ਕਰਤਾਰ ਸਿੰਘ ਸਰਾਭਾ

ਕਰਤਾਰ ਸਿੰਘ 1896 ਵਿੱਚ ਲੁਧਿਆਣੇ ਨੇੜੇ ਸਰਾਭਾ ਪਿੰਡ ਵਿੱਚ ਜੰਮੇ। ਬਚਪਨ ਵਿੱਚ ਹੀ ਪਿਤਾ ਚੱਲ ਵਸੇ ਅਤੇ ਦਾਦੇ ਨੇ ਪਾਲਿਆ। ਪੰਦਰਾਂ ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ ਉਹ ਅਮਰੀਕਾ ਗਏ, ਬਰਕਲੇ ਵਿੱਚ ਕੈਲੀਫ਼ੋਰਨੀਆ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਵਿੱਚ ਦਾਖ਼ਲਾ ਲਿਆ, ਅਤੇ ਪ੍ਰਸ਼ਾਂਤ ਤਟ ਦੀਆਂ ਲੱਕੜ ਮਿੱਲਾਂ ਅਤੇ ਫ਼ਾਰਮਾਂ ਵਿੱਚ ਪੰਜਾਬੀ ਪਰਵਾਸੀਆਂ ਨਾਲ ਕੰਮ ਕੀਤਾ।

1913 ਵਿੱਚ ਉਹ ਗ਼ਦਰ ਪਾਰਟੀ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋਏ, ਜੋ ਪੰਜਾਬੀ ਪਰਵਾਸੀਆਂ ਨੇ ਹਿੰਦੁਸਤਾਨ ਵਿੱਚ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਰਾਜ ਉਲਟਾਉਣ ਲਈ ਬਣਾਈ ਸੀ, ਅਤੇ ਇਸ ਦਾ ਅਖ਼ਬਾਰ, ਗ਼ਦਰ, ਛਾਪਣ ਵਿੱਚ ਹੱਥ ਵਟਾਇਆ। ਪਹਿਲੀ ਵਿਸ਼ਵ ਜੰਗ ਛਿੜਨ ਉੱਤੇ ਉਹ ਉਹਨਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਸਨ ਜੋ 1914 ਵਿੱਚ ਭਾਰਤੀ ਫ਼ੌਜਾਂ ਵਿੱਚ ਬਗ਼ਾਵਤ ਕਰਵਾਉਣ ਪੰਜਾਬ ਪਰਤੇ। ਬਗ਼ਾਵਤ 21 ਫ਼ਰਵਰੀ 1915 ਨੂੰ ਮਿੱਥੀ ਗਈ; ਇੱਕ ਮੁਖ਼ਬਰ ਨੇ ਭੇਤ ਖੋਲ੍ਹ ਦਿੱਤਾ, ਅਤੇ ਸਾਜ਼ਿਸ਼ਕਾਰ ਫੜ ਲਏ ਗਏ।

ਲਾਹੌਰ ਸਾਜ਼ਿਸ਼ ਕੇਸ ਵਿੱਚ ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਬੇਖ਼ੌਫ਼ ਹੋ ਕੇ ਆਪਣੀ ਪੈਰਵੀ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਅਦਾਲਤ ਨੂੰ ਕਿਹਾ ਕਿ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਕੀਤੇ ਉੱਤੇ ਮਾਣ ਹੈ। 16 ਨਵੰਬਰ 1915 ਨੂੰ ਉੱਨੀ ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ ਲਾਹੌਰ ਸੈਂਟਰਲ ਜੇਲ੍ਹ ਵਿੱਚ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਫਾਂਸੀ ਦਿੱਤੀ ਗਈ। ਭਗਤ ਸਿੰਘ ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਤਸਵੀਰ ਜੇਬ ਵਿੱਚ ਰੱਖਦਾ ਸੀ ਅਤੇ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਆਪਣਾ ਗੁਰੂ ਕਹਿੰਦਾ ਸੀ। ਉਹਨਾਂ ਦਾ ਪਿੰਡ ਹੁਣ ਤੀਰਥ ਅਸਥਾਨ ਹੈ।