ਭਾਈ ਤਾਰੂ ਸਿੰਘ
ਇੱਕ ਨੌਜਵਾਨ ਕਿਸਾਨ ਜੋ ਜੰਗਲਾਂ ਵਿੱਚ ਲੁਕੇ ਸਿੱਖਾਂ ਨੂੰ ਖਾਣਾ ਪਹੁੰਚਾਉਂਦਾ ਸੀ। ਕੇਸ ਕਟਾਉਣ ਅਤੇ ਧਰਮ ਬਦਲਣ ਦਾ ਹੁਕਮ ਮਿਲਣ ਉੱਤੇ ਉਸ ਨੇ ਇਨਕਾਰ ਕੀਤਾ ਅਤੇ 1745 ਵਿੱਚ ਲਾਹੌਰ ਵਿੱਚ ਉਸ ਦੀ ਖੋਪਰੀ ਲਾਹੀ ਗਈ।
ਤਾਰੂ ਸਿੰਘ 1720 ਵਿੱਚ ਮਾਝੇ ਦੇ ਪੂਹਲੇ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਕਿਸਾਨ ਪਰਿਵਾਰ ਵਿੱਚ ਜੰਮੇ। ਜ਼ਕਰੀਆ ਖ਼ਾਨ ਹੇਠ ਜ਼ੁਲਮਾਂ ਦੇ ਸਾਲਾਂ ਵਿੱਚ, ਜਦੋਂ ਸਿੱਖ ਜੰਗਲਾਂ ਅਤੇ ਰੇਗਿਸਤਾਨਾਂ ਵਿੱਚ ਜਾ ਲੁਕੇ ਸਨ, ਉਹ ਅਤੇ ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਭੈਣ ਆਪਣੇ ਖੇਤ ਵਾਹੁੰਦੇ ਅਤੇ ਚੁੱਪ-ਚਾਪ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਰਸਦ ਪਹੁੰਚਾਉਂਦੇ।
1745 ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਮੁਖ਼ਬਰ, ਹਰਭਗਤ ਨਿਰੰਜਨੀਏ, ਨੇ ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਮੁਖ਼ਬਰੀ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਲਾਹੌਰ ਲਿਜਾਇਆ ਗਿਆ। ਜ਼ਕਰੀਆ ਖ਼ਾਨ ਨੇ ਕੇਸ ਕਟਵਾ ਕੇ ਮੁਸਲਮਾਨ ਬਣਨ ਦੇ ਬਦਲੇ ਜਾਨ-ਬਖ਼ਸ਼ੀ ਦੀ ਪੇਸ਼ਕਸ਼ ਕੀਤੀ। ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਨਾਂਹ ਕਰ ਦਿੱਤੀ। ਕਿਉਂਕਿ ਉਹ ਕੇਸ ਛੱਡਣ ਲਈ ਤਿਆਰ ਨਹੀਂ ਸਨ, ਸੂਬੇਦਾਰ ਨੇ ਹੁਕਮ ਦਿੱਤਾ ਕਿ ਕੇਸਾਂ ਸਮੇਤ ਖੋਪਰੀ ਲਾਹ ਦਿੱਤੀ ਜਾਵੇ, ਅਤੇ ਰੰਬੀ ਨਾਲ ਇਵੇਂ ਹੀ ਕੀਤਾ ਗਿਆ।
ਭਾਈ ਤਾਰੂ ਸਿੰਘ ਪੱਚੀ ਸਾਲ ਦੇ ਸਨ। ਸਿੱਖ ਰਵਾਇਤ ਕਹਿੰਦੀ ਹੈ ਕਿ ਉਹ ਬਾਈ ਦਿਨ ਜਿਉਂਦੇ ਰਹੇ ਅਤੇ ਜ਼ਕਰੀਆ ਖ਼ਾਨ, ਜਿਸ ਦਾ ਪਿਸ਼ਾਬ ਬੰਦ ਹੋ ਗਿਆ, ਨੂੰ ਤਾਰੂ ਸਿੰਘ ਦੀ ਜੁੱਤੀ ਸਿਰ ਵਿੱਚ ਮਰਵਾ ਕੇ ਹੀ ਰਾਹਤ ਮਿਲਦੀ ਸੀ, ਅਤੇ ਉਹ ਉਹਨਾਂ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਮਰ ਗਿਆ। ਲਾਹੌਰ ਦੇ ਨੌਲੱਖੇ ਵਿੱਚ ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਸ਼ਹੀਦ ਗੰਜ ਭਾਈ ਤਾਰੂ ਸਿੰਘ ਸੁਸ਼ੋਭਿਤ ਹੈ, ਅਤੇ ਅਰਦਾਸ ਵਿੱਚ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਉਹਨਾਂ ਵਿੱਚ ਯਾਦ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੇ 'ਖੋਪਰੀਆਂ ਲੁਹਾਈਆਂ' ਪਰ ਸਿੱਖੀ ਕੇਸਾਂ ਸੁਆਸਾਂ ਨਾਲ ਨਿਭਾਈ।
