ਵਜ਼ੀਰ ਖ਼ਾਨ
ਸਰਹਿੰਦ ਦਾ ਮੁਗ਼ਲ ਸੂਬੇਦਾਰ ਜਿਸ ਨੇ ਆਨੰਦਪੁਰ ਨੂੰ ਘੇਰਿਆ, ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ ਦਾ ਪਿੱਛਾ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਛੋਟੇ ਸਾਹਿਬਜ਼ਾਦਿਆਂ ਦੀ ਸ਼ਹੀਦੀ ਦਾ ਹੁਕਮ ਦਿੱਤਾ। ਚੱਪੜ ਚਿੜੀ ਵਿੱਚ ਬੰਦਾ ਸਿੰਘ ਦੀ ਫ਼ੌਜ ਹੱਥੋਂ ਮਾਰਿਆ ਗਿਆ।
ਵਜ਼ੀਰ ਖ਼ਾਨ ਔਰੰਗਜ਼ੇਬ ਹੇਠ ਸਰਹਿੰਦ ਦਾ ਮੁਗ਼ਲ ਫ਼ੌਜਦਾਰ ਸੀ, ਇੱਕ ਤਾਕਤਵਰ ਅਤੇ ਬੇਰਹਿਮ ਅਹਿਲਕਾਰ।
ਉਸ ਨੇ ਅਨੰਦਪੁਰ ਦੇ ਘੇਰਿਆਂ ਵਿੱਚ ਮੁਗ਼ਲ ਫ਼ੌਜਾਂ ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਦਸੰਬਰ 1704 ਵਿੱਚ ਚਮਕੌਰ ਤੱਕ ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ ਜੀ ਦਾ ਪਿੱਛਾ ਕੀਤਾ। ਜਦੋਂ ਗੁਰੂ ਜੀ ਦੇ ਦੋ ਛੋਟੇ ਸਾਹਿਬਜ਼ਾਦੇ, ਨੌਂ ਅਤੇ ਛੇ ਸਾਲ ਦੇ, ਉਸ ਸਾਹਮਣੇ ਪੇਸ਼ ਕੀਤੇ ਗਏ, ਉਸ ਨੇ ਮਲੇਰਕੋਟਲੇ ਦੇ ਨਵਾਬ ਦੇ ਵਿਰੋਧ ਦੇ ਬਾਵਜੂਦ ਧਰਮ ਨਾ ਬਦਲਣ ਕਰਕੇ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਸ਼ਹੀਦ ਕਰਵਾ ਦਿੱਤਾ। ਉਸ ਨੂੰ ਉਹਨਾਂ ਕਾਤਲਾਂ ਨੂੰ ਭੇਜਣ ਦਾ ਵੀ ਦੋਸ਼ੀ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੇ 1708 ਵਿੱਚ ਨੰਦੇੜ ਵਿਖੇ ਗੁਰੂ ਜੀ ਨੂੰ ਘਾਤਕ ਜ਼ਖ਼ਮੀ ਕੀਤਾ।
ਬੰਦਾ ਸਿੰਘ ਬਹਾਦਰ ਨੇ ਸਾਹਿਬਜ਼ਾਦਿਆਂ ਦਾ ਬਦਲਾ ਲੈਣ ਲਈ ਸਰਹਿੰਦ ਉੱਤੇ ਚੜ੍ਹਾਈ ਕੀਤੀ। 12 ਮਈ 1710 ਨੂੰ ਚੱਪੜਚਿੜੀ ਦੀ ਲੜਾਈ ਵਿੱਚ ਵਜ਼ੀਰ ਖ਼ਾਨ ਮਾਰਿਆ ਗਿਆ, ਰਵਾਇਤ ਅਨੁਸਾਰ ਬਾਜ ਸਿੰਘ ਜਾਂ ਫ਼ਤਿਹ ਸਿੰਘ ਹੱਥੋਂ, ਅਤੇ ਸਿੱਖਾਂ ਨੇ ਸਰਹਿੰਦ ਫ਼ਤਿਹ ਕਰਕੇ ਲੁੱਟਿਆ।
ਲੜਾਈਆਂ
ਜੁੜੇ ਹੋਏ
ਗੁਰੂ ਦੇ ਛੋਟੇ ਸਾਹਿਬਜ਼ਾਦੇ, ਲਗਭਗ ਨੌਂ ਅਤੇ ਛੇ ਸਾਲ ਦੇ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਧਰਮ ਬਦਲਣ ਤੋਂ ਇਨਕਾਰ ਕਰਨ ਉੱਤੇ ਸਰਹਿੰਦ ਵਿੱਚ ਸ਼ਹੀਦ ਕੀਤਾ ਗਿਆ। ਉਹਨਾਂ ਦਾ ਸ਼ਹੀਦੀ ਹਫ਼ਤਾ ਸ਼ਹੀਦੀ ਜੋੜ ਮੇਲਾ ਹੈ।
ਤਪੱਸਵੀ ਤੋਂ ਜਰਨੈਲ। 1708 ਵਿੱਚ ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ ਵੱਲੋਂ ਉੱਤਰ ਭੇਜੇ ਗਏ, ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਸਰਹਿੰਦ ਫ਼ਤਿਹ ਕੀਤਾ, ਪਹਿਲਾ ਸਿੱਖ ਰਾਜ ਕਾਇਮ ਕੀਤਾ, ਵਾਹੁਣ ਵਾਲਿਆਂ ਨੂੰ ਜ਼ਮੀਨ ਦਿੱਤੀ ਅਤੇ 1716 ਵਿੱਚ ਦਿੱਲੀ ਵਿੱਚ ਸ਼ਹੀਦ ਕੀਤੇ ਗਏ।