ਅਹਿਮਦ ਸ਼ਾਹ ਅਬਦਾਲੀ (ਦੁੱਰਾਨੀ)

ਅਹਿਮਦ ਖ਼ਾਨ ਅਬਦਾਲੀ ਲਗਭਗ 1722 ਵਿੱਚ ਹਿਰਾਤ ਜਾਂ ਮੁਲਤਾਨ ਵਿੱਚ ਸਦੋਜ਼ਈ ਕਬੀਲੇ ਦੇ ਅਫ਼ਗ਼ਾਨ ਘਰ ਜੰਮਿਆ, ਅਤੇ ਫ਼ਾਰਸ ਦੇ ਨਾਦਰ ਸ਼ਾਹ ਦੀ ਫ਼ੌਜ ਵਿੱਚ ਕਮਾਂਡਰ ਰਿਹਾ। ਜਦੋਂ 1747 ਵਿੱਚ ਨਾਦਰ ਸ਼ਾਹ ਦਾ ਕਤਲ ਹੋਇਆ, ਕੰਧਾਰ ਵਿੱਚ ਅਫ਼ਗ਼ਾਨ ਸਰਦਾਰਾਂ ਨੇ ਅਹਿਮਦ ਨੂੰ ਆਪਣਾ ਬਾਦਸ਼ਾਹ ਚੁਣਿਆ, ਅਤੇ ਉਸ ਨੇ ਦੁਰ-ਏ-ਦੁੱਰਾਨ, 'ਮੋਤੀਆਂ ਦਾ ਮੋਤੀ', ਖ਼ਿਤਾਬ ਲਿਆ। ਉਸ ਨੇ ਦੁੱਰਾਨੀ ਸਲਤਨਤ ਦੀ ਨੀਂਹ ਰੱਖੀ, ਆਧੁਨਿਕ ਅਫ਼ਗ਼ਾਨਿਸਤਾਨ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ।

ਉਸ ਨੇ 1748 ਤੋਂ 1767 ਵਿਚਕਾਰ ਅੱਠ ਜਾਂ ਨੌਂ ਵਾਰ ਹਿੰਦ ਉੱਤੇ ਹਮਲਾ ਕੀਤਾ, ਲਾਹੌਰ, ਦਿੱਲੀ ਅਤੇ ਮਥੁਰਾ ਲੁੱਟੇ। 1761 ਵਿੱਚ ਉਸ ਨੇ ਪਾਨੀਪਤ ਦੀ ਤੀਜੀ ਲੜਾਈ ਵਿੱਚ ਮਰਾਠਿਆਂ ਨੂੰ ਕੁਚਲਿਆ, ਅਠਾਰ੍ਹਵੀਂ ਸਦੀ ਦੀਆਂ ਸਭ ਤੋਂ ਖ਼ੂਨੀ ਲੜਾਈਆਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ। ਪਰ ਉਹ ਸਿੱਖਾਂ ਨੂੰ ਕਦੇ ਨਾ ਹਰਾ ਸਕਿਆ, ਜੋ ਉਸ ਦੀਆਂ ਫ਼ੌਜਾਂ ਨੂੰ ਤੰਗ ਕਰਦੇ, ਉਸ ਦਾ ਸਾਮਾਨ ਲੁੱਟਦੇ ਅਤੇ ਉਸ ਦੇ ਕੈਦੀ ਛੁਡਾਉਂਦੇ ਰਹੇ।

ਫ਼ਰਵਰੀ 1762 ਵਿੱਚ ਉਸ ਨੇ ਕੁੱਪ ਅਤੇ ਰਹੀੜੇ ਨੇੜੇ ਸਿੱਖ ਪਰਿਵਾਰਾਂ ਨੂੰ ਘੇਰ ਕੇ ਇੱਕੋ ਦਿਨ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਇਦ ਵੀਹ ਤੋਂ ਤੀਹ ਹਜ਼ਾਰ ਲੋਕ ਮਾਰ ਦਿੱਤੇ, ਵੱਡਾ ਘੱਲੂਘਾਰਾ। ਦੋ ਮਹੀਨਿਆਂ ਬਾਅਦ ਉਸ ਨੇ ਹਰਿਮੰਦਰ ਸਾਹਿਬ ਨੂੰ ਬਾਰੂਦ ਨਾਲ ਉਡਾ ਦਿੱਤਾ ਅਤੇ ਸਰੋਵਰ ਮਲਬੇ ਅਤੇ ਗਊਆਂ ਦੀਆਂ ਲਾਸ਼ਾਂ ਨਾਲ ਭਰ ਦਿੱਤਾ; ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਉੱਡਦੀ ਇੱਟ ਉਸ ਦੇ ਨੱਕ ਉੱਤੇ ਲੱਗੀ ਅਤੇ ਅਜਿਹਾ ਜ਼ਖ਼ਮ ਛੱਡ ਗਈ ਜੋ ਕਦੇ ਨਾ ਭਰਿਆ। ਇੱਕ ਸਾਲ ਦੇ ਅੰਦਰ ਸਿੱਖ ਮੁੜ ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਵਿੱਚ ਸਨ। ਉਹ 1772 ਵਿੱਚ ਤੋਬਾ ਮਾਰੂਫ਼ ਵਿੱਚ ਮਰਿਆ। ਅਫ਼ਗ਼ਾਨਿਸਤਾਨ ਵਿੱਚ ਉਹ ਬਾਬਾ-ਏ-ਕੌਮ ਹੈ; ਪੰਜਾਬ ਵਿੱਚ ਉਸ ਨੂੰ ਤਬਾਹਕਾਰ ਵਜੋਂ ਯਾਦ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।