ਜਰਨੈਲ ਜ਼ੋਰਾਵਰ ਸਿੰਘ
ਡੋਗਰਾ ਜਰਨੈਲ ਜਿਸ ਨੇ ਉੱਚੇ ਹਿਮਾਲਿਆ ਪਾਰ ਫ਼ੌਜਾਂ ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਕੀਤੀ: 1834 ਤੋਂ ਲੱਦਾਖ਼, 1840 ਵਿੱਚ ਬਲਤਿਸਤਾਨ ਅਤੇ 1841 ਵਿੱਚ ਪੱਛਮੀ ਤਿੱਬਤ, ਜਿੱਥੇ ਉਹ ਬਰਫ਼ਾਂ ਵਿੱਚ ਤੋ-ਯੋ ਵਿਖੇ ਮਾਰਿਆ ਗਿਆ।
ਜ਼ੋਰਾਵਰ ਸਿੰਘ ਕਹਿਲੂਰੀਆ 1786 ਵਿੱਚ ਕਹਿਲੂਰ, ਬਿਲਾਸਪੁਰ, ਦੀਆਂ ਪਹਾੜੀਆਂ ਵਿੱਚ ਜੰਮਿਆ, ਅਤੇ ਫ਼ੌਜੀ ਵਜੋਂ ਜੰਮੂ ਦੇ ਗੁਲਾਬ ਸਿੰਘ ਦੀ ਨੌਕਰੀ ਵਿੱਚ ਆਇਆ, ਤਰੱਕੀ ਕਰਕੇ ਕਿਸ਼ਤਵਾੜ ਦਾ ਸੂਬੇਦਾਰ ਬਣਿਆ।
1834 ਵਿੱਚ ਉਹ ਉੱਚੇ ਦੱਰੇ ਪਾਰ ਕਰਕੇ ਲੱਦਾਖ਼ ਵਿੱਚ ਦਾਖ਼ਲ ਹੋਇਆ, ਅਤੇ ਪੰਜ ਸਾਲਾਂ ਵਿੱਚ ਮੁਹਿੰਮਾਂ ਦੀ ਲੜੀ ਰਾਹੀਂ ਇਸ ਨੂੰ ਡੋਗਰਾ ਅਤੇ ਲਾਹੌਰ ਰਾਜ ਹੇਠ ਲਿਆਂਦਾ। 1840 ਵਿੱਚ ਉਸ ਨੇ ਬਲਤਿਸਤਾਨ ਫ਼ਤਿਹ ਕੀਤਾ, ਅਤੇ 1841 ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਪੰਜ ਹਜ਼ਾਰ ਦੀ ਫ਼ੌਜ ਲੈ ਕੇ ਲਹਿੰਦੇ ਤਿੱਬਤ ਵਿੱਚ ਵੜਿਆ, ਗਾਰਤੋਕ ਅਤੇ ਤਕਲਾਕੋਟ ਲਏ ਅਤੇ ਪਵਿੱਤਰ ਮਾਨਸਰੋਵਰ ਝੀਲ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚਿਆ।
ਦਸੰਬਰ 1841 ਵਿੱਚ, ਕੜਾਕੇ ਦੇ ਸਿਆਲ ਵਿੱਚ ਤਕਲਾਕੋਟ ਨੇੜੇ ਤੋ-ਯੋ ਵਿੱਚ ਤਿੱਬਤੀ ਅਤੇ ਚੀਨੀ ਫ਼ੌਜ ਦੇ ਅਚਾਨਕ ਹਮਲੇ ਵਿੱਚ, ਜਦੋਂ ਉਸ ਦੇ ਜਵਾਨ ਠੰਢ ਨਾਲ ਜੰਮ ਰਹੇ ਅਤੇ ਭੁੱਖੇ ਸਨ, ਉਹ ਲੜਾਈ ਵਿੱਚ ਮਾਰਿਆ ਗਿਆ। ਉਸ ਨੂੰ ਹਿੰਦੁਸਤਾਨੀ ਇਤਿਹਾਸ ਦੇ ਮਹਾਨ ਜਰਨੈਲਾਂ ਵਿੱਚ ਗਿਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਜੋ ਉਹਨਾਂ ਉਚਾਈਆਂ ਉੱਤੇ ਲੜਿਆ ਜਿੱਥੇ ਪਹਿਲਾਂ ਕੋਈ ਫ਼ੌਜ ਨਹੀਂ ਲੜੀ ਸੀ; ਤਿੱਬਤੀਆਂ ਨੇ ਉਸ ਦੀ ਸ਼ਹੀਦੀ ਵਾਲੀ ਥਾਂ ਉੱਤੇ ਯਾਦਗਾਰ ਬਣਾਈ।
