ਰਾਜਾ ਗੁਲਾਬ ਸਿੰਘ

ਗੁਲਾਬ ਸਿੰਘ 1792 ਵਿੱਚ ਜੰਮੂ ਦੇ ਇੱਕ ਛੋਟੇ ਡੋਗਰਾ ਪਰਿਵਾਰ ਵਿੱਚ ਜੰਮਿਆ ਅਤੇ ਆਪਣੇ ਭਰਾਵਾਂ ਧਿਆਨ ਸਿੰਘ ਅਤੇ ਸੁਚੇਤ ਸਿੰਘ ਨਾਲ ਫ਼ੌਜੀ ਬਣ ਕੇ ਲਾਹੌਰ ਆਇਆ। ਉਸ ਨੇ ਮਾਣ ਨਾਲ ਰਣਜੀਤ ਸਿੰਘ ਦੀ ਸੇਵਾ ਕੀਤੀ ਅਤੇ 1822 ਵਿੱਚ ਜੰਮੂ ਦਾ ਰਾਜਾ ਬਣਾਇਆ ਗਿਆ।

ਜੰਮੂ ਤੋਂ ਉਸ ਨੇ ਪਹਾੜਾਂ ਵਿੱਚ ਆਪਣੀ ਤਾਕਤ ਫੈਲਾਈ, ਅਤੇ ਉਸ ਦੇ ਜਰਨੈਲ ਜ਼ੋਰਾਵਰ ਸਿੰਘ ਨੇ ਲਾਹੌਰ ਦਰਬਾਰ ਦੇ ਨਾਂ ਉੱਤੇ 1834 ਤੋਂ ਲੱਦਾਖ਼ ਅਤੇ 1840 ਵਿੱਚ ਬਲਤਿਸਤਾਨ ਫ਼ਤਿਹ ਕੀਤਾ। ਭਰਾਵਾਂ ਦੀ ਮੌਤ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਉਹ ਪਹਾੜਾਂ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਤਾਕਤਵਰ ਬੰਦਾ ਸੀ।

ਪਹਿਲੀ ਐਂਗਲੋ-ਸਿੱਖ ਜੰਗ ਵਿੱਚ ਉਹ ਪਾਸੇ ਰਿਹਾ ਅਤੇ ਅੰਗਰੇਜ਼ਾਂ ਨਾਲ ਵਿਚੋਲੇ ਦਾ ਕੰਮ ਕੀਤਾ। ਮਾਰਚ 1846 ਦੀ ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਸੰਧੀ ਰਾਹੀਂ ਉਸ ਨੇ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਪਚੱਤਰ ਲੱਖ ਰੁਪਏ ਦਿੱਤੇ ਅਤੇ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਸਰਪ੍ਰਸਤੀ ਹੇਠ ਆਜ਼ਾਦ ਮਹਾਰਾਜੇ ਵਜੋਂ ਕਸ਼ਮੀਰ ਅਤੇ ਪਹਾੜੀ ਇਲਾਕਾ ਲਿਆ। ਸਿੱਖਾਂ ਲਈ ਉਹ ਉਹ ਬੰਦਾ ਸੀ ਜਿਸ ਨੇ ਰਾਜ ਵੇਚ ਦਿੱਤਾ। ਉਸ ਦੇ ਡੋਗਰਾ ਖ਼ਾਨਦਾਨ ਨੇ 1947 ਤੱਕ ਜੰਮੂ ਅਤੇ ਕਸ਼ਮੀਰ ਉੱਤੇ ਰਾਜ ਕੀਤਾ।