ਭਾਈ ਸੁੱਖਾ ਸਿੰਘ ਅਤੇ ਮਹਿਤਾਬ ਸਿੰਘ
1740 ਵਿੱਚ ਮਾਲੀਆ ਅਫ਼ਸਰਾਂ ਦੇ ਭੇਸ ਵਿੱਚ ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਆਏ ਅਤੇ ਹਰਿਮੰਦਰ ਸਾਹਿਬ ਵਿੱਚ ਨਾਚ ਕਰਵਾ ਰਹੇ ਮੱਸਾ ਰੰਘੜ ਦਾ ਸਿਰ ਵੱਢ ਦਿੱਤਾ।
1740 ਵਿੱਚ ਹਰਿਮੰਦਰ ਸਾਹਿਬ ਮੰਡਿਆਲੇ ਦੇ ਮੁਗ਼ਲ ਅਹਿਲਕਾਰ ਮੱਸਾ ਰੰਘੜ ਦੇ ਕਬਜ਼ੇ ਵਿੱਚ ਸੀ, ਜਿਸ ਨੇ ਇਸ ਨੂੰ ਐਸ਼ਪ੍ਰਸਤੀ ਦਾ ਅੱਡਾ ਬਣਾ ਦਿੱਤਾ ਸੀ, ਪਵਿੱਤਰ ਅਸਥਾਨ ਵਿੱਚ ਹੁੱਕਾ ਪੀਂਦਾ ਅਤੇ ਨਚਾਰਾਂ ਦਾ ਨਾਚ ਵੇਖਦਾ, ਜਦੋਂ ਕਿ ਸਿੱਖ ਰਾਜਸਥਾਨ ਦੇ ਰੇਗਿਸਤਾਨਾਂ ਵਿੱਚ ਲੁਕੇ ਹੋਏ ਸਨ। ਜਦੋਂ ਇੱਕ ਸਿੱਖ ਨੇ ਬੀਕਾਨੇਰ ਦੇ ਜਥੇ ਨੂੰ ਇਹ ਖ਼ਬਰ ਦਿੱਤੀ, ਦੋ ਗੱਭਰੂ ਅੱਗੇ ਆਏ।
ਮੀਰਾਂਕੋਟ ਦੇ ਮਹਿਤਾਬ ਸਿੰਘ ਅਤੇ ਮਾੜੀ ਕੰਬੋਕੇ ਦੇ ਸੁੱਖਾ ਸਿੰਘ ਮਾਲੀਆ ਅਫ਼ਸਰਾਂ ਦੇ ਭੇਸ ਵਿੱਚ, ਪੈਸਿਆਂ ਵਰਗੀਆਂ ਲੱਗਦੀਆਂ ਠੀਕਰੀਆਂ ਨਾਲ ਭਰੀਆਂ ਥੈਲੀਆਂ ਲੈ ਕੇ ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਪਹੁੰਚੇ। ਉਹ ਹਰਿਮੰਦਰ ਸਾਹਿਬ ਵਿੱਚ ਦਾਖ਼ਲ ਹੋਏ, ਮੱਸੇ ਰੰਘੜ ਕੋਲ ਗਏ, ਉਸ ਦਾ ਸਿਰ ਵੱਢਿਆ, ਇੱਕ ਥੈਲੀ ਵਿੱਚ ਪਾਇਆ ਅਤੇ ਪਹਿਰੇਦਾਰਾਂ ਦੇ ਸੰਭਲਣ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਨਿਕਲ ਗਏ।
ਉਹ ਸਿਰ ਬੀਕਾਨੇਰ ਵਿੱਚ ਸਿੱਖਾਂ ਕੋਲ ਲੈ ਆਏ। ਮਹਿਤਾਬ ਸਿੰਘ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਫੜੇ ਗਏ ਅਤੇ ਲਾਹੌਰ ਵਿੱਚ ਚਰਖੜੀ ਉੱਤੇ ਚਾੜ੍ਹ ਕੇ ਸ਼ਹੀਦ ਕੀਤੇ ਗਏ; ਸੁੱਖਾ ਸਿੰਘ 1752 ਵਿੱਚ ਲੜਦੇ ਹੋਏ ਸ਼ਹੀਦ ਹੋਏ। ਸਿੱਖ ਚਿੱਤਰਾਂ ਵਿੱਚ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਯਾਦ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਦੋ ਘੋੜਸਵਾਰ ਥੈਲੀ ਵਿੱਚ ਸਿਰ ਲੈ ਕੇ ਜਾ ਰਹੇ ਹਨ।