ਹੜੱਪਾ
ਸਿੰਧ ਘਾਟੀ ਸਭਿਅਤਾ ਦੇ ਵੱਡੇ ਸ਼ਹਿਰਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ, ਰਾਵੀ ਦੇ ਪੁਰਾਣੇ ਵਹਾਅ ਉੱਤੇ। ਇਹ ਲਗਭਗ 2600–1900 ਈ. ਪੂ. ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਫੁੱਲਤ ਹੋਇਆ।
ਹੜੱਪਾ, ਸਾਹੀਵਾਲ ਨੇੜੇ ਰਾਵੀ ਦੇ ਇੱਕ ਪੁਰਾਣੇ ਵਹਿਣ ਉੱਤੇ, ਸਿੰਧ ਘਾਟੀ ਸੱਭਿਅਤਾ ਦੇ ਮਹਾਨ ਸ਼ਹਿਰਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਸੀ, ਲਗਭਗ 2600 ਤੋਂ 1900 ਈ. ਪੂ. ਤੱਕ ਵਧਿਆ-ਫੁੱਲਿਆ, ਆਪਣੇ ਸਿਖਰ ਉੱਤੇ ਸ਼ਾਇਦ ਵੀਹ ਤੋਂ ਤੀਹ ਹਜ਼ਾਰ ਲੋਕਾਂ ਨਾਲ। ਇਸ ਨੇ ਸਾਰੀ ਸੱਭਿਅਤਾ ਨੂੰ ਆਪਣਾ ਨਾਂ ਦਿੱਤਾ, ਹੜੱਪਾ ਸੱਭਿਅਤਾ।
ਸਿੰਧ ਵਿੱਚ ਮੋਹਿੰਜੋਦੜੋ ਵਾਂਗ, ਇਸ ਦੀ ਬਣਤਰ ਵਿੱਚ ਇੱਟਾਂ ਦੀਆਂ ਕੰਧਾਂ, ਦਰਵਾਜ਼ੇ, ਅਨਾਜ ਘਰ ਜਾਂ ਵੱਡੇ ਹਾਲ, ਗਲੀਆਂ ਅਤੇ ਨਾਲੀਆਂ ਸਨ, ਅਤੇ ਇਸ ਦੀਆਂ ਕਾਰਗਾਹਾਂ ਮਣਕੇ, ਮੋਹਰਾਂ ਅਤੇ ਭਾਂਡੇ ਬਣਾਉਂਦੀਆਂ ਸਨ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਵਪਾਰ ਮੈਸੋਪੋਟਾਮੀਆ ਤੱਕ ਹੁੰਦਾ ਸੀ। ਇਸ ਦੀਆਂ ਮੋਹਰਾਂ ਉੱਤੇ ਇੱਕ ਲਿਪੀ ਹੈ ਜੋ ਕਦੇ ਪੜ੍ਹੀ ਨਹੀਂ ਜਾ ਸਕੀ। ਇਸ ਦੇ ਕਬਰਸਤਾਨ ਉਹਨਾਂ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਦੱਸ ਪਾਉਂਦੇ ਹਨ ਜੋ ਆਪਣੇ ਮੁਰਦਿਆਂ ਨੂੰ ਭਾਂਡਿਆਂ ਅਤੇ ਗਹਿਣਿਆਂ ਸਮੇਤ ਦਫ਼ਨਾਉਂਦੇ ਸਨ।
ਉਨ੍ਹੀਵੀਂ ਸਦੀ ਵਿੱਚ ਪੁਰਾਤਨ ਇੱਟਾਂ ਦਾ ਵੱਡਾ ਹਿੱਸਾ ਰੇਲਵੇ ਬਣਾਉਣ ਵਾਲੇ ਲਾਹੌਰ–ਮੁਲਤਾਨ ਲਾਈਨ ਉੱਤੇ ਰੋੜੀ ਵਜੋਂ ਵਰਤਣ ਲਈ ਚੁੱਕ ਕੇ ਲੈ ਗਏ। 1920ਵਿਆਂ ਤੋਂ ਹੋਈਆਂ ਖੁਦਾਈਆਂ ਨੇ ਸ਼ਹਿਰ ਨੂੰ ਸਾਹਮਣੇ ਲਿਆਂਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਅਜਾਇਬਘਰ ਸਮੇਤ ਇਹ ਥਾਂ ਦੱਖਣੀ ਏਸ਼ੀਆ ਦੀਆਂ ਸਭ ਤੋਂ ਅਹਿਮ ਥਾਵਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਹੈ।
ਲੋਕ
ਨਿਸ਼ਾਨੀਆਂ
ਸਮਾਂ-ਰੇਖਾ ਉੱਤੇ
Indus weights
A standard from the Indus to the GhaggarScroll sideways to see the whole figure →
Cubes drawn to scale by weight. The smallest weighs about 0.86 g; the commonest, the "16", about 13.7 g; the largest about 100 times that. The same weights, mostly cut from chert, were used from the Indus delta to the Ghaggar, for centuries.