ਰੇਜੀਨਲਡ ਡਾਇਰ

ਰੇਜੀਨਲਡ ਡਾਇਰ 1864 ਵਿੱਚ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਮਰੀ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਸ਼ਰਾਬ ਬਣਾਉਣ ਵਾਲੇ ਦੇ ਘਰ ਜੰਮਿਆ, ਅਤੇ ਭਾਰਤੀ ਫ਼ੌਜ ਵਿੱਚ ਬ੍ਰਿਗੇਡੀਅਰ-ਜਨਰਲ ਬਣਿਆ।

13 ਅਪ੍ਰੈਲ 1919, ਵਿਸਾਖੀ ਵਾਲੇ ਦਿਨ, ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਵਿੱਚ ਦੰਗਿਆਂ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਉਹ ਫ਼ੌਜ ਲੈ ਕੇ ਜਲ੍ਹਿਆਂਵਾਲੇ ਬਾਗ਼ ਵਿੱਚ ਵੜਿਆ, ਇੱਕ ਕੰਧਾਂ ਵਾਲਾ ਬਾਗ਼ ਜਿੱਥੇ ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਲੋਕ ਇਕੱਠੇ ਸਨ, ਸਿੱਖ ਅਤੇ ਹੋਰ, ਬਹੁਤੇ ਸ਼ਰਧਾਲੂ ਅਤੇ ਪਿੰਡਾਂ ਦੇ ਲੋਕ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਉਸ ਦੀ ਇਕੱਠਾਂ ਉੱਤੇ ਪਾਬੰਦੀ ਦਾ ਪਤਾ ਨਹੀਂ ਸੀ। ਬਿਨਾਂ ਚੇਤਾਵਨੀ ਉਸ ਨੇ ਆਪਣੇ ਪੰਜਾਹ ਰਾਈਫ਼ਲਧਾਰੀਆਂ ਨੂੰ ਭੀੜ ਉੱਤੇ ਗੋਲੀ ਚਲਾਉਣ ਦਾ ਹੁਕਮ ਦਿੱਤਾ, ਅਤੇ ਉਹ ਕੋਈ ਦਸ ਮਿੰਟ ਗੋਲੀਆਂ ਚਲਾਉਂਦੇ ਰਹੇ, 1,650 ਰੌਂਦ, ਜਦੋਂ ਤੱਕ ਗੋਲੀ-ਸਿੱਕਾ ਮੁੱਕਣ ਨਾ ਲੱਗਾ। ਸਰਕਾਰੀ ਗਿਣਤੀ ਅਨੁਸਾਰ 379 ਲੋਕ ਮਾਰੇ ਗਏ; ਭਾਰਤੀ ਅੰਦਾਜ਼ੇ ਹਜ਼ਾਰ ਤੋਂ ਉੱਪਰ ਸਨ।

ਉਸ ਨੇ ਉਸ ਗਲੀ ਵਿੱਚ, ਜਿੱਥੇ ਇੱਕ ਅੰਗਰੇਜ਼ ਮਿਸ਼ਨਰੀ ਔਰਤ ਉੱਤੇ ਹਮਲਾ ਹੋਇਆ ਸੀ, ਹਿੰਦੁਸਤਾਨੀਆਂ ਨੂੰ ਢਿੱਡ ਭਾਰ ਘਿਸਰ ਕੇ ਲੰਘਣ ਦਾ ਹੁਕਮ ਵੀ ਦਿੱਤਾ। ਨਿੰਦਿਆ ਗਿਆ ਅਤੇ ਅਸਤੀਫ਼ਾ ਦੇਣ ਲਈ ਮਜਬੂਰ ਕੀਤਾ ਗਿਆ, ਪਰ ਬਰਤਾਨੀਆ ਵਿੱਚ ਬਹੁਤਿਆਂ ਨੇ ਉਸ ਦੀ ਤਾਰੀਫ਼ ਕੀਤੀ, ਜਿੱਥੇ ਇੱਕ ਫ਼ੰਡ ਨੇ ਉਸ ਲਈ ਵੱਡੀ ਦੌਲਤ ਇਕੱਠੀ ਕੀਤੀ। ਉਹ 1927 ਵਿੱਚ ਮਰਿਆ।