ਚਾਲੀ ਮੁਕਤੇ
ਮਾਝੇ ਦੇ ਚਾਲੀ ਸਿੱਖ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਆਨੰਦਪੁਰ ਦੀ ਘੇਰਾਬੰਦੀ ਦੌਰਾਨ ਗੁਰੂ ਨੂੰ ਬੇਦਾਵਾ ਦੇ ਦਿੱਤਾ, ਫਿਰ ਮੁੜ ਆਏ ਅਤੇ ਖਿਦਰਾਣੇ ਵਿੱਚ ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਰਾਖੀ ਕਰਦਿਆਂ ਸ਼ਹੀਦ ਹੋਏ। ਗੁਰੂ ਨੇ ਉਹਨਾਂ ਦਾ ਬੇਦਾਵਾ ਪਾੜ ਦਿੱਤਾ।
1704 ਵਿੱਚ ਅਨੰਦਪੁਰ ਦੇ ਘੇਰੇ ਦੌਰਾਨ, ਭੁੱਖੇ ਅਤੇ ਥੱਕੇ-ਟੁੱਟੇ ਮਾਝੇ ਦੇ ਚਾਲੀ ਸਿੱਖਾਂ ਨੇ ਬੇਦਾਵਾ ਲਿਖਿਆ ਕਿ ਉਹ ਹੁਣ ਗੁਰੂ ਦੇ ਸਿੱਖ ਨਹੀਂ, ਅਤੇ ਘਰ ਚਲੇ ਗਏ। ਉੱਥੇ ਮਾਈ ਭਾਗੋ ਅਤੇ ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਪਿੰਡਾਂ ਦੀਆਂ ਬੀਬੀਆਂ ਨੇ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਸ਼ਰਮਿੰਦਾ ਕੀਤਾ, ਅਤੇ ਉਹ ਪੱਟੀ ਦੇ ਮਹਾਂ ਸਿੰਘ ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਵਿੱਚ ਗੁਰੂ ਜੀ ਨੂੰ ਲੱਭਣ ਵਾਪਸ ਤੁਰ ਪਏ।
ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਗੁਰੂ ਜੀ ਨੂੰ ਮਾਲਵੇ ਦੇ ਰੇਗਿਸਤਾਨ ਵਿੱਚ ਲੱਭਿਆ, ਪਿੱਛੇ ਮੁਗ਼ਲ ਫ਼ੌਜ ਸੀ। 1705 ਦੀ ਬਹਾਰ ਵਿੱਚ ਖਿਦਰਾਣੇ ਦੀ ਢਾਬ ਉੱਤੇ ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਆਪਣੀਆਂ ਚਾਦਰਾਂ ਝਾੜੀਆਂ ਉੱਤੇ ਤਾਣ ਦਿੱਤੀਆਂ ਤਾਂ ਜੋ ਤੰਬੂ ਲੱਗਣ, ਅਤੇ ਲੜਨ ਲਈ ਮੁੜੇ। ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਮੁਗ਼ਲ ਫ਼ੌਜ ਨੂੰ ਉਦੋਂ ਤੱਕ ਰੋਕੀ ਰੱਖਿਆ ਜਦੋਂ ਤੱਕ ਉਹ ਹੰਭ ਕੇ ਅੱਗੇ ਵਧਣ ਜੋਗੀ ਨਾ ਰਹੀ, ਅਤੇ ਲਗਭਗ ਸਾਰੇ ਸ਼ਹੀਦ ਹੋ ਗਏ।
ਸ਼ਹੀਦਾਂ ਵਿੱਚ ਜਾ ਕੇ ਗੁਰੂ ਜੀ ਨੇ ਹਰ ਇੱਕ ਨੂੰ ਨਾਂ ਲੈ ਕੇ ਅਸੀਸ ਦਿੱਤੀ। ਅਜੇ ਜਿਉਂਦੇ ਮਹਾਂ ਸਿੰਘ ਨੇ ਬੇਦਾਵਾ ਪਾੜਨ ਦੀ ਬੇਨਤੀ ਕੀਤੀ, ਅਤੇ ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਪ੍ਰਾਣ ਤਿਆਗਣ ਵੇਲੇ ਗੁਰੂ ਜੀ ਨੇ ਇਵੇਂ ਹੀ ਕੀਤਾ। ਗੁਰੂ ਜੀ ਨੇ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਚਾਲੀ ਮੁਕਤੇ ਕਿਹਾ ਅਤੇ ਥਾਂ ਦਾ ਨਾਂ ਮੁਕਤਸਰ, ਮੁਕਤੀ ਦਾ ਸਰੋਵਰ, ਰੱਖਿਆ। ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਹਰ ਅਰਦਾਸ ਵਿੱਚ ਯਾਦ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਮੁਕਤਸਰ ਦਾ ਮਾਘੀ ਮੇਲਾ ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਸਨਮਾਨ ਵਿੱਚ ਲੱਗਦਾ ਹੈ।
ਲੜਾਈਆਂ
ਜੁੜੇ ਹੋਏ
ਚਾਲੀ ਬੇਦਾਵਾ ਦੇਣ ਵਾਲਿਆਂ ਨੂੰ ਸ਼ਰਮਿੰਦਾ ਕਰਕੇ ਗੁਰੂ ਕੋਲ ਮੋੜਿਆ, ਮੁਕਤਸਰ ਵਿੱਚ ਲੜਾਈ ਵਿੱਚ ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਬਚ ਕੇ ਗੁਰੂ ਦੇ ਅੰਗ-ਰੱਖਿਅਕਾਂ ਵਿੱਚ ਸੇਵਾ ਕੀਤੀ।
ਦਸਵੇਂ ਗੁਰੂ, ਯੋਧਾ ਅਤੇ ਕਵੀ। 1699 ਵਿੱਚ ਖ਼ਾਲਸਾ ਸਾਜਿਆ, ਮੁਗ਼ਲਾਂ ਅਤੇ ਪਹਾੜੀ ਰਾਜਿਆਂ ਨਾਲ ਲੰਮੀ ਜੰਗ ਲੜੀ, ਆਪਣੇ ਚਾਰ ਪੁੱਤਰ ਅਤੇ ਮਾਤਾ ਵਾਰੇ, ਅਤੇ ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ ਨੂੰ ਅੰਤਿਮ ਗੁਰੂ ਥਾਪਿਆ।