ਬਾਬਾ ਗੁਰਬਖ਼ਸ਼ ਸਿੰਘ
ਹਰਿਮੰਦਰ ਸਾਹਿਬ ਨੂੰ ਬੇਰਾਖਾ ਛੱਡਣ ਦੀ ਥਾਂ, ਦਸੰਬਰ 1764 ਵਿੱਚ ਤੀਹ ਸਿੰਘਾਂ ਨੂੰ ਲੈ ਕੇ ਅਕਾਲ ਤਖ਼ਤ ਤੋਂ ਨਿਕਲ ਕੇ ਅਹਿਮਦ ਸ਼ਾਹ ਅਬਦਾਲੀ ਦੀ ਫ਼ੌਜ ਨਾਲ ਜਾ ਟਕਰਾਏ।
ਗੁਰਬਖ਼ਸ਼ ਸਿੰਘ 1688 ਵਿੱਚ ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਨੇੜੇ ਲੀਲ ਵਿੱਚ ਜੰਮੇ ਅਤੇ ਭਾਈ ਮਨੀ ਸਿੰਘ ਤੋਂ ਅੰਮ੍ਰਿਤ ਛਕਿਆ। ਉਹ ਸ਼ਹੀਦਾਂ ਮਿਸਲ ਦੇ ਮੈਂਬਰ ਅਤੇ ਹਰਿਮੰਦਰ ਸਾਹਿਬ ਦੇ ਸਮਰਪਿਤ ਸੇਵਾਦਾਰ ਬਣੇ।
ਦਸੰਬਰ 1764 ਵਿੱਚ ਅਹਿਮਦ ਸ਼ਾਹ ਅਬਦਾਲੀ ਨੇ ਸੱਤਵੀਂ ਵਾਰ ਪੰਜਾਬ ਉੱਤੇ ਹਮਲਾ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਵੱਲ ਵਧਿਆ। ਸਿੱਖ ਫ਼ੌਜਾਂ ਹੋਰ ਥਾਵਾਂ ਉੱਤੇ ਲੜਨ ਲਈ ਪਿੱਛੇ ਹਟ ਗਈਆਂ ਸਨ। ਲਗਭਗ ਛਿਹੱਤਰ ਸਾਲਾ ਗੁਰਬਖ਼ਸ਼ ਸਿੰਘ ਨੇ ਹਰਿਮੰਦਰ ਸਾਹਿਬ ਨੂੰ ਬਿਨਾਂ ਰਾਖੀ ਛੱਡਣ ਤੋਂ ਨਾਂਹ ਕਰ ਦਿੱਤੀ ਅਤੇ ਤੀਹ ਸਿੰਘਾਂ ਨਾਲ ਅਕਾਲ ਤਖ਼ਤ ਉੱਤੇ ਡਟੇ ਰਹੇ।
ਜਦੋਂ 1 ਦਸੰਬਰ ਨੂੰ ਅਫ਼ਗ਼ਾਨ ਫ਼ੌਜ ਪਹੁੰਚੀ, ਤੀਹੇ ਉਸ ਨਾਲ ਟੱਕਰ ਲੈਣ ਨਿਕਲੇ ਅਤੇ ਹਰ ਇੱਕ ਦੇ ਸ਼ਹੀਦ ਹੋਣ ਤੱਕ ਲੜੇ। ਫ਼ਾਰਸੀ ਇਤਿਹਾਸਕਾਰ ਕਾਜ਼ੀ ਨੂਰ ਮੁਹੰਮਦ, ਜੋ ਅਫ਼ਗ਼ਾਨ ਫ਼ੌਜ ਨਾਲ ਸੀ ਅਤੇ ਸਿੱਖਾਂ ਨਾਲ ਨਫ਼ਰਤ ਕਰਦਾ ਸੀ, ਨੇ ਹੈਰਾਨੀ ਨਾਲ ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਬਹਾਦਰੀ ਦਰਜ ਕੀਤੀ। ਅਕਾਲ ਤਖ਼ਤ ਦੇ ਪਿੱਛੇ ਯਾਦਗਾਰ, ਸ਼ਹੀਦ ਗੰਜ ਬਾਬਾ ਗੁਰਬਖ਼ਸ਼ ਸਿੰਘ, ਖੜ੍ਹੀ ਹੈ।
