ਤਰਾਇਨ ਦੀ ਦੂਜੀ ਲੜਾਈ
ਉਸੇ ਮੈਦਾਨ ਉੱਤੇ ਹਾਰਨ ਤੋਂ ਇੱਕ ਸਾਲ ਬਾਅਦ ਮੁਹੰਮਦ ਗ਼ੌਰੀ ਨੇ ਘੋੜਸਵਾਰ ਤੀਰਅੰਦਾਜ਼ਾਂ ਨਾਲ ਪ੍ਰਿਥਵੀਰਾਜ ਨੂੰ ਹਰਾਇਆ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਉੱਤਰੀ ਭਾਰਤ ਦਿੱਲੀ ਸਲਤਨਤ ਲਈ ਖੁੱਲ੍ਹ ਗਿਆ।
1191 ਵਿੱਚ ਅਫ਼ਗ਼ਾਨਿਸਤਾਨ ਦੇ ਗ਼ੌਰੀ ਖ਼ਾਨਦਾਨ ਦਾ ਸੁਲਤਾਨ ਮੁਹੰਮਦ ਗ਼ੌਰੀ, ਜੋ ਆਖ਼ਰੀ ਗ਼ਜ਼ਨਵੀਆਂ ਤੋਂ ਲਾਹੌਰ ਪਹਿਲਾਂ ਹੀ ਲੈ ਚੁੱਕਾ ਸੀ, ਦਿੱਲੀ ਵੱਲ ਵਧਿਆ। ਥਾਨੇਸਰ ਨੇੜੇ ਤਰਾਇਨ ਵਿਖੇ ਅਜਮੇਰ ਅਤੇ ਦਿੱਲੀ ਦੇ ਰਾਜੇ ਪ੍ਰਿਥਵੀਰਾਜ ਚੌਹਾਨ ਨੇ ਇੱਕ ਵੱਡੀ ਰਾਜਪੂਤ ਫ਼ੌਜ ਨਾਲ ਉਸ ਦਾ ਟਾਕਰਾ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਉਸ ਨੂੰ ਹਰਾਇਆ; ਮੁਹੰਮਦ ਜ਼ਖ਼ਮੀ ਹੋਇਆ ਅਤੇ ਮਸਾਂ ਬਚ ਕੇ ਨਿਕਲਿਆ।
ਉਹ 1192 ਵਿੱਚ ਘੋੜਸਵਾਰ ਤੀਰਅੰਦਾਜ਼ਾਂ ਦੀ ਵੱਡੀ ਫ਼ੌਜ ਲੈ ਕੇ ਮੁੜਿਆ। ਉਸੇ ਮੈਦਾਨ ਉੱਤੇ ਉਸ ਨੇ ਝੂਠੀਆਂ ਪਿਛਾਂਹ-ਹਟਣੀਆਂ ਨਾਲ ਰਾਜਪੂਤ ਲਸ਼ਕਰ ਨੂੰ ਖਿੰਡਾਇਆ, ਤੀਰਅੰਦਾਜ਼ਾਂ ਨਾਲ ਉਸ ਦੀਆਂ ਬਾਹੀਆਂ ਉੱਤੇ ਹਮਲੇ ਕਰਦਾ ਰਿਹਾ ਜਦੋਂ ਤੱਕ ਉਹ ਥੱਕ ਨਾ ਗਿਆ, ਫਿਰ ਭਾਰੀ ਰਸਾਲੇ ਨਾਲ ਉਸ ਨੂੰ ਤੋੜ ਦਿੱਤਾ। ਪ੍ਰਿਥਵੀਰਾਜ ਫੜਿਆ ਗਿਆ ਅਤੇ ਮਾਰਿਆ ਗਿਆ।
ਤਰਾਇਨ ਦੀ ਦੂਜੀ ਲੜਾਈ ਨੇ ਗੰਗਾ ਦਾ ਮੈਦਾਨ ਗ਼ੌਰੀਆਂ ਲਈ ਖੋਲ੍ਹ ਦਿੱਤਾ। ਮੁਹੰਮਦ ਦੇ ਗ਼ੁਲਾਮ ਜਰਨੈਲ ਕੁਤਬ-ਉੱਦੀਨ ਐਬਕ ਨੇ ਦਿੱਲੀ ਸਲਤਨਤ ਦੀ ਨੀਂਹ ਰੱਖੀ, ਜਿਸ ਨੇ ਤਿੰਨ ਸਦੀਆਂ ਤੋਂ ਵੱਧ ਉੱਤਰੀ ਭਾਰਤ ਅਤੇ ਪੰਜਾਬ ਉੱਤੇ ਰਾਜ ਕੀਤਾ।
ਉਸੇ ਦੌਰ ਦੀਆਂ
ਦਰਾਂ ਉੱਤੇ ਹਮਲਾਵਰ, 1400 ਈ. ਪੂ. – 1221
ਪਰੁਸ਼ਣੀ, ਰਾਵੀ, ਉੱਤੇ ਇੱਕ ਰਿਗਵੈਦਿਕ ਲੜਾਈ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਭਰਤ ਰਾਜੇ ਸੁਦਾਸ ਨੇ ਦਸ ਸਾਂਝੇ ਕਬੀਲਿਆਂ ਨੂੰ ਹਰਾਇਆ ਜਦੋਂ ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਦਰਿਆ ਦਾ ਰੁਖ਼ ਮੋੜਨ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕੀਤੀ।
ਸਿਕੰਦਰ ਨੇ ਰਾਤ ਨੂੰ ਚੜ੍ਹਿਆ ਜੇਹਲਮ ਪਾਰ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਪੋਰਸ ਅਤੇ ਉਸ ਦੇ ਜੰਗੀ ਹਾਥੀਆਂ ਨੂੰ ਹਰਾਇਆ। ਪੋਰਸ ਤੋਂ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਹੋ ਕੇ ਉਸ ਨੇ ਉਸ ਦਾ ਰਾਜ ਉਸ ਨੂੰ ਮੋੜ ਦਿੱਤਾ।
ਜੇਹਲਮ ਅਤੇ ਚਨਾਬ ਦੇ ਨਾਲ-ਨਾਲ ਪਰਤਦਿਆਂ ਸਿਕੰਦਰ ਨੇ ਮੱਲਾਂ ਉੱਤੇ ਹਮਲਾ ਕੀਤਾ। ਲਗਭਗ ਇਕੱਲਾ ਹੀ ਇੱਕ ਕਸਬੇ ਦੀ ਕੰਧ ਉੱਤੇ ਚੜ੍ਹਦਿਆਂ ਉਸ ਦੀ ਛਾਤੀ ਵਿੱਚ ਤੀਰ ਵੱਜਾ ਅਤੇ ਉਹ ਲਗਭਗ ਮਰ ਹੀ ਗਿਆ। ਕਸਬੇ ਨੂੰ ਅਕਸਰ ਮੁਲਤਾਨ ਵਿੱਚ ਜਾਂ ਨੇੜੇ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਮਹਿਮੂਦ ਦੀ ਪਹਿਲੀ ਵੱਡੀ ਜਿੱਤ, ਜਿਸ ਨੇ ਹਿੰਦੂ ਸ਼ਾਹੀ ਰਾਜ ਨੂੰ ਤੋੜ ਦਿੱਤਾ ਅਤੇ ਪੰਜਾਬ ਨੂੰ ਦੋ ਦਹਾਕਿਆਂ ਦੇ ਧਾਵਿਆਂ ਲਈ ਖੋਲ੍ਹ ਦਿੱਤਾ।
ਅਟਕ ਨੇੜੇ ਛੱਛ ਦੇ ਮੈਦਾਨ ਉੱਤੇ ਹਿੰਦੂ ਸ਼ਾਹੀਆਂ ਉੱਤੇ ਮਹਿਮੂਦ ਦੀ ਦੂਜੀ ਵੱਡੀ ਜਿੱਤ, ਜਿਸ ਨੇ ਪੰਜਾਬ ਉਸ ਲਈ ਖੁੱਲ੍ਹਾ ਛੱਡ ਦਿੱਤਾ।
ਪ੍ਰਿਥਵੀਰਾਜ ਚੌਹਾਨ ਨੇ ਥਾਨੇਸਰ ਨੇੜੇ ਗ਼ੌਰੀ ਫ਼ੌਜ ਨੂੰ ਭਾਜੜ ਪਾ ਦਿੱਤੀ; ਮੁਹੰਮਦ ਗ਼ੌਰੀ ਜ਼ਖ਼ਮੀ ਹੋਇਆ ਅਤੇ ਮੈਦਾਨ ਤੋਂ ਚੁੱਕ ਕੇ ਲਿਜਾਇਆ ਗਿਆ।
ਚੰਗੇਜ਼ ਖ਼ਾਨ ਨੇ ਖ਼ਵਾਰਜ਼ਮ ਦੇ ਆਖ਼ਰੀ ਸ਼ਹਿਜ਼ਾਦੇ ਨੂੰ ਸਿੰਧ ਉੱਤੇ ਜਾ ਫੜਿਆ। ਜਲਾਲ-ਉੱਦੀਨ ਨੇ ਘੋੜੇ ਸਮੇਤ ਚਟਾਨ ਤੋਂ ਦਰਿਆ ਵਿੱਚ ਛਾਲ ਮਾਰੀ ਅਤੇ ਪੰਜਾਬ ਵਿੱਚ ਜਾ ਨਿਕਲਿਆ, ਮੰਗੋਲ ਧਾਵਿਆਂ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਪਿੱਛੇ ਖਿੱਚਦਾ। ਸਿੰਧ ਉੱਤੇ ਕਿਤੇ ਅਸਲ ਥਾਂ ਅਨਿਸ਼ਚਿਤ ਹੈ।
ਦਿੱਲੀ ਸਲਤਨਤ ਦੇ ਮਦਦ ਨਾ ਭੇਜ ਸਕਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਇੱਕ ਮੰਗੋਲ ਫ਼ੌਜ ਨੇ ਧਾਵਾ ਬੋਲ ਕੇ ਲਾਹੌਰ ਲਿਆ, ਅਤੇ ਸ਼ਹਿਰ ਨੂੰ ਦਹਾਕਿਆਂ ਲਈ ਖੰਡਰ ਬਣਾ ਦਿੱਤਾ।