਤ ਨਾਲ ਕਮਾਈ ਕੋਧਰੇ ਦੀ ਰੋਟੀ ਨੂੰ ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਨੇ ਅਹਿਲਕਾਰ ਮਲਕ ਭਾਗੋ ਦੇ ਬ੍ਰਹਮ-ਭੋਜ ਨਾਲੋਂ ਚੁਣਿਆ।
ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਦੀ ਵੱਡੀ ਭੈਣ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਰੂਹਾਨੀ ਉਸਤਾਦ ਵਜੋਂ ਪਛਾਣਨ ਵਾਲੀ ਪਹਿਲੀ ਸ਼ਖ਼ਸੀਅਤ ਵਜੋਂ ਯਾਦ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਮੁਸਲਮਾਨ ਰਬਾਬੀ ਅਤੇ ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਦੀਆਂ ਯਾਤਰਾਵਾਂ ਦੇ ਉਮਰ ਭਰ ਦੇ ਸਾਥੀ। ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਤਿੰਨ ਸਲੋਕ ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ ਵਿੱਚ ਹਨ।
ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਦੇ ਮਹਿਲ, ਬਟਾਲੇ ਵਿੱਚ ਵਿਆਹੇ, ਅਤੇ ਸ੍ਰੀ ਚੰਦ ਅਤੇ ਲਖਮੀ ਦਾਸ ਦੇ ਮਾਤਾ।
ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਦੇ ਵੱਡੇ ਪੁੱਤਰ, ਇੱਕ ਤਿਆਗੀ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਉਦਾਸੀ ਸੰਪਰਦਾ ਚਲਾਈ। ਗੁਰਿਆਈ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਨਹੀਂ ਮਿਲੀ ਪਰ ਬਾਅਦ ਦੇ ਗੁਰੂਆਂ ਨਾਲ ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਚੰਗੇ ਸਬੰਧ ਰਹੇ।
ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਦੇ ਸਿੱਖ ਜੋ ਪੰਜ ਹੋਰ ਗੁਰੂਆਂ ਨੂੰ ਗੁਰਿਆਈ ਦਾ ਤਿਲਕ ਲਾਉਣ ਤੱਕ ਜਿਊਂਦੇ ਰਹੇ ਅਤੇ ਹਰਿਮੰਦਰ ਸਾਹਿਬ ਦੇ ਪਹਿਲੇ ਗ੍ਰੰਥੀ ਸਨ।
ਗੁਰੂ ਅੰਗਦ ਦੀ ਸੁਪਤਨੀ ਜੋ ਖਡੂਰ ਵਿੱਚ ਲੰਗਰ ਚਲਾਉਂਦੇ ਸਨ। ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ ਵਿੱਚ ਨਾਂ ਨਾਲ ਆਉਣ ਵਾਲੀ ਇੱਕੋ-ਇੱਕ ਔਰਤ।
ਗੁਰੂ ਅਮਰਦਾਸ ਦੀ ਧੀ, ਗੁਰੂ ਰਾਮਦਾਸ ਦੀ ਸੁਪਤਨੀ ਅਤੇ ਗੁਰੂ ਅਰਜਨ ਦੀ ਮਾਤਾ, ਆਪਣੀ ਸ਼ਰਧਾ ਭਰੀ ਸੇਵਾ ਲਈ ਯਾਦ ਕੀਤੇ ਜਾਂਦੇ।
ਗੁਰੂਆਂ ਦੇ ਦਰਬਾਰ ਦੇ ਮੁਸਲਮਾਨ ਰਬਾਬੀ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਰਾਮਕਲੀ ਕੀ ਵਾਰ, ਗੁਰੂਆਂ ਦੀ ਏਕਤਾ ਬਾਰੇ ਇੱਕ ਵਾਰ, ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ ਵਿੱਚ ਹੈ।
ਆਦਿ ਗ੍ਰੰਥ ਦੇ ਲਿਖਾਰੀ ਅਤੇ ਵਾਰਾਂ ਦੇ ਰਚੇਤਾ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਗੁਰੂ ਅਰਜਨ ਨੇ ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ ਸਮਝਣ ਦੀ ਕੁੰਜੀ ਕਿਹਾ।
ਸੁਧਰਿਆ ਹੋਇਆ ਡਾਕੂ ਜੋ ਗੁਰੂ ਹਰਿਗੋਬਿੰਦ ਦੇ ਸਭ ਤੋਂ ਦਲੇਰ ਜਰਨੈਲਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਬਣਿਆ, ਗੁਰੂ ਦੇ ਸਿੱਖਾਂ ਤੋਂ ਖੋਹੇ ਦੋ ਘੋੜੇ ਵਾਪਸ ਲਿਆਉਣ ਲਈ ਯਾਦ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ।
ਅਮੀਰ ਵਪਾਰੀ ਜੋ ਗੁਰੂ ਤੇਗ਼ ਬਹਾਦਰ ਦਾ ਧੜ ਆਪਣੇ ਗੱਡੇ ਵਿੱਚ ਚੁੱਪ-ਚਾਪ ਲੈ ਗਿਆ ਅਤੇ ਸਸਕਾਰ ਲਈ ਆਪਣਾ ਘਰ ਸਾੜ ਦਿੱਤਾ। ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਰਕਾਬ ਗੰਜ ਉੱਥੇ ਹੈ।
ਸਮੁੰਦਰੀ ਵਪਾਰੀ ਜਿਸ ਨੇ 1664 ਵਿੱਚ ਬਕਾਲੇ ਵਿੱਚ 22 ਦਾਅਵੇਦਾਰਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਗੁਰੂ ਤੇਗ਼ ਬਹਾਦਰ ਨੂੰ ਪਛਾਣਿਆ, ਛੱਤ ਉੱਤੋਂ 'ਗੁਰੂ ਲਾਧੋ ਰੇ' ਪੁਕਾਰਦਿਆਂ।
ਗੁਰੂ ਹਰਿਰਾਇ ਦਾ ਵੱਡਾ ਪੁੱਤਰ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਔਰੰਗਜ਼ੇਬ ਨੂੰ ਖ਼ੁਸ਼ ਕਰਨ ਲਈ ਬਾਣੀ ਦੀ ਤੁਕ ਬਦਲਣ ਕਰਕੇ ਤਿਆਗ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ। ਉਹ ਦੂਨ ਘਾਟੀ ਵਿੱਚ ਜਾ ਵਸਿਆ; ਦੇਹਰਾਦੂਨ ਸ਼ਹਿਰ ਉਸ ਦੇ ਡੇਰੇ ਦੁਆਲੇ ਵਸਿਆ।
ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ ਦੇ ਦਰਬਾਰ ਦੇ ਫ਼ਾਰਸੀ ਕਵੀ। ਉਹਨਾਂ ਦੀਆਂ ਗ਼ਜ਼ਲਾਂ ਗੁਰਦੁਆਰਿਆਂ ਵਿੱਚ ਗਾਈਆਂ ਜਾ ਸਕਦੀਆਂ ਹਨ।
ਆਨੰਦਪੁਰ ਵਿੱਚ ਦੋਹਾਂ ਪਾਸਿਆਂ ਦੇ ਜ਼ਖ਼ਮੀ ਫ਼ੌਜੀਆਂ ਨੂੰ ਪਾਣੀ ਪਿਲਾਇਆ। ਗੁਰੂ ਨੇ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਦੁਸ਼ਮਣ ਦੀ ਮਰਹਮ-ਪੱਟੀ ਲਈ ਵੀ ਮਰਹਮ ਦਿੱਤੀ। ਰੈੱਡ ਕਰਾਸ ਦੇ ਮੋਢੀ ਵਜੋਂ ਵੇਖੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।
ਸਰਹਿੰਦ ਦੇ ਵਪਾਰੀ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਗੁਰੂ ਦੇ ਛੋਟੇ ਸਾਹਿਬਜ਼ਾਦਿਆਂ ਅਤੇ ਮਾਤਾ ਦੇ ਸਸਕਾਰ ਲਈ ਜ਼ਮੀਨ ਸੋਨੇ ਦੀਆਂ ਮੋਹਰਾਂ ਵਿਛਾ ਕੇ ਖ਼ਰੀਦੀ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਹੁਣ ਤੱਕ ਖ਼ਰੀਦੀ ਗਈ ਸਭ ਤੋਂ ਮਹਿੰਗੀ ਜ਼ਮੀਨ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਨਬੀ ਖ਼ਾਨ ਅਤੇ ਗ਼ਨੀ ਖ਼ਾਨ17ਵੀਂ – 18ਵੀਂ ਸਦੀਪਠਾਣ ਘੋੜਿਆਂ ਦੇ ਵਪਾਰੀ ਜੋ ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ ਨੂੰ ਪਾਲਕੀ ਵਿੱਚ ਮਾਛੀਵਾੜੇ ਤੋਂ ਕੱਢ ਲਿਆਏ, ਮੁਗ਼ਲ ਗਸ਼ਤੀ ਦਸਤਿਆਂ ਨੂੰ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ 'ਉੱਚ ਦਾ ਪੀਰ' ਦੱਸ ਕੇ।
ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ ਦੇ ਮਹਿਲ ਅਤੇ ਅਜੀਤ ਸਿੰਘ ਦੇ ਮਾਤਾ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੇ 1708 ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਚਾਰ ਦਹਾਕੇ ਹੁਕਮਨਾਮਿਆਂ ਰਾਹੀਂ ਦਿੱਲੀ ਤੋਂ ਸਿੱਖਾਂ ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਕੀਤੀ।
