ਤਲਵੰਡੀ ਸਾਬੋ · ਤਖ਼ਤ ਦਮਦਮਾ ਸਾਹਿਬ
ਜਿੱਥੇ 1705–06 ਵਿੱਚ ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ ਨੇ ਵਿਸ਼ਰਾਮ ਕੀਤਾ ਅਤੇ, ਰਵਾਇਤ ਅਨੁਸਾਰ, ਭਾਈ ਮਨੀ ਸਿੰਘ ਨੂੰ ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ ਦੀ ਅੰਤਿਮ ਬੀੜ ਲਿਖਵਾਈ। 'ਗੁਰੂ ਕੀ ਕਾਸ਼ੀ' ਕਹਾਉਂਦਾ ਹੈ।
ਤਲਵੰਡੀ ਸਾਬੋ, ਬਠਿੰਡਾ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਵਿੱਚ, ਮਾਲਵੇ ਦਾ ਇੱਕ ਪਿੰਡ ਸੀ ਜਿੱਥੇ ਮੁਕਤਸਰ ਦੀ ਲੜਾਈ ਤੋਂ ਬਾਅਦ 1705 ਅਤੇ 1706 ਵਿੱਚ ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ ਜੀ ਕੁਝ ਮਹੀਨੇ ਠਹਿਰੇ। ਇਹ ਥਾਂ ਦਮਦਮਾ ਸਾਹਿਬ, 'ਦਮ ਲੈਣ ਦੀ ਥਾਂ', ਵਜੋਂ ਜਾਣੀ ਜਾਣ ਲੱਗੀ।
ਇੱਥੇ, ਰਵਾਇਤ ਅਨੁਸਾਰ, ਗੁਰੂ ਜੀ ਨੇ ਆਪਣੇ ਪਿਤਾ ਦੀ ਬਾਣੀ ਸ਼ਾਮਲ ਕਰਕੇ ਭਾਈ ਮਨੀ ਸਿੰਘ ਨੂੰ ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ ਦਾ ਅੰਤਿਮ ਸਰੂਪ ਲਿਖਵਾਇਆ, ਅਤੇ ਇਹ ਥਾਂ ਵਿੱਦਿਆ ਦਾ ਕੇਂਦਰ, 'ਗੁਰੂ ਕੀ ਕਾਸ਼ੀ', ਬਣ ਗਈ, ਜਿੱਥੇ ਬਾਬਾ ਦੀਪ ਸਿੰਘ ਨੇ ਬੀੜਾਂ ਦੇ ਉਤਾਰੇ ਕੀਤੇ। ਮਾਲਵੇ ਦੇ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਸਿੱਖਾਂ ਨੇ ਇੱਥੇ ਅੰਮ੍ਰਿਤ ਛਕਿਆ।
ਤਖ਼ਤ ਸ੍ਰੀ ਦਮਦਮਾ ਸਾਹਿਬ ਨੂੰ 1966 ਵਿੱਚ ਪੰਜਵੇਂ ਤਖ਼ਤ ਵਜੋਂ ਮਾਨਤਾ ਮਿਲੀ। ਇਹ ਦਮਦਮੀ ਟਕਸਾਲ ਦੀ ਪਰੰਪਰਾ ਦਾ ਟਿਕਾਣਾ ਅਤੇ ਵਿਸਾਖੀ ਉੱਤੇ ਭਰਵਾਂ ਤੀਰਥ ਅਸਥਾਨ ਹੈ।
ਲੋਕ
ਦਸਵੇਂ ਗੁਰੂ, ਯੋਧਾ ਅਤੇ ਕਵੀ। 1699 ਵਿੱਚ ਖ਼ਾਲਸਾ ਸਾਜਿਆ, ਮੁਗ਼ਲਾਂ ਅਤੇ ਪਹਾੜੀ ਰਾਜਿਆਂ ਨਾਲ ਲੰਮੀ ਜੰਗ ਲੜੀ, ਆਪਣੇ ਚਾਰ ਪੁੱਤਰ ਅਤੇ ਮਾਤਾ ਵਾਰੇ, ਅਤੇ ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ ਨੂੰ ਅੰਤਿਮ ਗੁਰੂ ਥਾਪਿਆ।
ਸਿੱਖਾਂ ਦਾ ਗ੍ਰੰਥ ਅਤੇ ਉਹਨਾਂ ਦਾ ਸਦੀਵੀ, ਜਿਊਂਦਾ ਗੁਰੂ: ਛੇ ਗੁਰੂਆਂ ਅਤੇ ਕੋਈ ਤੀਹ ਹੋਰ ਸੰਤਾਂ ਦੀ ਬਾਣੀ ਦੇ 1,430 ਅੰਗ, 31 ਰਾਗਾਂ ਵਿੱਚ।
ਵਿਦਵਾਨ ਅਤੇ ਯੋਧਾ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਸ਼ਹੀਦ ਮਿਸਲ ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਕੀਤੀ। ਸੱਤਰ ਸਾਲ ਤੋਂ ਵੱਧ ਦੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ ਉਹ ਅਫ਼ਗ਼ਾਨ ਬੇਅਦਬੀ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਹਰਿਮੰਦਰ ਸਾਹਿਬ ਨੂੰ ਆਜ਼ਾਦ ਕਰਵਾਉਣ ਲਈ ਚੜ੍ਹੇ ਅਤੇ ਇਸ ਦੀ ਪਰਿਕਰਮਾ ਦੇ ਕੋਲ ਸ਼ਹੀਦ ਹੋਏ।
ਦਮਦਮੇ ਵਿੱਚ ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ ਦੀ ਅੰਤਿਮ ਬੀੜ ਦੇ ਲਿਖਾਰੀ ਅਤੇ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਹਰਿਮੰਦਰ ਸਾਹਿਬ ਦੇ ਮੁੱਖ ਗ੍ਰੰਥੀ, ਲਾਹੌਰ ਵਿੱਚ ਬੰਦ-ਬੰਦ ਕੱਟੇ ਗਏ।
ਨਿਸ਼ਾਨੀਆਂ
ਗ੍ਰੰਥ ਦੀ ਅੰਤਮ ਬੀੜ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਗੁਰੂ ਤੇਗ਼ ਬਹਾਦਰ ਦੀ ਬਾਣੀ ਜੋੜੀ ਗਈ, ਤਲਵੰਡੀ ਸਾਬੋ ਵਿਖੇ ਭਾਈ ਮਨੀ ਸਿੰਘ ਨੇ ਲਿਖ ਕੇ ਪੂਰੀ ਕੀਤੀ। ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਮੂਲ ਬੀੜ 18ਵੀਂ ਸਦੀ ਵਿੱਚ ਗੁਆਚ ਗਈ; ਬਾਅਦ ਦਾ ਹਰ ਉਤਾਰਾ ਇਸੇ ਤੋਂ ਹੈ।
Where Guru Gobind Singh stayed in 1705–06 and prepared the final edition of the Guru Granth Sahib; recognised as the fifth Takht in 1966.
ਸਮਾਂ-ਰੇਖਾ ਉੱਤੇ
Guru Gobind Singh's last journeys
Anandpur to Nanded, 1704 – 1708ਪੰਜ ਤਖ਼ਤ
The seats of Sikh authority- 1Akal Takht ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ
Built by Guru Hargobind, 1606: the throne of the Timeless, seat of temporal authority
- 2Takht Sri Kesgarh Sahib Anandpur
Where Guru Gobind Singh created the Khalsa, 1699
- 3Takht Sri Damdama Sahib Talwandi Sabo
Where he completed the Guru Granth Sahib, 1706; a Takht since 1966
- 4Takht Sri Patna Sahib Patna
Birthplace of Guru Gobind Singh, 1666
- 5Takht Sri Hazur Sahib Nanded
Where he passed the Guruship to the Guru Granth Sahib and died, 1708