ਬਾਬਾ ਸ਼ੇਖ਼ ਫ਼ਰੀਦ
ਪਾਕਪਟਨ ਦੇ ਚਿਸ਼ਤੀ ਸੂਫ਼ੀ ਅਤੇ ਪੰਜਾਬੀ ਬੋਲੀ ਦੇ ਪਹਿਲੇ ਵੱਡੇ ਕਵੀ। ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਸ਼ਬਦ ਅਤੇ ਸਲੋਕ ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ ਦਾ ਹਿੱਸਾ ਹਨ।
ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਸ਼ਬਦ
ਮਸ਼ਹੂਰ ਤੁਕਾਂਫਰੀਦਾ ਜੇ ਤੂ ਅਕਲਿ ਲਤੀਫੁ ਕਾਲੇ ਲਿਖੁ ਨ ਲੇਖ ॥ ਆਪਨੜੇ ਗਿਰੀਵਾਨ ਮਹਿ ਸਿਰੁ ਨੀਵਾਂ ਕਰਿ ਦੇਖੁ ॥
ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ, ਅੰਗ 1378
ਕਾਗਾ ਕਰੰਗ ਢੰਢੋਲਿਆ ਸਗਲਾ ਖਾਇਆ ਮਾਸੁ ॥ ਏ ਦੁਇ ਨੈਨਾ ਮਤਿ ਛੁਹਉ ਪਿਰ ਦੇਖਨ ਕੀ ਆਸ ॥
ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ, ਅੰਗ 1382
ਫਰੀਦਾ ਰੋਟੀ ਮੇਰੀ ਕਾਠ ਕੀ ਲਾਵਣੁ ਮੇਰੀ ਭੁਖ ॥ ਜਿਨਾ ਖਾਧੀ ਚੋਪੜੀ ਘਣੇ ਸਹਨਿਗੇ ਦੁਖ ॥
ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ, ਅੰਗ 1379
ਫ਼ਰੀਦੁੱਦੀਨ ਮਸਊਦ 1173 ਵਿੱਚ ਮੁਲਤਾਨ ਨੇੜੇ ਕੋਠੇਵਾਲ ਵਿੱਚ ਜੰਮੇ ਅਤੇ ਦਿੱਲੀ ਦੇ ਕੁਤਬੁੱਦੀਨ ਬਖ਼ਤਿਆਰ ਕਾਕੀ ਦੇ ਮੁਰੀਦ, ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਮਹਾਨ ਚਿਸ਼ਤੀ ਸੂਫ਼ੀ ਬਣੇ। ਉਹ ਸਤਲੁਜ ਕੰਢੇ ਅਜੋਧਨ ਵਿੱਚ ਟਿਕੇ, ਮੁਲਤਾਨ ਦੇ ਰਾਹ ਉੱਤੇ ਇੱਕ ਪੱਤਣ ਵਾਲਾ ਕਸਬਾ, ਜੋ ਪਾਕਪਟਨ, ਪਾਕਾਂ ਦਾ ਪੱਤਣ, ਕਹਾਉਣ ਲੱਗਾ। ਉਹ 1266 ਵਿੱਚ ਉੱਥੇ ਹੀ ਪੂਰੇ ਹੋਏ।
ਕਥਾ ਹੈ ਕਿ ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਮਾਂ ਨੇ ਮੁਸੱਲੇ ਹੇਠ ਸ਼ੱਕਰ ਲੁਕਾ ਕੇ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਨਮਾਜ਼ ਪੜ੍ਹਨੀ ਸਿਖਾਈ, ਅਤੇ ਜਦੋਂ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਇਨਾਮ ਦੀ ਲੋੜ ਨਾ ਰਹੀ ਤਾਂ ਵੀ ਸ਼ੱਕਰ ਮਿਲਦੀ ਰਹੀ; ਇਸ ਲਈ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਗੰਜ-ਏ-ਸ਼ਕਰ, ਸ਼ੱਕਰ ਦਾ ਖ਼ਜ਼ਾਨਾ, ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਉਹ ਗ਼ਰੀਬੀ ਅਤੇ ਰੋਜ਼ਿਆਂ ਵਿੱਚ ਰਹੇ, ਅਤੇ ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਖ਼ਾਨਕਾਹ ਹਰ ਆਉਣ ਵਾਲੇ ਨੂੰ, ਹਿੰਦੂ ਹੋਵੇ ਜਾਂ ਮੁਸਲਮਾਨ, ਭੋਜਨ ਛਕਾਉਂਦੀ ਸੀ।
ਉਹ ਪੰਜਾਬੀ ਭਾਸ਼ਾ ਦੇ ਪਹਿਲੇ ਮਹਾਨ ਕਵੀ ਹਨ। ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ ਵਿੱਚ ਉਹਨਾਂ ਦੇ 4 ਸ਼ਬਦ ਅਤੇ 112 ਸਲੋਕ ਹਨ, ਜੋ ਪਾਕਪਟਨ ਵਿੱਚ ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਗੱਦੀਨਸ਼ੀਨਾਂ ਨੇ ਸਾਂਭੇ, ਅਤੇ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਦੇਵ ਜੀ ਉਹਨਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਨੂੰ ਮਿਲੇ। ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਸਲੋਕ ਨੰਗੇ-ਚਿੱਟੇ ਸੱਚ ਹਨ: ਸਰੀਰ ਕਾਂਵਾਂ ਦੀ ਖ਼ੁਰਾਕ, ਕਬਰ ਦਾ 'ਘਰ ਆ ਜਾ' ਕਹਿ ਕੇ ਸੱਦਣਾ, ਅਤੇ ਇਹ ਨਸੀਹਤ: 'ਫਰੀਦਾ ਜੋ ਤੈ ਮਾਰਨਿ ਮੁਕੀਆਂ ਤਿਨ੍ਹਾ ਨ ਮਾਰੇ ਘੁੰਮਿ ॥ ਆਪਨੜੈ ਘਰਿ ਜਾਈਐ ਪੈਰ ਤਿਨ੍ਹਾ ਦੇ ਚੁੰਮਿ ॥' ਪਾਕਪਟਨ ਵਿੱਚ ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਦਰਗਾਹ, ਆਪਣੇ ਭੀੜੇ ਬਹਿਸ਼ਤੀ ਦਰਵਾਜ਼ੇ ਨਾਲ ਜੋ ਸਾਲ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਵਾਰ ਖੁੱਲ੍ਹਦਾ ਹੈ, ਵੱਡੀਆਂ ਭੀੜਾਂ ਖਿੱਚਦੀ ਹੈ।
ਸਮਾਂ-ਰੇਖਾ ਉੱਤੇ
ਜੁੜੇ ਹੋਏ
ਸਿੱਖਾਂ ਦਾ ਗ੍ਰੰਥ ਅਤੇ ਉਹਨਾਂ ਦਾ ਸਦੀਵੀ, ਜਿਊਂਦਾ ਗੁਰੂ: ਛੇ ਗੁਰੂਆਂ ਅਤੇ ਕੋਈ ਤੀਹ ਹੋਰ ਸੰਤਾਂ ਦੀ ਬਾਣੀ ਦੇ 1,430 ਅੰਗ, 31 ਰਾਗਾਂ ਵਿੱਚ।
ਭਗਤ ਭੀਖਣ16ਵੀਂ ਸਦੀਉੱਤਰ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਦੇ ਸੂਫ਼ੀ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਦੋ ਸ਼ਬਦ ਨਾਮ ਨੂੰ ਦਵਾਈ ਵਜੋਂ ਬਿਆਨਦੇ ਹਨ।
ਸਿੱਖੀ ਦੇ ਬਾਨੀ। ਇੱਕ ਕਵੀ ਅਤੇ ਉਸਤਾਦ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਜ਼ਾਤ-ਪਾਤ ਅਤੇ ਖੋਖਲੇ ਕਰਮਕਾਂਡ ਨੂੰ ਰੱਦ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਨਾਮ, ਕਿਰਤ ਅਤੇ ਵੰਡ ਛਕਣ ਰਾਹੀਂ ਇੱਕ ਨਿਰੰਕਾਰ ਰੱਬ ਦੀ ਭਗਤੀ ਸਿਖਾਈ।
The Sufi lineages
Teacher to discipleScroll sideways to see the whole tree →
Teacher to disciple, simplified. Dashed lines skip generations: the Qadiri saints of the Punjab belonged to Abdul Qadir Jilani's order but lived centuries after him. Darker boxes are poets and saints of the Punjab with their own pages. Mian Mir was a friend of Guru Arjan; Sikh tradition says he laid the foundation stone of the Harmandir Sahib.