ਸ਼ਾਹ ਮੁਹੰਮਦ
ਮੁਸਲਮਾਨ ਕਵੀ ਜਿਸ ਦਾ ਜੰਗਨਾਮਾ ਪਹਿਲੀ ਐਂਗਲੋ-ਸਿੱਖ ਜੰਗ ਵਿੱਚ ਸਿੱਖ ਰਾਜ ਦੇ ਪਤਨ ਨੂੰ ਪੰਜਾਬ ਦਾ ਆਪਣਾ ਨੁਕਸਾਨ ਮੰਨ ਕੇ ਵਿਰਲਾਪ ਕਰਦਾ ਹੈ।
ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਸ਼ਬਦ
ਮਸ਼ਹੂਰ ਤੁਕਾਂਸ਼ਾਹ ਮੁਹੰਮਦਾ ਇੱਕ ਸਰਕਾਰ ਬਾਝੋਂ, ਫ਼ੌਜਾਂ ਜਿੱਤ ਕੇ ਅੰਤ ਨੂੰ ਹਾਰੀਆਂ ਨੇ।
ਜੰਗਨਾਮਾ, ਪਹਿਲੀ ਐਂਗਲੋ-ਸਿੱਖ ਜੰਗ ਬਾਰੇ (1846)
ਸ਼ਾਹ ਮੁਹੰਮਦ ਲਗਭਗ 1780 ਵਿੱਚ ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਨੇੜੇ ਵਡਾਲਾ ਵੀਰਮ ਵਿੱਚ ਜੰਮਿਆ, ਇੱਕ ਮੁਸਲਮਾਨ ਕਵੀ ਜਿਸ ਨੇ ਸਿੱਖ ਰਾਜ ਅਤੇ ਉਸ ਦਾ ਪਤਨ ਅੱਖੀਂ ਵੇਖਿਆ।
1846 ਤੋਂ ਛੇਤੀ ਬਾਅਦ ਲਿਖਿਆ ਉਸ ਦਾ ਜੰਗਨਾਮਾ, ਜਾਂ ਵਾਰ ਸ਼ਾਹ ਮੁਹੰਮਦ, ਕੋਈ 105 ਬੰਦਾਂ ਵਿੱਚ ਪਹਿਲੀ ਐਂਗਲੋ-ਸਿੱਖ ਜੰਗ ਦਾ ਬਿਆਨ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਸਿੱਖ ਰਾਜ ਨੂੰ ਪੰਜਾਬ ਦਾ ਆਪਣਾ ਮੰਨ ਕੇ ਉਸ ਦਾ ਵੈਣ ਹੈ: ਇਹ ਰਣਜੀਤ ਸਿੰਘ ਦੀ ਮੌਤ ਉੱਤੇ ਸੋਗ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਦਰਬਾਰੀ ਸਾਜ਼ਿਸ਼ਾਂ ਅਤੇ ਫ਼ੌਜ ਨੂੰ ਹਾਰ ਵੱਲ ਲਿਜਾਣ ਵਾਲੇ ਗ਼ੱਦਾਰਾਂ ਨੂੰ ਦੋਸ਼ ਦਿੰਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਖ਼ਾਲਸਾ ਫ਼ੌਜੀਆਂ ਦੀ ਬਹਾਦਰੀ ਦੀ ਸਿਫ਼ਤ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਦੀ ਮਸ਼ਹੂਰ ਤੁਕ ਕਹਿੰਦੀ ਹੈ ਕਿ ਸਿੱਖਾਂ ਅਤੇ ਅੰਗਰੇਜ਼ਾਂ ਦੀ ਲੜਾਈ ਹਿੰਦ ਅਤੇ ਪੰਜਾਬ ਦੀ ਜੰਗ ਸੀ: 'ਜੰਗ ਹਿੰਦ ਪੰਜਾਬ ਦਾ ਹੋਣ ਲੱਗਾ'।
ਢਾਡੀ ਅੱਜ ਵੀ ਇਸ ਨੂੰ ਗਾਉਂਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਇਹ ਜੰਗ ਬਾਰੇ ਸਭ ਤੋਂ ਅਹਿਮ ਪੰਜਾਬੀ ਸਰੋਤਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਹੈ। ਉਹ ਲਗਭਗ 1862 ਵਿੱਚ ਪੂਰਾ ਹੋਇਆ।
