ਮਾਤਾ ਸਾਹਿਬ ਕੌਰ
ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ ਦੇ ਮਹਿਲ, ਖ਼ਾਲਸੇ ਦੀ ਮਾਤਾ ਵਜੋਂ ਸਤਿਕਾਰੇ ਜਾਂਦੇ। ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਪਹਿਲੇ ਅੰਮ੍ਰਿਤ ਵਿੱਚ ਪਤਾਸੇ ਪਾਏ।
ਸਾਹਿਬ ਦੇਵਾਂ 1681 ਵਿੱਚ ਰੋਹਤਾਸ ਵਿੱਚ ਰਾਮੂ ਨਾਂ ਦੇ ਇੱਕ ਸਿੱਖ ਦੀ ਧੀ ਵਜੋਂ ਜੰਮੇ, ਜਿਸ ਨੇ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਗੁਰੂ ਜੀ ਨੂੰ ਅਰਪਣ ਕੀਤਾ ਸੀ। 1700 ਵਿੱਚ ਉਹਨਾਂ ਦਾ ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ ਜੀ ਨਾਲ ਵਿਆਹ ਹੋਇਆ ਅਤੇ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਸਾਹਿਬ ਕੌਰ ਨਾਂ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ।
ਰਵਾਇਤ ਅਨੁਸਾਰ 1699 ਦੀ ਵਿਸਾਖੀ ਨੂੰ ਉਹ ਪਤਾਸੇ ਲੈ ਕੇ ਆਏ ਅਤੇ ਉਸ ਜਲ ਵਿੱਚ ਪਾ ਦਿੱਤੇ ਜਿਸ ਨੂੰ ਗੁਰੂ ਜੀ ਪਹਿਲੇ ਅੰਮ੍ਰਿਤ ਲਈ ਖੰਡੇ ਨਾਲ ਤਿਆਰ ਕਰ ਰਹੇ ਸਨ, ਤਾਂ ਜੋ ਖ਼ਾਲਸੇ ਦੀ ਤਾਕਤ ਵਿੱਚ ਮਿਠਾਸ ਵੀ ਰਲ ਜਾਵੇ। ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਮਾਤਾ ਸਾਹਿਬ ਕੌਰ, ਖ਼ਾਲਸੇ ਦੀ ਮਾਤਾ, ਵਜੋਂ ਸਤਿਕਾਰਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਅੰਮ੍ਰਿਤ ਛਕਣ ਵਾਲੇ ਹਰ ਸਿੱਖ ਨੂੰ ਦੱਸਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਉਸ ਦੀ ਰੂਹਾਨੀ ਮਾਤਾ ਮਾਤਾ ਸਾਹਿਬ ਕੌਰ ਅਤੇ ਰੂਹਾਨੀ ਪਿਤਾ ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ ਜੀ ਹਨ, ਅਤੇ ਜਨਮ ਅਸਥਾਨ ਅਨੰਦਪੁਰ।
ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਆਪਣੀ ਕੋਈ ਔਲਾਦ ਨਹੀਂ ਸੀ। ਗੁਰੂ ਜੀ ਦੇ ਜੋਤੀ ਜੋਤ ਸਮਾਉਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਉਹ ਮਾਤਾ ਸੁੰਦਰੀ ਨਾਲ ਦਿੱਲੀ ਵਿੱਚ ਰਹੇ, ਸਿੱਖਾਂ ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਕਰਦੇ, ਅਤੇ 1747 ਵਿੱਚ ਚਲਾਣਾ ਕਰ ਗਏ।
ਜੁੜੇ ਹੋਏ
ਦਸਵੇਂ ਗੁਰੂ, ਯੋਧਾ ਅਤੇ ਕਵੀ। 1699 ਵਿੱਚ ਖ਼ਾਲਸਾ ਸਾਜਿਆ, ਮੁਗ਼ਲਾਂ ਅਤੇ ਪਹਾੜੀ ਰਾਜਿਆਂ ਨਾਲ ਲੰਮੀ ਜੰਗ ਲੜੀ, ਆਪਣੇ ਚਾਰ ਪੁੱਤਰ ਅਤੇ ਮਾਤਾ ਵਾਰੇ, ਅਤੇ ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ ਨੂੰ ਅੰਤਿਮ ਗੁਰੂ ਥਾਪਿਆ।
ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ ਦੇ ਮਹਿਲ ਅਤੇ ਅਜੀਤ ਸਿੰਘ ਦੇ ਮਾਤਾ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੇ 1708 ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਚਾਰ ਦਹਾਕੇ ਹੁਕਮਨਾਮਿਆਂ ਰਾਹੀਂ ਦਿੱਲੀ ਤੋਂ ਸਿੱਖਾਂ ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਕੀਤੀ।