ਚੰਡੀਗੜ੍ਹ
ਵੰਡ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਬਣੀ ਯੋਜਨਾਬੱਧ ਰਾਜਧਾਨੀ, ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ਲੀ ਕਾਰਬੂਜ਼ੀਏ ਦੀ ਡਿਜ਼ਾਈਨ ਕੀਤੀ। 1966 ਤੋਂ ਚੜ੍ਹਦੇ ਪੰਜਾਬ ਅਤੇ ਹਰਿਆਣੇ ਦੀ ਸਾਂਝੀ ਰਾਜਧਾਨੀ।
ਚੰਡੀਗੜ੍ਹ ਵੰਡ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਪੂਰਬੀ ਪੰਜਾਬ ਦੀ ਨਵੀਂ ਰਾਜਧਾਨੀ ਵਜੋਂ ਬਣਾਇਆ ਗਿਆ, ਕਿਉਂਕਿ ਲਾਹੌਰ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਨੂੰ ਚਲਾ ਗਿਆ ਸੀ। ਇਸ ਦਾ ਨਕਸ਼ਾ ਫ਼ਰਾਂਸੀਸੀ-ਸਵਿੱਸ ਆਰਕੀਟੈਕਟ ਲ ਕਾਰਬੂਜ਼ੀਏ ਨੇ ਪਿਅਰ ਜੈਨਰੇ, ਮੈਕਸਵੈੱਲ ਫ਼ਰਾਈ ਅਤੇ ਜੇਨ ਡਰਿਊ ਨਾਲ ਮਿਲ ਕੇ ਸ਼ਿਵਾਲਕ ਹੇਠਲੇ ਮੈਦਾਨ ਉੱਤੇ ਤਿਆਰ ਕੀਤਾ, ਅਤੇ 1953 ਵਿੱਚ ਇਸ ਦਾ ਉਦਘਾਟਨ ਹੋਇਆ।
ਇਸ ਦਾ ਕੈਪੀਟਲ ਕੰਪਲੈਕਸ, ਹਾਈ ਕੋਰਟ, ਸਕੱਤਰੇਤ ਅਤੇ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਸਮੇਤ, ਯੂਨੈਸਕੋ ਵਿਸ਼ਵ ਵਿਰਾਸਤ ਸਥਲ ਹੈ। ਇਹ ਕੋਈ ਅਠਾਈ ਪਿੰਡਾਂ ਦੀਆਂ ਜ਼ਮੀਨਾਂ ਉੱਤੇ ਬਣਿਆ।
ਜਦੋਂ 1966 ਵਿੱਚ ਪੰਜਾਬੀ ਸੂਬਾ ਬਣਿਆ, ਚੰਡੀਗੜ੍ਹ ਨੂੰ ਕੇਂਦਰ ਸ਼ਾਸਿਤ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਅਤੇ ਪੰਜਾਬ ਅਤੇ ਹਰਿਆਣੇ ਦੀ ਸਾਂਝੀ ਰਾਜਧਾਨੀ ਬਣਾ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ; ਪੰਜਾਬ ਨੂੰ ਇਸ ਦੀ ਸਪੁਰਦਗੀ, ਜਿਸ ਦਾ ਕਈ ਵਾਰ ਵਾਅਦਾ ਹੋਇਆ, ਕਦੇ ਨਹੀਂ ਹੋਈ, ਅਤੇ ਇਹ ਅੱਜ ਵੀ ਇੱਕ ਸ਼ਿਕਾਇਤ ਹੈ।
ਲੋਕ
ਲਹਿੰਦੇ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਗਾਹ ਵਿੱਚ ਜੰਮੇ ਅਰਥਸ਼ਾਸਤਰੀ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੇ 1991 ਵਿੱਚ ਵਿੱਤ ਮੰਤਰੀ ਵਜੋਂ ਭਾਰਤ ਦੀ ਆਰਥਿਕਤਾ ਖੋਲ੍ਹੀ ਅਤੇ 2004 ਤੋਂ 2014 ਤੱਕ ਪ੍ਰਧਾਨ ਮੰਤਰੀ ਰਹੇ।
ਚੰਡੀਗੜ੍ਹ ਦਾ ਬੱਲੇਬਾਜ਼, ਜਿਸਨੇ 2007 ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਓਵਰ ਵਿੱਚ ਛੇ ਛੱਕੇ ਮਾਰੇ ਅਤੇ 2011 ਦੇ ਵਿਸ਼ਵ ਕੱਪ ਵਿੱਚ ਕੈਂਸਰ ਨਾਲ ਬਿਮਾਰ ਹੁੰਦਿਆਂ ਟੂਰਨਾਮੈਂਟ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਖਿਡਾਰੀ ਬਣਿਆ।
ਪੰਜਾਬ ਪੁਲਿਸ ਦਾ ਡਾਇਰੈਕਟਰ ਜਨਰਲ ਜਿਸ ਨੇ ਓਪਰੇਸ਼ਨ ਬਲੈਕ ਥੰਡਰ II ਅਤੇ 1991–95 ਦੀ ਖਾੜਕੂਵਾਦ-ਵਿਰੋਧੀ ਮੁਹਿੰਮ ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਕੀਤੀ। ਹਮਾਇਤੀ ਉਸ ਨੂੰ ਖਾੜਕੂਵਾਦ ਮੁਕਾਉਣ ਦਾ ਸਿਹਰਾ ਦਿੰਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਮਨੁੱਖੀ ਹੱਕਾਂ ਦੀਆਂ ਜਥੇਬੰਦੀਆਂ ਇਸ ਦੀਆਂ ਵਧੀਕੀਆਂ ਲਈ ਉਸ ਦੀ ਨੁਕਤਾਚੀਨੀ ਕਰਦੀਆਂ ਹਨ।
'ਉੱਡਣਾ ਸਿੱਖ', ਮੁਜ਼ੱਫ਼ਰਗੜ੍ਹ ਦਾ ਵੰਡ ਵਿੱਚ ਯਤੀਮ ਹੋਇਆ ਬੱਚਾ ਜੋ ਏਸ਼ੀਆ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਦੌੜਾਕ ਬਣਿਆ ਅਤੇ ਰੋਮ ਵਿੱਚ ਸਕਿੰਟ ਦੇ ਹਿੱਸੇ ਨਾਲ ਓਲੰਪਿਕ ਤਮਗ਼ੇ ਤੋਂ ਖੁੰਝ ਗਿਆ।
1992 ਤੋਂ ਪੰਜਾਬ ਦਾ ਮੁੱਖ ਮੰਤਰੀ, ਜਿਸ ਦੇ ਵੇਲੇ ਖਾੜਕੂਵਾਦ ਕੁਚਲਿਆ ਗਿਆ। ਅਗਸਤ 1995 ਵਿੱਚ ਚੰਡੀਗੜ੍ਹ ਵਿੱਚ ਮਨੁੱਖੀ ਬੰਬ ਨਾਲ ਮਾਰਿਆ ਗਿਆ।
ਹਾਸਰਸ ਕਲਾਕਾਰ ਤੋਂ ਸਿਆਸਤਦਾਨ ਬਣਿਆ, ਜਿਸਦੀ ਆਮ ਆਦਮੀ ਪਾਰਟੀ ਨੇ 2022 ਵਿੱਚ ਪੰਜਾਬ ਹੂੰਝ ਦਿੱਤਾ ਅਤੇ ਕਾਂਗਰਸ ਅਤੇ ਅਕਾਲੀ ਦਲ ਦਾ ਦਹਾਕਿਆਂ ਦਾ ਰਾਜ ਮੁਕਾ ਦਿੱਤਾ।
ਪਟਿਆਲੇ ਦੇ ਆਖ਼ਰੀ ਮਹਾਰਾਜੇ ਦਾ ਪੁੱਤਰ, ਫ਼ੌਜੀ ਅਤੇ ਦੋ ਵਾਰ ਮੁੱਖ ਮੰਤਰੀ, ਜਿਸਨੇ 1984 ਵਿੱਚ ਦਰਬਾਰ ਸਾਹਿਬ ਉੱਤੇ ਫ਼ੌਜੀ ਹਮਲੇ ਦੇ ਵਿਰੋਧ ਵਿੱਚ ਸੰਸਦ ਛੱਡ ਦਿੱਤੀ।
ਪੰਜ ਵਾਰ ਪੰਜਾਬ ਦਾ ਮੁੱਖ ਮੰਤਰੀ, ਸਭ ਤੋਂ ਛੋਟੀ ਉਮਰ ਦਾ ਵੀ ਅਤੇ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡੀ ਉਮਰ ਦਾ ਵੀ, ਅਤੇ ਅੱਧੀ ਸਦੀ ਅਕਾਲੀ ਦਲ ਦਾ ਚਿਹਰਾ।
ਪੰਜਾਬੀ ਪਰਿਵਾਰ ਦਾ ਨਿਸ਼ਾਨੇਬਾਜ਼, ਜਿਸਨੇ 2008 ਵਿੱਚ ਬੀਜਿੰਗ ਵਿੱਚ 10 ਮੀਟਰ ਏਅਰ ਰਾਈਫ਼ਲ ਵਿੱਚ ਭਾਰਤ ਦਾ ਪਹਿਲਾ ਵਿਅਕਤੀਗਤ ਓਲੰਪਿਕ ਸੋਨ ਤਮਗ਼ਾ ਜਿੱਤਿਆ।
ਪ੍ਰਸ਼ਾਸਕ ਅਤੇ ਵਿਗਿਆਨੀ ਜਿਸ ਨੇ ਵੰਡ ਦੇ ਸ਼ਰਨਾਰਥੀਆਂ ਨੂੰ ਮੁੜ ਵਸਾਇਆ, ਪੰਜਾਬ ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਤੋਂ ਹਰੇ ਇਨਕਲਾਬ ਨੂੰ ਅੱਗੇ ਵਧਾਇਆ, ਅਤੇ ਕਾਂਗੜਾ ਚਿੱਤਰਕਲਾ ਦੇ ਕਲਾਸਕੀ ਅਧਿਐਨ ਲਿਖੇ।
1956 ਤੋਂ 1964 ਤੱਕ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਮੁੱਖ ਮੰਤਰੀ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਸੜਕਾਂ, ਨਹਿਰਾਂ, ਪੰਜਾਬ ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਅਤੇ ਹਰੇ ਇਨਕਲਾਬ ਦੀ ਨੀਂਹ ਦੀ ਉਸਾਰੀ ਨੂੰ ਅੱਗੇ ਵਧਾਇਆ।
ਉਹ ਅਕਾਲੀ ਆਗੂ ਜਿਸਨੇ ਮਰਨ ਵਰਤਾਂ, ਭਾਰੀ ਗ੍ਰਿਫ਼ਤਾਰੀਆਂ ਅਤੇ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਅੱਗ ਲਾਉਣ ਦੇ ਪ੍ਰਣ ਨਾਲ 1966 ਵਿੱਚ ਪੰਜਾਬੀ ਸੂਬਾ ਮੋਰਚਾ ਜਿੱਤ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚਾਇਆ।
ਹੁਸ਼ਿਆਰਪੁਰ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦਾ ਪਰਮਾਣੂ ਭੌਤਿਕ-ਵਿਗਿਆਨੀ ਜਿਸਨੇ ਆਰਥਰ ਕੌਂਪਟਨ ਨਾਲ ਬ੍ਰਹਿਮੰਡੀ ਕਿਰਨਾਂ ਦਾ ਅਧਿਐਨ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਭਾਰਤ ਦੀਆਂ ਵਿਗਿਆਨਕ ਸੰਸਥਾਵਾਂ ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਕੀਤੀ।
India's first Prime Minister, who declared the goal of full independence on the banks of the Ravi at Lahore in 1929.
ਨਿਸ਼ਾਨੀਆਂ
ਭਾਰਤੀ ਪੰਜਾਬ ਦੀ ਨਵੀਂ ਰਾਜਧਾਨੀ ਲਈ ਲਾ ਕਾਰਬੂਜ਼ੀਏ ਦੀਆਂ ਸਰਕਾਰੀ ਇਮਾਰਤਾਂ, ਜੋ 1947 ਵਿੱਚ ਲਾਹੌਰ ਹੱਥੋਂ ਨਿਕਲ ਜਾਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਉਸਾਰੀਆਂ ਗਈਆਂ।
ਮਲਬੇ ਅਤੇ ਟੁੱਟੀ ਚੀਨੀ ਮਿੱਟੀ ਤੋਂ ਇੱਕ ਸੜਕ-ਇੰਸਪੈਕਟਰ ਦੀਆਂ ਬਣਾਈਆਂ ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਮੂਰਤੀਆਂ, ਸਰਕਾਰੀ ਜ਼ਮੀਨ ਉੱਤੇ ਚੋਰੀ-ਛੁਪੇ ਬਣਾਈਆਂ ਅਤੇ 1976 ਵਿੱਚ ਲੋਕਾਂ ਲਈ ਖੋਲ੍ਹੀਆਂ।
Chandigarh booklet by Dr M.S. Randhawa, 1968
Armchair