ਮਾਤਾ ਸੁੰਦਰੀ
ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ ਦੇ ਮਹਿਲ ਅਤੇ ਅਜੀਤ ਸਿੰਘ ਦੇ ਮਾਤਾ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੇ 1708 ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਚਾਰ ਦਹਾਕੇ ਹੁਕਮਨਾਮਿਆਂ ਰਾਹੀਂ ਦਿੱਲੀ ਤੋਂ ਸਿੱਖਾਂ ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਕੀਤੀ।
ਮਾਤਾ ਸੁੰਦਰੀ ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ ਜੀ ਦੇ ਮਹਿਲ ਸਨ ਅਤੇ ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਵੱਡੇ ਸਾਹਿਬਜ਼ਾਦੇ ਅਜੀਤ ਸਿੰਘ ਦੇ ਮਾਤਾ, ਜੋ 1687 ਵਿੱਚ ਪਾਉਂਟੇ ਵਿੱਚ ਜੰਮੇ। ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਅਨੰਦਪੁਰ ਦੇ ਘੇਰੇ ਝੱਲੇ ਅਤੇ 1704 ਵਿੱਚ ਪਤੀ ਤੋਂ ਵਿਛੜ ਗਏ; ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਉਹ ਦਿੱਲੀ ਵਿੱਚ ਰਹੇ।
1708 ਵਿੱਚ ਗੁਰੂ ਜੀ ਦੇ ਜੋਤੀ ਜੋਤ ਸਮਾਉਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਉਹ ਕੋਈ ਚਾਲੀ ਸਾਲ ਸਿੱਖਾਂ ਦੇ ਆਗੂ ਰਹੇ। ਦਿੱਲੀ ਤੋਂ ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਸੰਗਤਾਂ ਨੂੰ ਹੁਕਮਨਾਮੇ ਭੇਜੇ, ਹਰਿਮੰਦਰ ਸਾਹਿਬ ਦੇ ਪ੍ਰਬੰਧ ਲਈ ਭਾਈ ਮਨੀ ਸਿੰਘ ਨੂੰ ਥਾਪਿਆ, ਅਤੇ ਤੱਤ ਖ਼ਾਲਸਾ ਅਤੇ ਬੰਦਈ ਸਿੱਖਾਂ ਦਾ ਝਗੜਾ ਨਿਬੇੜਿਆ।
ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਇੱਕ ਮੁੰਡਾ ਗੋਦ ਲਿਆ, ਜਿਸ ਦਾ ਨਾਂ ਆਪਣੇ ਪੁੱਤਰ ਦੇ ਨਾਂ ਉੱਤੇ ਅਜੀਤ ਸਿੰਘ ਰੱਖਿਆ; ਉਸ ਨੂੰ ਕਤਲ ਦੇ ਦੋਸ਼ ਵਿੱਚ ਫਾਂਸੀ ਹੋਈ। ਉਹ 1747 ਵਿੱਚ ਦਿੱਲੀ ਵਿੱਚ ਚਲਾਣਾ ਕਰ ਗਏ। ਦਿੱਲੀ ਵਿੱਚ ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਮਾਤਾ ਸੁੰਦਰੀ ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਨਿਵਾਸ ਵਾਲੀ ਥਾਂ ਉੱਤੇ ਹੈ।
ਜੁੜੇ ਹੋਏ
ਦਸਵੇਂ ਗੁਰੂ, ਯੋਧਾ ਅਤੇ ਕਵੀ। 1699 ਵਿੱਚ ਖ਼ਾਲਸਾ ਸਾਜਿਆ, ਮੁਗ਼ਲਾਂ ਅਤੇ ਪਹਾੜੀ ਰਾਜਿਆਂ ਨਾਲ ਲੰਮੀ ਜੰਗ ਲੜੀ, ਆਪਣੇ ਚਾਰ ਪੁੱਤਰ ਅਤੇ ਮਾਤਾ ਵਾਰੇ, ਅਤੇ ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ ਨੂੰ ਅੰਤਿਮ ਗੁਰੂ ਥਾਪਿਆ।
ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ ਦੇ ਮਹਿਲ, ਖ਼ਾਲਸੇ ਦੀ ਮਾਤਾ ਵਜੋਂ ਸਤਿਕਾਰੇ ਜਾਂਦੇ। ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਪਹਿਲੇ ਅੰਮ੍ਰਿਤ ਵਿੱਚ ਪਤਾਸੇ ਪਾਏ।