ਸ਼ਾਹ ਹੁਸੈਨ
ਲਾਹੌਰ ਦਾ ਕਵੀ ਜਿਸ ਨੇ ਪੰਜਾਬੀ ਕਾਫ਼ੀ ਨੂੰ ਘੜਿਆ। ਉਸ ਦੀ ਦਰਗਾਹ ਉੱਤੇ ਮੇਲਾ ਚਿਰਾਗ਼ਾਂ, ਦੀਵਿਆਂ ਦਾ ਤਿਉਹਾਰ, ਲੱਗਦਾ ਹੈ।
ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਸ਼ਬਦ
ਮਸ਼ਹੂਰ ਤੁਕਾਂਮਾਏ ਨੀ ਮੈਂ ਕਿਹਨੂੰ ਆਖਾਂ, ਦਰਦ ਵਿਛੋੜੇ ਦਾ ਹਾਲ ਨੀ। ਧੂੰਆਂ ਧੁਖੇ ਮੇਰੇ ਮੁਰਸ਼ਦ ਵਾਲਾ, ਜਾਂ ਫੋਲਾਂ ਤਾਂ ਲਾਲ ਨੀ।
ਕਾਫ਼ੀ, 'ਮਾਏ ਨੀ ਮੈਂ ਕਿਹਨੂੰ ਆਖਾਂ'
ਸ਼ਾਹ ਹੁਸੈਨ 1538 ਵਿੱਚ ਲਾਹੌਰ ਵਿੱਚ ਜੁਲਾਹਿਆਂ ਦੇ ਪਰਿਵਾਰ ਵਿੱਚ ਜੰਮੇ ਅਤੇ ਬਚਪਨ ਵਿੱਚ ਕੁਰਾਨ ਪੜ੍ਹਿਆ। ਕਥਾ ਹੈ ਕਿ ਛੱਤੀ ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਇੱਕ ਆਇਤ ਸੁਣੀ ਜੋ ਕਹਿੰਦੀ ਸੀ ਕਿ ਇਸ ਦੁਨੀਆ ਦਾ ਜੀਵਨ ਖੇਡ-ਤਮਾਸ਼ੇ ਤੋਂ ਵੱਧ ਕੁਝ ਨਹੀਂ, ਉਸ ਨੂੰ ਸ਼ਬਦੀ ਅਰਥਾਂ ਵਿੱਚ ਲਿਆ, ਆਲਮ ਦੀ ਸਖ਼ਤ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਛੱਡ ਦਿੱਤੀ ਅਤੇ ਲਾਲ ਕੱਪੜੇ ਪਾ ਕੇ ਗਲੀਆਂ ਵਿੱਚ ਨੱਚਣ, ਪੀਣ ਅਤੇ ਗਾਉਣ ਲੱਗੇ। ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਲਾਲ ਹੁਸੈਨ ਕਿਹਾ ਜਾਣ ਲੱਗਾ।
ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਸ਼ਾਹਦਰੇ ਦੇ ਇੱਕ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਮੁੰਡੇ ਮਾਧੋ ਲਾਲ ਨਾਲ ਇਸ਼ਕ ਹੋ ਗਿਆ, ਜੋ ਉਹਨਾਂ ਦਾ ਸਮਰਪਿਤ ਸਾਥੀ ਬਣਿਆ; ਉਹ ਨਾਲ-ਨਾਲ ਦਫ਼ਨ ਹਨ, ਅਤੇ ਦਰਗਾਹ ਮਾਧੋ ਲਾਲ ਹੁਸੈਨ ਕਹਾਉਂਦੀ ਹੈ। ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਕਾਫ਼ੀਆਂ ਲਿਖੀਆਂ, ਰੂਹ ਦੀ ਰੱਬ ਲਈ ਤਾਂਘ ਦੇ ਛੋਟੇ ਗਾਏ ਜਾਣ ਵਾਲੇ ਗੀਤ, ਚਰਖਾ ਕੱਤਦੀ ਜਾਂ ਦਰਿਆ ਕੰਢੇ ਖੜ੍ਹੀ ਕੁੜੀ ਦੀ ਆਵਾਜ਼ ਵਿੱਚ, ਅਤੇ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਇਸ ਵੰਨਗੀ ਦਾ ਪਹਿਲਾ ਮਹਾਨ ਉਸਤਾਦ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ: 'ਮਾਏ ਨੀ ਮੈਂ ਕਿਹਨੂੰ ਆਖਾਂ ਦਰਦ ਵਿਛੋੜੇ ਦਾ ਹਾਲ'।
ਮਾਰਚ ਵਿੱਚ ਉਹਨਾਂ ਦਾ ਉਰਸ ਮੇਲਾ ਚਿਰਾਗ਼ਾਂ ਹੈ, ਜਦੋਂ ਸਾਰਾ ਲਾਹੌਰ ਸ਼ਾਲੀਮਾਰ ਬਾਗ਼ ਨੇੜੇ ਬਾਗ਼ਬਾਨਪੁਰੇ ਵਿੱਚ ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਮਕਬਰੇ ਦੁਆਲੇ ਤੇਲ ਦੇ ਦੀਵੇ ਅਤੇ ਮੱਚ ਬਾਲਦਾ ਹੈ। ਰਣਜੀਤ ਸਿੰਘ ਆਪਣੇ ਦਰਬਾਰ ਸਮੇਤ ਨੰਗੇ ਪੈਰੀਂ ਇਹ ਮਨਾਉਣ ਆਉਂਦਾ ਸੀ।
ਜੁੜੇ ਹੋਏ
The Sufi lineages
Teacher to discipleScroll sideways to see the whole tree →
Teacher to disciple, simplified. Dashed lines skip generations: the Qadiri saints of the Punjab belonged to Abdul Qadir Jilani's order but lived centuries after him. Darker boxes are poets and saints of the Punjab with their own pages. Mian Mir was a friend of Guru Arjan; Sikh tradition says he laid the foundation stone of the Harmandir Sahib.