ਬਾਬਾ ਦੀਪ ਸਿੰਘ
ਵਿਦਵਾਨ ਅਤੇ ਯੋਧਾ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਸ਼ਹੀਦ ਮਿਸਲ ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਕੀਤੀ। ਸੱਤਰ ਸਾਲ ਤੋਂ ਵੱਧ ਦੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ ਉਹ ਅਫ਼ਗ਼ਾਨ ਬੇਅਦਬੀ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਹਰਿਮੰਦਰ ਸਾਹਿਬ ਨੂੰ ਆਜ਼ਾਦ ਕਰਵਾਉਣ ਲਈ ਚੜ੍ਹੇ ਅਤੇ ਇਸ ਦੀ ਪਰਿਕਰਮਾ ਦੇ ਕੋਲ ਸ਼ਹੀਦ ਹੋਏ।
ਦੀਪ ਸਿੰਘ 1682 ਵਿੱਚ ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਨੇੜੇ ਪਹੂਵਿੰਡ ਵਿੱਚ ਸੰਧੂ ਜੱਟ ਘਰ ਜੰਮੇ, ਅਤੇ 1699 ਵਿੱਚ ਅਨੰਦਪੁਰ ਵਿੱਚ ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ ਜੀ ਤੋਂ ਅੰਮ੍ਰਿਤ ਛਕਿਆ। ਉਹ ਗੁਰੂ ਜੀ ਕੋਲ ਰਹੇ, ਭਾਈ ਮਨੀ ਸਿੰਘ ਤੋਂ ਗੁਰਮੁਖੀ ਅਤੇ ਫ਼ਾਰਸੀ ਪੜ੍ਹਨਾ-ਲਿਖਣਾ ਸਿੱਖਿਆ, ਅਤੇ ਵਿਦਵਾਨ ਅਤੇ ਯੋਧਾ ਬਣੇ।
1706 ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਦਮਦਮਾ ਸਾਹਿਬ ਵਿਖੇ ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ ਦੇ ਅੰਤਿਮ ਸਰੂਪ ਦੀ ਤਿਆਰੀ ਵਿੱਚ ਹੱਥ ਵਟਾਇਆ ਅਤੇ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਕਈ ਹੱਥ-ਲਿਖਤ ਉਤਾਰੇ ਤਿਆਰ ਕਰਕੇ ਤਖ਼ਤਾਂ ਨੂੰ ਭੇਜੇ। ਜਦੋਂ ਦਲ ਖ਼ਾਲਸਾ ਜਥੇਬੰਦ ਹੋਇਆ ਤਾਂ ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਸ਼ਹੀਦਾਂ ਮਿਸਲ ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਕੀਤੀ, ਅਤੇ ਉਹ ਬੰਦਾ ਸਿੰਘ ਨਾਲ ਲੜੇ।
1757 ਵਿੱਚ ਅਹਿਮਦ ਸ਼ਾਹ ਅਬਦਾਲੀ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਤੈਮੂਰ ਸ਼ਾਹ ਨੇ ਹਰਿਮੰਦਰ ਸਾਹਿਬ ਦੀ ਬੇਅਦਬੀ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਪਵਿੱਤਰ ਸਰੋਵਰ ਮਲਬੇ ਨਾਲ ਭਰ ਦਿੱਤਾ। ਪਚੱਤਰ ਸਾਲਾ ਬਾਬਾ ਦੀਪ ਸਿੰਘ ਨੇ ਤਲਵੰਡੀ ਸਾਬੋ ਵਿੱਚ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਲਕੀਰ ਖਿੱਚੀ ਅਤੇ ਸ਼ਹੀਦ ਹੋਣ ਲਈ ਤਿਆਰ ਸਿੰਘਾਂ ਨੂੰ ਵੰਗਾਰਿਆ। ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਨੇ ਲਕੀਰ ਟੱਪੀ। ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਵੱਲ ਕੂਚ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਸ਼ਹਿਰ ਤੋਂ ਪੰਜ ਮੀਲ ਦੂਰ ਗੋਹਲਵੜ ਵਿੱਚ ਅਫ਼ਗ਼ਾਨ ਫ਼ੌਜ ਨਾਲ ਟੱਕਰ ਲਈ।
ਰਵਾਇਤ ਕਹਿੰਦੀ ਹੈ ਕਿ ਲੜਾਈ ਵਿੱਚ ਉਹਨਾਂ ਦਾ ਸੀਸ ਕੱਟਿਆ ਗਿਆ, ਅਤੇ ਉਹ ਸੀਸ ਖੱਬੇ ਹੱਥ ਉੱਤੇ ਟਿਕਾ ਕੇ ਸੱਜੇ ਹੱਥ ਖੰਡਾ ਵਾਹੁੰਦੇ ਰਹੇ ਜਦੋਂ ਤੱਕ ਹਰਿਮੰਦਰ ਸਾਹਿਬ ਦੀ ਪਰਕਰਮਾ ਤੱਕ ਨਾ ਪਹੁੰਚ ਗਏ, ਜਿੱਥੇ ਪ੍ਰਣ ਮੁਤਾਬਕ ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਸੀਸ ਭੇਟ ਕੀਤਾ। ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਸ਼ਹੀਦ ਬਾਬਾ ਦੀਪ ਸਿੰਘ ਉਸ ਥਾਂ ਨੂੰ ਦਰਸਾਉਂਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਉਹਨਾਂ ਦਾ ਦੋਧਾਰਾ ਖੰਡਾ ਅਕਾਲ ਤਖ਼ਤ ਉੱਤੇ ਸੁਸ਼ੋਭਿਤ ਹੈ।
ਲੜਾਈਆਂ
ਜੁੜੇ ਹੋਏ
ਦਸਵੇਂ ਗੁਰੂ, ਯੋਧਾ ਅਤੇ ਕਵੀ। 1699 ਵਿੱਚ ਖ਼ਾਲਸਾ ਸਾਜਿਆ, ਮੁਗ਼ਲਾਂ ਅਤੇ ਪਹਾੜੀ ਰਾਜਿਆਂ ਨਾਲ ਲੰਮੀ ਜੰਗ ਲੜੀ, ਆਪਣੇ ਚਾਰ ਪੁੱਤਰ ਅਤੇ ਮਾਤਾ ਵਾਰੇ, ਅਤੇ ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ ਨੂੰ ਅੰਤਿਮ ਗੁਰੂ ਥਾਪਿਆ।
ਹਰਿਮੰਦਰ ਸਾਹਿਬ ਨੂੰ ਬੇਰਾਖਾ ਛੱਡਣ ਦੀ ਥਾਂ, ਦਸੰਬਰ 1764 ਵਿੱਚ ਤੀਹ ਸਿੰਘਾਂ ਨੂੰ ਲੈ ਕੇ ਅਕਾਲ ਤਖ਼ਤ ਤੋਂ ਨਿਕਲ ਕੇ ਅਹਿਮਦ ਸ਼ਾਹ ਅਬਦਾਲੀ ਦੀ ਫ਼ੌਜ ਨਾਲ ਜਾ ਟਕਰਾਏ।