ਊਧਮ ਸਿੰਘ
ਜੱਲ੍ਹਿਆਂਵਾਲੇ ਬਾਗ਼ ਵੇਲੇ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਗਵਰਨਰ ਮਾਈਕਲ ਓਡਵਾਇਰ ਨੂੰ 1940 ਵਿੱਚ ਲੰਡਨ ਵਿੱਚ ਗੋਲੀ ਮਾਰੀ ਅਤੇ ਪੈਂਟਨਵਿਲ ਵਿੱਚ ਫਾਂਸੀ ਚੜ੍ਹਿਆ।
ਊਧਮ ਸਿੰਘ 1899 ਵਿੱਚ ਸੰਗਰੂਰ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੇ ਸੁਨਾਮ ਵਿੱਚ ਸ਼ੇਰ ਸਿੰਘ ਵਜੋਂ ਜੰਮੇ। ਛੋਟੀ ਉਮਰੇ ਯਤੀਮ ਹੋਏ, ਉਹ ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਦੇ ਸੈਂਟਰਲ ਖ਼ਾਲਸਾ ਯਤੀਮਖ਼ਾਨੇ ਵਿੱਚ ਪਲੇ। ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਕਿ 13 ਅਪ੍ਰੈਲ 1919, ਜਲ੍ਹਿਆਂਵਾਲੇ ਬਾਗ਼ ਦੇ ਕਤਲੇਆਮ ਵਾਲੇ ਦਿਨ, ਉਹ ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਵਿੱਚ ਸਨ, ਅਤੇ ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਜ਼ਿੰਮੇਵਾਰਾਂ ਤੋਂ ਬਦਲਾ ਲੈਣ ਦੀ ਸਹੁੰ ਖਾਧੀ।
ਅਗਲੇ ਵੀਹ ਸਾਲ ਉਹ ਅਫ਼ਰੀਕਾ, ਅਮਰੀਕਾ ਅਤੇ ਯੂਰਪ ਵਿੱਚ ਮਜ਼ਦੂਰ, ਤਰਖਾਣ ਅਤੇ ਇਨਕਲਾਬੀ ਵਜੋਂ ਰਹੇ, ਗ਼ਦਰ ਪਾਰਟੀ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋਏ, ਅਤੇ ਹਥਿਆਰ ਰੱਖਣ ਕਰਕੇ ਹਿੰਦੁਸਤਾਨ ਵਿੱਚ ਜੇਲ੍ਹ ਕੱਟੀ। ਉਹ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਰਾਮ ਮੁਹੰਮਦ ਸਿੰਘ ਆਜ਼ਾਦ ਕਹਿੰਦੇ ਸਨ, ਇੱਕ ਨਾਂ ਜੋ ਹਿੰਦੂ, ਮੁਸਲਮਾਨ ਅਤੇ ਸਿੱਖ ਨੂੰ ਜੋੜਦਾ ਹੈ।
13 ਮਾਰਚ 1940 ਨੂੰ ਲੰਡਨ ਦੇ ਕੈਕਸਟਨ ਹਾਲ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਮੀਟਿੰਗ ਵਿੱਚ ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਸਰ ਮਾਈਕਲ ਓਡਵਾਇਰ ਨੂੰ ਗੋਲੀ ਮਾਰ ਕੇ ਮਾਰ ਦਿੱਤਾ, ਜੋ 1919 ਵਿੱਚ ਪੰਜਾਬ ਦਾ ਲੈਫ਼ਟੀਨੈਂਟ-ਗਵਰਨਰ ਸੀ ਅਤੇ ਜਿਸ ਨੇ ਗੋਲੀਕਾਂਡ ਦੀ ਪ੍ਰੋੜ੍ਹਤਾ ਕੀਤੀ ਸੀ। ਮੁਕੱਦਮੇ ਵਿੱਚ ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਕਿਹਾ ਕਿ ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਇਸ ਪਲ ਲਈ ਇੱਕੀ ਸਾਲ ਉਡੀਕ ਕੀਤੀ। 31 ਜੁਲਾਈ 1940 ਨੂੰ ਪੈਂਟਨਵਿਲ ਜੇਲ੍ਹ ਵਿੱਚ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਫਾਂਸੀ ਦਿੱਤੀ ਗਈ। 1974 ਵਿੱਚ ਉਹਨਾਂ ਦੀਆਂ ਅਸਥੀਆਂ ਭਾਰਤ ਲਿਆਂਦੀਆਂ ਗਈਆਂ ਅਤੇ ਸੁਨਾਮ ਵਿੱਚ ਸਸਕਾਰ ਕੀਤਾ ਗਿਆ।
ਸਮਾਂ-ਰੇਖਾ ਉੱਤੇ
ਜੁੜੇ ਹੋਏ
ਸਮਾਜਵਾਦੀ ਇਨਕਲਾਬੀ ਜਿਸ ਨੂੰ ਤੇਈ ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ ਰਾਜਗੁਰੂ ਅਤੇ ਸੁਖਦੇਵ ਨਾਲ ਲਾਹੌਰ ਵਿੱਚ ਫਾਂਸੀ ਦਿੱਤੀ ਗਈ। ਭਾਰਤ ਦੀ ਆਜ਼ਾਦੀ ਲਹਿਰ ਦੀਆਂ ਸਭ ਤੋਂ ਸਤਿਕਾਰੀਆਂ ਸ਼ਖ਼ਸੀਅਤਾਂ ਵਿੱਚੋਂ।
ਅੰਗਰੇਜ਼ ਅਫ਼ਸਰ ਜਿਸ ਨੇ ਅਪ੍ਰੈਲ 1919 ਵਿੱਚ ਜੱਲ੍ਹਿਆਂਵਾਲੇ ਬਾਗ਼ ਵਿੱਚ ਬਿਨਾਂ ਚੇਤਾਵਨੀ ਭੀੜ ਉੱਤੇ ਗੋਲੀ ਚਲਾਉਣ ਦਾ ਹੁਕਮ ਦਿੱਤਾ, ਸੈਂਕੜੇ ਮਾਰੇ ਗਏ।
ਪੰਜਾਬ ਦਾ ਲੈਫ਼ਟੀਨੈਂਟ-ਗਵਰਨਰ ਜਿਸ ਨੇ ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਦੇ ਗੋਲੀਕਾਂਡ ਦੀ ਹਮਾਇਤ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਮਾਰਸ਼ਲ ਲਾਅ ਲਾਇਆ। 1940 ਵਿੱਚ ਲੰਡਨ ਵਿੱਚ ਊਧਮ ਸਿੰਘ ਨੇ ਗੋਲੀ ਮਾਰ ਕੇ ਮਾਰਿਆ।