ਖ਼ਿਜ਼ਰ ਹਯਾਤ ਟਿਵਾਣਾ

ਮਲਿਕ ਖ਼ਿਜ਼ਰ ਹਯਾਤ ਟਿਵਾਣਾ ਸ਼ਾਹਪੁਰ ਦੇ ਵੱਡੇ ਜ਼ਿਮੀਂਦਾਰ ਟਿਵਾਣਾ ਘਰਾਣੇ ਵਿੱਚੋਂ ਸੀ। ਉਸਨੇ ਯੂਨੀਅਨਿਸਟ ਪਾਰਟੀ ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਕੀਤੀ, ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਜ਼ਿਮੀਂਦਾਰਾਂ ਦੀ ਸਾਰੇ ਧਰਮਾਂ ਵਾਲੀ ਪਾਰਟੀ, ਅਤੇ ਸਿਕੰਦਰ ਹਯਾਤ ਖ਼ਾਨ ਦੀ ਮੌਤ ਤੋਂ ਬਾਅਦ 1942 ਵਿੱਚ ਪ੍ਰੀਮੀਅਰ ਬਣਿਆ।

1946 ਦੀਆਂ ਚੋਣਾਂ ਵਿੱਚ ਮੁਸਲਿਮ ਲੀਗ ਨੇ ਬਹੁਤੀਆਂ ਮੁਸਲਮਾਨ ਸੀਟਾਂ ਜਿੱਤੀਆਂ, ਪਰ ਖ਼ਿਜ਼ਰ ਨੇ ਕਾਂਗਰਸ ਅਤੇ ਅਕਾਲੀਆਂ ਨਾਲ ਸਾਂਝੀ ਸਰਕਾਰ ਬਣਾਈ ਅਤੇ ਪੰਜਾਬ ਨੂੰ ਮੁਸਲਿਮ ਲੀਗ ਦੇ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਦਾ ਹਿੱਸਾ ਬਣਾਉਣੋਂ ਇਨਕਾਰ ਕੀਤਾ। ਤਿੱਖੇ ਅੰਦੋਲਨ ਹੇਠ ਉਸਨੇ 2 ਮਾਰਚ 1947 ਨੂੰ ਅਸਤੀਫ਼ਾ ਦਿੱਤਾ। ਦਿਨਾਂ ਵਿੱਚ ਹੀ ਲਾਹੌਰ, ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ, ਮੁਲਤਾਨ ਅਤੇ ਰਾਵਲਪਿੰਡੀ ਦੁਆਲੇ ਦੇ ਪਿੰਡ ਸੜ ਰਹੇ ਸਨ: ਵੰਡ ਦੇ ਪਹਿਲੇ ਵੱਡੇ ਕਤਲੇਆਮ।

ਉਹ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਛੱਡ ਗਿਆ ਅਤੇ 1975 ਵਿੱਚ ਕੈਲੀਫ਼ੋਰਨੀਆ ਵਿੱਚ ਮਰਿਆ, ਉਸ ਪੰਜਾਬ ਦੀ ਆਖ਼ਰੀ ਆਵਾਜ਼ ਜਿਸਨੇ ਸਾਬਤ ਰਹਿਣ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕੀਤੀ ਸੀ।