ਲਾਹੌਰ ਦੀ ਫ਼ਿਲਮ ਸਨਅਤ
ਲਾਹੌਰ ਉਦੋਂ ਫ਼ਿਲਮਾਂ ਬਣਾਉਂਦਾ ਸੀ ਜਦੋਂ ਬੰਬਈ ਅਜੇ ਹਿੰਦੁਸਤਾਨੀ ਸਿਨੇਮਾ ਦੀ ਰਾਜਧਾਨੀ ਨਹੀਂ ਸੀ, ਅਤੇ 1947 ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਪਾਕਿਸਤਾਨੀ ਅਤੇ ਪੰਜਾਬੀ ਫ਼ਿਲਮ ਦਾ ਦਿਲ ਬਣ ਗਿਆ।
ਲਾਹੌਰ ਦੇ ਸਟੂਡੀਓ 1920ਵਿਆਂ ਵਿੱਚ ਮੂਕ ਫ਼ਿਲਮਾਂ ਅਤੇ 1930ਵਿਆਂ ਵਿੱਚ ਪੰਜਾਬੀ ਬੋਲਦੀਆਂ ਫ਼ਿਲਮਾਂ ਬਣਾ ਰਹੇ ਸਨ, ਅਤੇ ਬੰਬਈ ਸਿਨੇਮਾ ਦੇ ਬਹੁਤੇ ਸਿਤਾਰਿਆਂ ਅਤੇ ਸੰਗੀਤਕਾਰਾਂ ਨੇ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਉੱਥੋਂ ਕੀਤੀ। 1947 ਵਿੱਚ ਸਨਅਤ ਦਾ ਵੱਡਾ ਹਿੱਸਾ, ਇਸ ਦੇ ਹਿੰਦੂ ਅਤੇ ਸਿੱਖ ਨਿਰਮਾਤਾ ਅਤੇ ਇਸ ਦਾ ਸਾਜ਼ੋ-ਸਾਮਾਨ, ਭਾਰਤ ਚਲਾ ਗਿਆ; ਨੂਰ ਜਹਾਂ ਅਤੇ ਹੋਰ ਦੂਜੇ ਪਾਸਿਓਂ ਆਏ।
1950ਵਿਆਂ ਤੋਂ 1980ਵਿਆਂ ਤੱਕ ਲਾਹੌਰ ਦੇ ਸਟੂਡੀਓਆਂ ਨੇ ਪੰਜਾਬੀ ਅਤੇ ਉਰਦੂ ਫ਼ਿਲਮਾਂ ਦੀ ਝੜੀ ਲਾ ਦਿੱਤੀ, ਰੁਮਾਂਸ ਤੋਂ ਲੈ ਕੇ ਸੁਲਤਾਨ ਰਾਹੀ ਦੀਆਂ ਗੰਡਾਸਾ ਐਕਸ਼ਨ ਫ਼ਿਲਮਾਂ ਤੱਕ; ਇਸ ਸਨਅਤ ਨੂੰ ਹੁਣ ਲਾਲੀਵੁੱਡ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਹੋਰ ਸਿਨੇਮਾ ਅਤੇ ਨਾਟਕ
ਉਹ ਪੰਜਾਬੀ ਐਕਸ਼ਨ ਫ਼ਿਲਮ ਜਿਸ ਨੇ ਸੁਲਤਾਨ ਰਾਹੀ ਨੂੰ ਦੰਤਕਥਾ ਬਣਾ ਦਿੱਤਾ, ਅਤੇ ਜਿਸ ਦਾ 2022 ਦਾ ਨਵਾਂ ਰੂਪ ਹੁਣ ਤੱਕ ਦੀ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਕਮਾਈ ਕਰਨ ਵਾਲੀ ਪਾਕਿਸਤਾਨੀ ਫ਼ਿਲਮ ਬਣ ਗਿਆ।
ਪ੍ਰਿਥਵੀਰਾਜ ਕਪੂਰ ਤੋਂ ਯਸ਼ ਚੋਪੜਾ ਤੱਕ, ਹਿੰਦੀ ਸਿਨੇਮਾ ਦੇ ਬਹੁਤੇ ਬਾਨੀ ਪੰਜਾਬ ਅਤੇ ਸਰਹੱਦੀ ਸੂਬੇ ਤੋਂ ਆਏ।
ਘੁੰਮਦੇ ਮਸਖ਼ਰੇ ਅਤੇ ਨਕਲਚੀ ਜੋ ਵਿਆਹਾਂ, ਮੇਲਿਆਂ ਅਤੇ ਦਰਬਾਰਾਂ ਵਿੱਚ ਖੇਡਦੇ ਸਨ, ਜ਼ਿਮੀਂਦਾਰਾਂ, ਪੁਜਾਰੀਆਂ ਅਤੇ ਅਫ਼ਸਰਾਂ ਦਾ ਮਖ਼ੌਲ ਉਡਾਉਂਦੇ।
ਉਹ ਨਾਟਕਕਾਰ ਜੋ ਸਿਆਸੀ ਨਾਟਕ ਚੜ੍ਹਦੇ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਪਿੰਡਾਂ ਤੱਕ ਲੈ ਗਿਆ, ਲੱਖਾਂ ਲੋਕਾਂ ਵਿੱਚ ਭਾਈ ਮੰਨਾ ਸਿੰਘ ਵਜੋਂ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ।
ਫ਼ੌਜੀ ਰਾਜ ਹੇਠ ਬਣੀ ਲਾਹੌਰ ਦੀ ਥੀਏਟਰ ਕੰਪਨੀ, ਜਿਸ ਦਾ ਨਾਟਕ ਬੁੱਲ੍ਹਾ ਬੁੱਲ੍ਹੇ ਸ਼ਾਹ ਨੂੰ ਸਟੇਜ ਉੱਤੇ ਲੈ ਆਇਆ।
ਉਹ ਫ਼ਿਲਮ ਜਿਸਨੇ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਪੰਜਾਬੀ ਸਿਨੇਮਾ ਨੂੰ ਮੁੜ ਜਿਊਂਦਾ ਕੀਤਾ, ਸ਼ਰਧਾ ਬਾਰੇ ਇੱਕ ਪਰਿਵਾਰਕ ਕਹਾਣੀ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਿਥਵੀਰਾਜ ਕਪੂਰ ਸੀ।
ਵਾਰਿਸ ਸ਼ਾਹ ਦੀ ਹੀਰ ਉੱਤੇ ਲਾਹੌਰ ਦੀ ਵੱਡੀ ਫ਼ਿਲਮ, ਫ਼ਿਰਦੌਸ ਅਤੇ ਇਜਾਜ਼ ਨਾਲ ਅਤੇ ਨੂਰ ਜਹਾਂ ਦੇ ਗੀਤਾਂ ਨਾਲ।
ਇੱਕ ਜ਼ਿਮੀਂਦਾਰ, ਉਸਦੇ ਮੁਜ਼ਾਰੇ ਅਤੇ ਇੱਕ ਔਰਤ ਨਾਲ ਹੋਈ ਜ਼ਿਆਦਤੀ ਬਾਰੇ ਸੰਜੀਦਾ ਪੰਜਾਬੀ ਫ਼ਿਲਮ, ਜੋ ਕਲਾ-ਸਿਨੇਮਾ ਦੇ ਹੁਨਰਮੰਦਾਂ ਦੀ ਟੀਮ ਨੇ ਬਣਾਈ।
2010ਵਿਆਂ ਦਾ ਉਛਾਲ, ਜਦੋਂ ਮੋਹਾਲੀ ਅਤੇ ਲਾਹੌਰ ਦੀਆਂ ਪੰਜਾਬੀ ਫ਼ਿਲਮਾਂ ਨੇ ਲੁਧਿਆਣੇ ਤੋਂ ਬਰੈਂਪਟਨ ਤੱਕ ਸਿਨੇਮਾ ਘਰ ਭਰ ਦਿੱਤੇ।