ਜੈ ਸਿੰਘ ਕਨ੍ਹੱਈਆ
ਕਨ੍ਹੱਈਆ ਮਿਸਲ ਦੇ ਮੁਖੀ ਅਤੇ ਕੁਝ ਸਮਾਂ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਸਭ ਤੋਂ ਤਾਕਤਵਰ ਸਰਦਾਰ। ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਨੂੰਹ ਸਦਾ ਕੌਰ ਨੇ ਉਹ ਵਿਆਹ ਕਰਵਾਇਆ ਜਿਸ ਨੇ ਕਨ੍ਹੱਈਆਂ ਨੂੰ ਰਣਜੀਤ ਸਿੰਘ ਦਾ ਸਾਥੀ ਬਣਾਇਆ।
ਜੈ ਸਿੰਘ 1712 ਵਿੱਚ ਲਾਹੌਰ ਨੇੜੇ ਕਾਹਨਾ ਵਿੱਚ ਸੰਧੂ ਜੱਟ ਘਰ ਜੰਮੇ, ਅਤੇ ਨਵਾਬ ਕਪੂਰ ਸਿੰਘ ਤੋਂ ਅੰਮ੍ਰਿਤ ਛਕਿਆ। ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਕਨ੍ਹਈਆ ਮਿਸਲ ਕਾਇਮ ਕੀਤੀ, ਜਿਸ ਦੇ ਇਲਾਕੇ ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਦੇ ਉੱਤਰ ਵਿੱਚ ਬਟਾਲੇ ਅਤੇ ਮੁਕੇਰੀਆਂ ਦੁਆਲੇ ਸਨ।
1770ਵਿਆਂ ਵਿੱਚ ਉਹ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਸਭ ਤੋਂ ਤਾਕਤਵਰ ਸਰਦਾਰ ਸਨ, ਅਤੇ ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਜੱਸਾ ਸਿੰਘ ਆਹਲੂਵਾਲੀਏ ਨਾਲ ਰਲ ਕੇ ਰਾਮਗੜ੍ਹੀਆਂ ਨੂੰ ਸਤਲੁਜ ਪਾਰ ਕੱਢ ਦਿੱਤਾ। ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਤਾਕਤ ਉਦੋਂ ਟੁੱਟੀ ਜਦੋਂ 1785 ਵਿੱਚ ਮਹਾਂ ਸਿੰਘ ਹੇਠ ਸ਼ੁਕਰਚੱਕੀਆਂ ਨੇ, ਰਾਮਗੜ੍ਹੀਆਂ ਨਾਲ ਗੱਠਜੋੜ ਕਰਕੇ, ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਗੁਰਬਖ਼ਸ਼ ਸਿੰਘ ਨੂੰ ਲੜਾਈ ਵਿੱਚ ਮਾਰ ਦਿੱਤਾ।
ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਵਿਧਵਾ ਨੂੰਹ ਸਦਾ ਕੌਰ ਨੇ ਆਪਣੀ ਧੀ ਦਾ ਵਿਆਹ ਮਹਾਂ ਸਿੰਘ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਰਣਜੀਤ ਸਿੰਘ ਨਾਲ ਕੀਤਾ। ਜੈ ਸਿੰਘ 1793 ਵਿੱਚ ਚਲਾਣਾ ਕਰ ਗਏ, ਅਤੇ ਕਨ੍ਹਈਆ ਤਾਕਤ ਸਦਾ ਕੌਰ ਰਾਹੀਂ ਮਹਾਰਾਜੇ ਕੋਲ ਚਲੀ ਗਈ।
