ਚਮਕੌਰ ਦੀ ਲੜਾਈ
ਇੱਕ ਕੱਚੀ ਗੜ੍ਹੀ ਵਿੱਚ ਗੁਰੂ ਜੀ ਅਤੇ ਬਚੇ ਸਿੱਖਾਂ ਨੇ ਇੱਕ ਵਿਸ਼ਾਲ ਫ਼ੌਜ ਨੂੰ ਡੱਕੀ ਰੱਖਿਆ। ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਸਾਹਿਬਜ਼ਾਦੇ ਅਜੀਤ ਸਿੰਘ ਅਤੇ ਜੁਝਾਰ ਸਿੰਘ ਹੱਲਿਆਂ ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਕਰਦੇ ਸ਼ਹੀਦ ਹੋਏ।
ਸਰਸਾ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ ਜੀ 21 ਦਸੰਬਰ 1704 ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਦੋ ਵੱਡੇ ਸਾਹਿਬਜ਼ਾਦਿਆਂ ਅਤੇ ਕੋਈ ਚਾਲੀ ਸਿੱਖਾਂ ਨਾਲ ਚਮਕੌਰ ਪਹੁੰਚੇ ਅਤੇ ਇੱਕ ਸਥਾਨਕ ਜ਼ਿਮੀਂਦਾਰ ਦੀ ਕੱਚੀ ਗੜ੍ਹੀ ਵਿੱਚ ਮੋਰਚਾ ਲਾਇਆ। ਵਜ਼ੀਰ ਖ਼ਾਨ ਦੀ ਮੁਗ਼ਲ ਫ਼ੌਜ ਅਤੇ ਪਹਾੜੀ ਰਾਜਿਆਂ ਨੇ, ਕਈ ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਦੀ ਗਿਣਤੀ ਵਿੱਚ, ਇਸ ਨੂੰ ਘੇਰ ਲਿਆ।
ਅਗਲੇ ਦਿਨ ਰਾਖੇ ਪੰਜ-ਪੰਜ ਦੇ ਜਥਿਆਂ ਵਿੱਚ ਸ਼ਹੀਦੀ ਤੱਕ ਲੜਨ ਲਈ ਬਾਹਰ ਨਿਕਲੇ, ਜਦੋਂ ਕਿ ਗੁਰੂ ਜੀ ਬੁਰਜ ਤੋਂ ਤੀਰ ਚਲਾਉਂਦੇ ਰਹੇ। ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਵੱਡੇ ਸਾਹਿਬਜ਼ਾਦੇ ਅਜੀਤ ਸਿੰਘ ਨੇ, ਕੋਈ ਸਤਾਰਾਂ ਸਾਲ ਦੇ, ਜਾਣ ਦੀ ਆਗਿਆ ਮੰਗੀ ਅਤੇ ਪਿਤਾ ਨੇ ਆਪ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਸ਼ਸਤਰ ਸਜਾਏ; ਉਹ ਲੜਦੇ ਸ਼ਹੀਦ ਹੋਏ। ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਛੋਟੇ ਵੀਰ ਜੁਝਾਰ ਸਿੰਘ, ਕੋਈ ਤੇਰ੍ਹਾਂ ਸਾਲ ਦੇ, ਪਿੱਛੇ ਗਏ। ਰਾਤ ਪੈਣ ਤੱਕ ਸਿਰਫ਼ ਮੁੱਠੀ ਭਰ ਸਿੱਖ ਬਚੇ ਸਨ।
ਬਚੇ ਪੰਜ ਸਿੱਖਾਂ ਨੇ, ਪੰਜ ਪਿਆਰਿਆਂ ਵਜੋਂ, ਗੁਰੂ ਜੀ ਨੂੰ ਪੰਥ ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਲਈ ਨਿਕਲ ਜਾਣ ਦਾ ਹੁਕਮ ਦਿੱਤਾ। ਭਾਈ ਸੰਗਤ ਸਿੰਘ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਸ਼ਕਲ ਗੁਰੂ ਜੀ ਨਾਲ ਮਿਲਦੀ ਸੀ, ਨੇ ਘੇਰਾ ਪਾਉਣ ਵਾਲਿਆਂ ਨੂੰ ਭੁਲੇਖਾ ਪਾਉਣ ਲਈ ਗੁਰੂ ਜੀ ਦੀ ਕਲਗੀ ਸਜਾ ਲਈ। ਗੁਰੂ ਜੀ ਤਾੜੀ ਮਾਰ ਕੇ ਅਤੇ ਲਲਕਾਰ ਕੇ ਨਿਕਲੇ, ਤਾਂ ਜੋ ਇਹ ਨਾ ਕਿਹਾ ਜਾਵੇ ਕਿ ਉਹ ਚੋਰੀ-ਛਿਪੇ ਖਿਸਕ ਗਏ, ਅਤੇ ਰਾਤ ਦੇ ਹਨੇਰੇ ਵਿੱਚ ਮਾਛੀਵਾੜੇ ਵੱਲ ਚਲੇ ਗਏ। ਜ਼ਫ਼ਰਨਾਮਾ ਮੁਗ਼ਲ ਫ਼ੌਜ ਉੱਤੇ ਵਿਅੰਗ ਕਰਦਾ ਹੈ: ਚਾਲੀ ਭੁੱਖੇ ਬੰਦੇ ਦਸ ਲੱਖ ਦੇ ਲਸ਼ਕਰ ਦਾ ਕੀ ਕਰ ਸਕਦੇ ਹਨ? ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਗੜ੍ਹੀ ਸਾਹਿਬ ਅਤੇ ਕਤਲਗੜ੍ਹ ਸਾਹਿਬ ਉਸ ਥਾਂ ਦੀ ਨਿਸ਼ਾਨੀ ਹਨ।
The siege of the garhi
A planScroll sideways to see the whole figure →
- 1
The Sikhs go out in bands of five to fight in the open. Sahibzada Ajit Singh, 17, and Jujhar Singh, 13, fall leading them.
- 2
At night, at the Panj Pyare's bidding, the Guru leaves; Bhai Sangat Singh, who looked like him, stays in his place and dies at dawn.
Guru Gobind Singh's last journeys
Anandpur to Nanded, 1704 – 1708ਉਸੇ ਦੌਰ ਦੀਆਂ
ਮੁਗ਼ਲ ਪੰਜਾਬ, 1526 – 1705
ਬਾਬਰ ਦੀਆਂ ਤੋਪਾਂ ਅਤੇ ਰਸਾਲੇ ਦੀਆਂ ਚਾਲਾਂ ਨੇ ਕਿਤੇ ਵੱਡੀ ਲੋਧੀ ਫ਼ੌਜ ਨੂੰ ਤਬਾਹ ਕਰ ਦਿੱਤਾ। ਉਹਨਾਂ ਹੀ ਸਾਲਾਂ ਦੀ ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਦੇਵ ਜੀ ਦੀ ਬਾਣੀ ਬਾਬਰ ਦੇ ਹਮਲਿਆਂ ਦੇ ਦੁੱਖਾਂ ਦੀ ਗੱਲ ਕਰਦੀ ਹੈ।
ਮਾਛੀਵਾੜੇ ਦੀ ਲੜਾਈਮਈ 1555 · ਮੁਗ਼ਲ ਜਿੱਤ; ਹਮਾਯੂੰ ਨੇ ਹਿੰਦੁਸਤਾਨ ਮੁੜ ਹਾਸਲ ਕੀਤਾਸਤਲੁਜ ਉੱਤੇ ਮਾਛੀਵਾੜੇ ਵਿਖੇ ਪਰਤਦੇ ਮੁਗ਼ਲਾਂ ਨੇ ਸੂਰੀ ਖ਼ਾਨਦਾਨ ਦੇ ਅਫ਼ਗ਼ਾਨਾਂ ਨੂੰ ਹਰਾਇਆ, ਅਤੇ ਇੱਕ ਮਹੀਨੇ ਬਾਅਦ ਸਰਹਿੰਦ ਵਿੱਚ ਫਿਰ ਜਿੱਤੇ।
ਦਿੱਲੀ ਉੱਤੇ ਕਬਜ਼ਾ ਕਰ ਚੁੱਕਾ ਹਿੰਦੂ ਜਰਨੈਲ ਹੇਮੂ ਜਿੱਤ ਰਿਹਾ ਸੀ ਕਿ ਇੱਕ ਤੀਰ ਉਸ ਦੀ ਅੱਖ ਵਿੱਚ ਵੱਜਾ; ਉਸ ਦੀ ਫ਼ੌਜ ਟੁੱਟ ਗਈ ਅਤੇ ਬਾਲਕ ਅਕਬਰ ਦਾ ਤਖ਼ਤ ਬਚ ਗਿਆ।
ਗੁਰੂ ਹਰਿਗੋਬਿੰਦ ਸਾਹਿਬ ਦੇ ਸਮੇਂ ਦੀ ਪਹਿਲੀ ਹਥਿਆਰਬੰਦ ਟੱਕਰ, ਜੋ ਬਿਆਸ ਉੱਤੇ ਸ੍ਰੀ ਹਰਿਗੋਬਿੰਦਪੁਰ ਵਸਾਉਣ ਪਿੱਛੇ ਹੋਈ।
ਸ਼ਾਹਜਹਾਨ ਦੇ ਇੱਕ ਬਾਜ਼ ਤੋਂ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋਈ ਜਿਸ ਨੂੰ ਗੁਰੂ ਜੀ ਦੇ ਸਿੱਖਾਂ ਨੇ ਮੋੜਨ ਤੋਂ ਨਾਂਹ ਕਰ ਦਿੱਤੀ। ਇੱਕ ਮੁਗ਼ਲ ਦਸਤੇ ਨੇ ਗੁਰੂ ਜੀ ਦੇ ਪਰਿਵਾਰ ਵਿੱਚ ਵਿਆਹ ਵੇਲੇ ਹਮਲਾ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਭਜਾ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ।
ਮਾਲਵੇ ਵਿੱਚ ਉਹਨਾਂ ਘੋੜਿਆਂ ਪਿੱਛੇ ਲੜੀ ਗਈ ਜੋ ਸਿੱਖ ਬਿਧੀ ਚੰਦ ਨੇ ਸ਼ਾਹੀ ਤਬੇਲਿਆਂ ਤੋਂ ਵਾਪਸ ਲਿਆਂਦੇ ਸਨ, ਅਤੇ ਜੋ ਮੂਲ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਗੁਰੂ ਜੀ ਲਈ ਭੇਟਾ ਸਨ।
ਕਦੇ ਗੁਰੂ ਜੀ ਦਾ ਆਪਣਾ ਸਾਲਾਰ ਰਿਹਾ ਪੈਂਦੇ ਖ਼ਾਨ ਉਹਨਾਂ ਵਿਰੁੱਧ ਮੁਗ਼ਲ ਫ਼ੌਜ ਲੈ ਕੇ ਆਇਆ ਅਤੇ ਮਾਰਿਆ ਗਿਆ। ਨੌਜਵਾਨ ਤਿਆਗ ਮੱਲ ਇੰਨਾ ਚੰਗਾ ਲੜੇ ਕਿ ਉਹਨਾਂ ਦਾ ਨਾਂ ਤੇਗ ਬਹਾਦਰ ਰੱਖਿਆ ਗਿਆ।
ਗੁਰੂ ਜੀ ਦੇ ਕਰਤਾਰਪੁਰ ਤੋਂ ਕੀਰਤਪੁਰ ਵੱਲ ਜਾਂਦਿਆਂ ਹੋਈ ਇੱਕ ਝੜਪ।