ਚਮਕੌਰ ਸਾਹਿਬ
ਇੱਕ ਕੱਚੀ ਗੜ੍ਹੀ ਜਿੱਥੇ ਦਸੰਬਰ 1704 ਵਿੱਚ ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ ਅਤੇ ਕੋਈ ਚਾਲੀ ਸਿੰਘਾਂ ਨੇ ਵੱਡੀ ਮੁਗ਼ਲ ਫ਼ੌਜ ਨੂੰ ਰੋਕੀ ਰੱਖਿਆ। ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਦੋ ਵੱਡੇ ਸਾਹਿਬਜ਼ਾਦੇ ਇੱਥੇ ਸ਼ਹੀਦ ਹੋਏ।
ਚਮਕੌਰ ਸਾਹਿਬ ਰੂਪਨਗਰ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਵਿੱਚ ਸਤਲੁਜ ਦੇ ਦੱਖਣ ਵਾਲੇ ਮੈਦਾਨ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਕਸਬਾ ਹੈ। ਦਸੰਬਰ 1704 ਵਿੱਚ, ਅਨੰਦਪੁਰ ਛੱਡਣ ਅਤੇ ਸਰਸਾ ਉੱਤੇ ਹੋਏ ਭਾਣੇ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ ਜੀ ਨੇ ਕੋਈ ਚਾਲੀ ਸਿੰਘਾਂ ਅਤੇ ਆਪਣੇ ਦੋ ਵੱਡੇ ਸਾਹਿਬਜ਼ਾਦਿਆਂ ਸਮੇਤ ਇੱਥੇ ਇੱਕ ਕੱਚੀ ਗੜ੍ਹੀ ਵਿੱਚ ਮੋਰਚਾ ਲਾਇਆ।
ਵਿਸ਼ਾਲ ਫ਼ੌਜ ਵਿੱਚ ਘਿਰੇ ਸਿੰਘ ਪੰਜ-ਪੰਜ ਦੇ ਜਥਿਆਂ ਵਿੱਚ ਲੜਨ ਨਿਕਲੇ। ਗੁਰੂ ਜੀ ਦੇ ਸਾਹਿਬਜ਼ਾਦੇ ਅਜੀਤ ਸਿੰਘ ਅਤੇ ਜੁਝਾਰ ਸਿੰਘ ਅਤੇ ਤਿੰਨ ਪਿਆਰੇ ਸ਼ਹੀਦ ਹੋਏ। ਰਾਤ ਨੂੰ ਗੁਰੂ ਜੀ ਤਾੜੀ ਮਾਰ ਕੇ ਅਤੇ ਲਲਕਾਰ ਕੇ ਨਿਕਲੇ ਤਾਂ ਜੋ ਕੋਈ ਇਹ ਨਾ ਕਹਿ ਸਕੇ ਕਿ ਉਹ ਚੋਰੀ-ਛਿਪੇ ਗਏ।
ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਗੜ੍ਹੀ ਸਾਹਿਬ ਗੜ੍ਹੀ ਵਾਲੀ ਥਾਂ ਉੱਤੇ ਹੈ; ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਕਤਲਗੜ੍ਹ ਸਾਹਿਬ ਜਿੱਥੇ ਸਾਹਿਬਜ਼ਾਦੇ ਸ਼ਹੀਦ ਹੋਏ; ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਤਲਵਾਰ ਸਾਹਿਬ, ਤਾੜੀ ਸਾਹਿਬ ਅਤੇ ਹੋਰ ਉਸ ਰਾਤ ਦੀਆਂ ਸਾਖੀਆਂ ਦੀਆਂ ਨਿਸ਼ਾਨੀਆਂ ਹਨ। ਹਰ ਦਸੰਬਰ ਸ਼ਹੀਦੀ ਜੋੜ ਮੇਲਾ ਵੱਡੀਆਂ ਭੀੜਾਂ ਖਿੱਚਦਾ ਹੈ।
ਲੋਕ
ਦਸਵੇਂ ਗੁਰੂ, ਯੋਧਾ ਅਤੇ ਕਵੀ। 1699 ਵਿੱਚ ਖ਼ਾਲਸਾ ਸਾਜਿਆ, ਮੁਗ਼ਲਾਂ ਅਤੇ ਪਹਾੜੀ ਰਾਜਿਆਂ ਨਾਲ ਲੰਮੀ ਜੰਗ ਲੜੀ, ਆਪਣੇ ਚਾਰ ਪੁੱਤਰ ਅਤੇ ਮਾਤਾ ਵਾਰੇ, ਅਤੇ ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ ਨੂੰ ਅੰਤਿਮ ਗੁਰੂ ਥਾਪਿਆ।
ਗੁਰੂ ਦੇ ਵੱਡੇ ਸਾਹਿਬਜ਼ਾਦੇ, ਲਗਭਗ ਸਤਾਰਾਂ ਅਤੇ ਤੇਰ੍ਹਾਂ ਸਾਲ ਦੇ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਚਮਕੌਰ ਦੀ ਗੜ੍ਹੀ ਵਿੱਚੋਂ ਨਿਕਲ ਕੇ ਹੱਲਿਆਂ ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਲੜਦਿਆਂ ਸ਼ਹੀਦ ਹੋਏ।
ਸਰਹਿੰਦ ਦਾ ਮੁਗ਼ਲ ਸੂਬੇਦਾਰ ਜਿਸ ਨੇ ਆਨੰਦਪੁਰ ਨੂੰ ਘੇਰਿਆ, ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ ਦਾ ਪਿੱਛਾ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਛੋਟੇ ਸਾਹਿਬਜ਼ਾਦਿਆਂ ਦੀ ਸ਼ਹੀਦੀ ਦਾ ਹੁਕਮ ਦਿੱਤਾ। ਚੱਪੜ ਚਿੜੀ ਵਿੱਚ ਬੰਦਾ ਸਿੰਘ ਦੀ ਫ਼ੌਜ ਹੱਥੋਂ ਮਾਰਿਆ ਗਿਆ।
ਪੰਜ ਪਿਆਰੇ: ਦਇਆ ਸਿੰਘ, ਧਰਮ ਸਿੰਘ, ਹਿੰਮਤ ਸਿੰਘ, ਮੋਹਕਮ ਸਿੰਘ ਅਤੇ ਸਾਹਿਬ ਸਿੰਘ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੇ 1699 ਦੀ ਵਿਸਾਖੀ ਨੂੰ ਗੁਰੂ ਦੇ ਸੀਸ ਮੰਗਣ ਉੱਤੇ ਹਾਂ ਕੀਤੀ।
ਰੰਘਰੇਟਾ ਸਿੱਖ ਜੋ ਗੁਰੂ ਤੇਗ਼ ਬਹਾਦਰ ਦਾ ਸੀਸ ਦਿੱਲੀ ਤੋਂ ਆਨੰਦਪੁਰ ਲਿਆਏ। ਬਾਲ ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ ਨੇ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਗਲੇ ਲਾ ਕੇ ਕਿਹਾ 'ਰੰਘਰੇਟੇ ਗੁਰੂ ਕੇ ਬੇਟੇ'।
ਚਮਕੌਰ ਦੇ ਕੋਲ ਇੱਕ ਪਿੰਡ ਦੀ ਮੁਟਿਆਰ ਜੋ ਰਾਤ ਨੂੰ ਜੰਗ ਦੇ ਮੈਦਾਨ ਵਿੱਚ ਸਾਹਿਬਜ਼ਾਦਿਆਂ ਅਤੇ ਸ਼ਹੀਦ ਸਿੰਘਾਂ ਦਾ ਸਸਕਾਰ ਕਰਨ ਗਈ, ਅਤੇ ਮੁਗ਼ਲ ਫ਼ੌਜੀਆਂ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਚਿਖਾ ਵਿੱਚ ਸੁੱਟ ਦਿੱਤਾ।
ਲੜਾਈਆਂ
ਸਮਾਂ-ਰੇਖਾ ਉੱਤੇ
The battle of Chamkaur
ਦਸੰਬਰ 1704Scroll sideways to see the whole figure →
- 1
The Sikhs go out in bands of five to fight in the open. Sahibzada Ajit Singh, 17, and Jujhar Singh, 13, fall leading them.
- 2
At night, at the Panj Pyare's bidding, the Guru leaves; Bhai Sangat Singh, who looked like him, stays in his place and dies at dawn.