ਨਦੌਣ ਦੀ ਲੜਾਈ
ਗੁਰੂ ਜੀ ਨੇ ਖ਼ਿਰਾਜ ਦੇਣੋਂ ਨਾਂਹ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਪਹਾੜੀ ਰਾਜਿਆਂ ਦੀ ਬਿਆਸ ਉੱਤੇ ਇੱਕ ਮੁਗ਼ਲ ਫ਼ੌਜ ਨੂੰ ਹਰਾਉਣ ਵਿੱਚ ਮਦਦ ਕੀਤੀ।
1690 ਵਿੱਚ ਮੁਗ਼ਲਾਂ ਨੇ ਪਹਾੜੀ ਰਾਜਿਆਂ ਤੋਂ ਬਕਾਇਆ ਖ਼ਿਰਾਜ ਮੰਗਿਆ। ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ ਜੀ ਨਾਲ ਸੁਲ੍ਹਾ ਕਰ ਚੁੱਕੇ ਕਹਿਲੂਰ ਦੇ ਭੀਮ ਚੰਦ ਨੇ ਉਹਨਾਂ ਤੋਂ ਮਦਦ ਮੰਗੀ, ਅਤੇ ਗੁਰੂ ਜੀ ਕਾਂਗੜੇ ਵਿੱਚ ਬਿਆਸ ਉੱਤੇ ਨਦੌਣ ਵਿਖੇ ਮੁਗ਼ਲ ਸਾਲਾਰ ਅਲਿਫ਼ ਖ਼ਾਨ ਵਿਰੁੱਧ ਰਾਜਿਆਂ ਨਾਲ ਜਾ ਰਲੇ।
ਲੜਾਈ ਦਰਿਆ ਉੱਪਰਲੀਆਂ ਪਹਾੜੀਆਂ ਉੱਤੇ ਲੜੀ ਗਈ। ਮੁਗ਼ਲ ਹਾਰ ਗਏ ਅਤੇ ਅਲਿਫ਼ ਖ਼ਾਨ ਭੱਜ ਗਿਆ। ਗੁਰੂ ਜੀ ਨੇ ਬਚਿੱਤਰ ਨਾਟਕ ਵਿੱਚ ਫ਼ੌਜਾਂ ਦੀ ਟੱਕਰ ਦੀਆਂ ਜੀਵੰਤ ਸਤਰਾਂ ਨਾਲ ਇਸ ਦਾ ਵਰਣਨ ਕੀਤਾ ਹੈ।
ਛੇਤੀ ਹੀ ਬਾਅਦ ਰਾਜਿਆਂ ਨੇ ਗੁਰੂ ਜੀ ਤੋਂ ਬਿਨਾਂ ਮੁਗ਼ਲਾਂ ਨਾਲ ਸੁਲ੍ਹਾ ਕਰ ਲਈ, ਕਈ ਧੋਖਿਆਂ ਵਿੱਚੋਂ ਪਹਿਲਾ। ਗੁਰੂ ਜੀ ਅਨੰਦਪੁਰ ਪਰਤਣ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਅੱਠ ਦਿਨ ਨਦੌਣ ਠਹਿਰੇ।
ਉਸੇ ਦੌਰ ਦੀਆਂ
ਮੁਗ਼ਲ ਪੰਜਾਬ, 1526 – 1705
ਬਾਬਰ ਦੀਆਂ ਤੋਪਾਂ ਅਤੇ ਰਸਾਲੇ ਦੀਆਂ ਚਾਲਾਂ ਨੇ ਕਿਤੇ ਵੱਡੀ ਲੋਧੀ ਫ਼ੌਜ ਨੂੰ ਤਬਾਹ ਕਰ ਦਿੱਤਾ। ਉਹਨਾਂ ਹੀ ਸਾਲਾਂ ਦੀ ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਦੇਵ ਜੀ ਦੀ ਬਾਣੀ ਬਾਬਰ ਦੇ ਹਮਲਿਆਂ ਦੇ ਦੁੱਖਾਂ ਦੀ ਗੱਲ ਕਰਦੀ ਹੈ।
ਮਾਛੀਵਾੜੇ ਦੀ ਲੜਾਈਮਈ 1555 · ਮੁਗ਼ਲ ਜਿੱਤ; ਹਮਾਯੂੰ ਨੇ ਹਿੰਦੁਸਤਾਨ ਮੁੜ ਹਾਸਲ ਕੀਤਾਸਤਲੁਜ ਉੱਤੇ ਮਾਛੀਵਾੜੇ ਵਿਖੇ ਪਰਤਦੇ ਮੁਗ਼ਲਾਂ ਨੇ ਸੂਰੀ ਖ਼ਾਨਦਾਨ ਦੇ ਅਫ਼ਗ਼ਾਨਾਂ ਨੂੰ ਹਰਾਇਆ, ਅਤੇ ਇੱਕ ਮਹੀਨੇ ਬਾਅਦ ਸਰਹਿੰਦ ਵਿੱਚ ਫਿਰ ਜਿੱਤੇ।
ਦਿੱਲੀ ਉੱਤੇ ਕਬਜ਼ਾ ਕਰ ਚੁੱਕਾ ਹਿੰਦੂ ਜਰਨੈਲ ਹੇਮੂ ਜਿੱਤ ਰਿਹਾ ਸੀ ਕਿ ਇੱਕ ਤੀਰ ਉਸ ਦੀ ਅੱਖ ਵਿੱਚ ਵੱਜਾ; ਉਸ ਦੀ ਫ਼ੌਜ ਟੁੱਟ ਗਈ ਅਤੇ ਬਾਲਕ ਅਕਬਰ ਦਾ ਤਖ਼ਤ ਬਚ ਗਿਆ।
ਗੁਰੂ ਹਰਿਗੋਬਿੰਦ ਸਾਹਿਬ ਦੇ ਸਮੇਂ ਦੀ ਪਹਿਲੀ ਹਥਿਆਰਬੰਦ ਟੱਕਰ, ਜੋ ਬਿਆਸ ਉੱਤੇ ਸ੍ਰੀ ਹਰਿਗੋਬਿੰਦਪੁਰ ਵਸਾਉਣ ਪਿੱਛੇ ਹੋਈ।
ਸ਼ਾਹਜਹਾਨ ਦੇ ਇੱਕ ਬਾਜ਼ ਤੋਂ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋਈ ਜਿਸ ਨੂੰ ਗੁਰੂ ਜੀ ਦੇ ਸਿੱਖਾਂ ਨੇ ਮੋੜਨ ਤੋਂ ਨਾਂਹ ਕਰ ਦਿੱਤੀ। ਇੱਕ ਮੁਗ਼ਲ ਦਸਤੇ ਨੇ ਗੁਰੂ ਜੀ ਦੇ ਪਰਿਵਾਰ ਵਿੱਚ ਵਿਆਹ ਵੇਲੇ ਹਮਲਾ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਭਜਾ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ।
ਮਾਲਵੇ ਵਿੱਚ ਉਹਨਾਂ ਘੋੜਿਆਂ ਪਿੱਛੇ ਲੜੀ ਗਈ ਜੋ ਸਿੱਖ ਬਿਧੀ ਚੰਦ ਨੇ ਸ਼ਾਹੀ ਤਬੇਲਿਆਂ ਤੋਂ ਵਾਪਸ ਲਿਆਂਦੇ ਸਨ, ਅਤੇ ਜੋ ਮੂਲ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਗੁਰੂ ਜੀ ਲਈ ਭੇਟਾ ਸਨ।
ਕਦੇ ਗੁਰੂ ਜੀ ਦਾ ਆਪਣਾ ਸਾਲਾਰ ਰਿਹਾ ਪੈਂਦੇ ਖ਼ਾਨ ਉਹਨਾਂ ਵਿਰੁੱਧ ਮੁਗ਼ਲ ਫ਼ੌਜ ਲੈ ਕੇ ਆਇਆ ਅਤੇ ਮਾਰਿਆ ਗਿਆ। ਨੌਜਵਾਨ ਤਿਆਗ ਮੱਲ ਇੰਨਾ ਚੰਗਾ ਲੜੇ ਕਿ ਉਹਨਾਂ ਦਾ ਨਾਂ ਤੇਗ ਬਹਾਦਰ ਰੱਖਿਆ ਗਿਆ।
ਗੁਰੂ ਜੀ ਦੇ ਕਰਤਾਰਪੁਰ ਤੋਂ ਕੀਰਤਪੁਰ ਵੱਲ ਜਾਂਦਿਆਂ ਹੋਈ ਇੱਕ ਝੜਪ।