ਸ਼ਹਿਰ ਅਤੇ ਕਿਲ੍ਹੇ

ਵੰਡ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਬਣੀ ਯੋਜਨਾਬੱਧ ਰਾਜਧਾਨੀ, ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ਲੀ ਕਾਰਬੂਜ਼ੀਏ ਦੀ ਡਿਜ਼ਾਈਨ ਕੀਤੀ। 1966 ਤੋਂ ਚੜ੍ਹਦੇ ਪੰਜਾਬ ਅਤੇ ਹਰਿਆਣੇ ਦੀ ਸਾਂਝੀ ਰਾਜਧਾਨੀ।

ਦੁੱਰਾਨੀ ਅਤੇ ਬਾਰਕਜ਼ਈ ਬਾਦਸ਼ਾਹਾਂ ਦੀ ਰਾਜਧਾਨੀ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਫ਼ੌਜਾਂ ਸਦੀ ਭਰ ਸਿੱਖਾਂ ਨਾਲ ਲੜੀਆਂ। ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਇੱਥੇ ਆਏ ਸਨ।

ਖ਼ੈਬਰ ਦੱਰੇ ਦਾ ਦਰਵਾਜ਼ਾ। 1834 ਵਿੱਚ ਹਰੀ ਸਿੰਘ ਨਲੂਏ ਨੂੰ ਸੂਬੇਦਾਰ ਥਾਪ ਕੇ ਸਿੱਧੇ ਸਿੱਖ ਰਾਜ ਹੇਠ ਲਿਆਂਦਾ ਗਿਆ।

ਗੱਖੜਾਂ ਦਾ ਕਸਬਾ ਜੋ 1760ਵਿਆਂ ਵਿੱਚ ਸਿੱਖ ਸਰਦਾਰ ਮਿਲਖਾ ਸਿੰਘ ਨੇ ਮੁੜ ਵਸਾਇਆ; ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਛਾਉਣੀ ਅਤੇ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਦੀ ਫ਼ੌਜ ਦਾ ਸਦਰ ਮੁਕਾਮ।

1819 ਤੋਂ 1846 ਤੱਕ ਸਿੱਖ ਰਾਜ ਦੇ ਕਸ਼ਮੀਰ ਸੂਬੇ ਦੀ ਰਾਜਧਾਨੀ, ਜਦੋਂ ਅੰਗਰੇਜ਼ਾਂ ਨੇ ਕਸ਼ਮੀਰ ਗੁਲਾਬ ਸਿੰਘ ਨੂੰ ਵੇਚ ਦਿੱਤਾ।

ਲੱਦਾਖ਼ ਦੀ ਰਾਜਧਾਨੀ, 1834 ਤੋਂ ਜ਼ੋਰਾਵਰ ਸਿੰਘ ਨੇ ਜਿੱਤੀ। ਤਿੱਬਤ ਨਾਲ ਜੰਗ ਮੁਕਾਉਣ ਵਾਲੀ ਸੰਧੀ 1842 ਵਿੱਚ ਇੱਥੇ ਹੋਈ।

ਦਰਗਾਹਾਂ ਦਾ ਪੁਰਾਤਨ ਸ਼ਹਿਰ, 1818 ਵਿੱਚ ਰਣਜੀਤ ਸਿੰਘ ਦੀ ਫ਼ੌਜ ਨੇ ਲਿਆ। ਇੱਥੇ 1848 ਦੀ ਬਗ਼ਾਵਤ ਨੇ ਦੂਜੀ ਐਂਗਲੋ-ਸਿੱਖ ਜੰਗ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤੀ।

ਬਲਤਿਸਤਾਨ ਦੀ ਰਾਜਧਾਨੀ, 1840 ਵਿੱਚ ਜ਼ੋਰਾਵਰ ਸਿੰਘ ਨੇ ਲਈ।

ਲੋਧੀ ਕਾਲ ਦਾ ਕਸਬਾ ਜੋ 1809 ਵਿੱਚ ਰਣਜੀਤ ਸਿੰਘ ਦੇ ਰਾਜ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ ਪਹਿਲੀ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਛਾਉਣੀ ਬਣਿਆ। ਹੁਣ ਪੰਜਾਬ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਉਦਯੋਗਿਕ ਸ਼ਹਿਰ।

ਪੁਰਾਤਨ ਸਾਗਲ, ਹਿੰਦ-ਯੂਨਾਨੀ ਰਾਜਾ ਮਿਨਾਂਡਰ ਦੀ ਰਾਜਧਾਨੀ। ਮੁਹੰਮਦ ਇਕਬਾਲ ਅਤੇ ਫ਼ੈਜ਼ ਅਹਿਮਦ ਫ਼ੈਜ਼ ਦਾ ਜਨਮ ਅਸਥਾਨ। ਸਿੱਖਾਂ ਨੇ 1763 ਵਿੱਚ ਇੱਥੇ ਅਫ਼ਗ਼ਾਨਾਂ ਨੂੰ ਹਰਾਇਆ।

ਡੋਗਰਾ ਭਰਾਵਾਂ ਗੁਲਾਬ ਸਿੰਘ, ਧਿਆਨ ਸਿੰਘ ਅਤੇ ਸੁਚੇਤ ਸਿੰਘ ਦਾ ਟਿਕਾਣਾ, ਜੋ ਰਣਜੀਤ ਸਿੰਘ ਦੇ ਦਰਬਾਰ ਵਿੱਚ ਉੱਭਰੇ।

ਬਿਸਤ ਦੋਆਬ ਦੀ ਪੁਰਾਤਨ ਰਾਜਧਾਨੀ; 1811 ਵਿੱਚ ਰਣਜੀਤ ਸਿੰਘ ਨੇ ਅਤੇ 1846 ਵਿੱਚ ਅੰਗਰੇਜ਼ਾਂ ਨੇ ਆਪਣੇ ਰਾਜ ਵਿੱਚ ਮਿਲਾਇਆ।

ਅੱਬਾਸੀ ਨਵਾਬਾਂ ਦੀ ਰਾਜਧਾਨੀ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਸਤਲੁਜ ਦੇ ਦੱਖਣ ਵਿੱਚ ਰਿਆਸਤ ਸਿੱਖ ਰਾਜ ਤੋਂ ਬਾਹਰ ਰਹੀ।

1842 ਤੋਂ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਤਰੀ ਸਿੱਖ ਫ਼ੌਜੀ ਟਿਕਾਣਾ।

ਹਰਿਮੰਦਰ ਸਾਹਿਬ ਦੇ ਕੋਲ ਕੰਧਾਂ ਵਾਲਾ ਬਾਗ਼ ਜਿੱਥੇ 13 ਅਪ੍ਰੈਲ 1919 ਦੀ ਵਿਸਾਖੀ ਨੂੰ ਬ੍ਰਿਗੇਡੀਅਰ-ਜਨਰਲ ਰੇਜੀਨਲਡ ਡਾਇਰ ਹੇਠ ਫ਼ੌਜ ਨੇ ਨਿਹੱਥੀ ਭੀੜ ਉੱਤੇ ਗੋਲੀ ਚਲਾਈ।

ਮੁਸਲਮਾਨ ਰਿਆਸਤ ਜਿਸ ਦਾ ਸਿੱਖ ਸਤਿਕਾਰ ਕਰਦੇ ਹਨ ਕਿਉਂਕਿ ਇਸ ਦੇ ਨਵਾਬ ਨੇ ਗੁਰੂ ਦੇ ਛੋਟੇ ਸਾਹਿਬਜ਼ਾਦਿਆਂ ਦੀ ਸ਼ਹੀਦੀ ਵਿਰੁੱਧ ਹਾਅ ਦਾ ਨਾਅਰਾ ਮਾਰਿਆ। 1947 ਦੀ ਹਿੰਸਾ ਤੋਂ ਬਹੁਤਾ ਬਚਿਆ ਰਿਹਾ।

1838 ਤੋਂ ਸਤਲੁਜ ਉੱਤੇ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਸਰਹੱਦੀ ਚੌਕੀ, ਪਹਿਲੀ ਐਂਗਲੋ-ਸਿੱਖ ਜੰਗ ਦਾ ਅੱਡਾ।

ਆਹਲੂਵਾਲੀਆ ਮਿਸਲ ਦੀ ਰਾਜਧਾਨੀ ਅਤੇ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਰਿਆਸਤ, ਜਿਸ ਉੱਤੇ ਜੱਸਾ ਸਿੰਘ ਆਹਲੂਵਾਲੀਏ ਦੇ ਵੰਸ਼ਜਾਂ ਨੇ ਰਾਜ ਕੀਤਾ।

ਉਹ ਪਿੰਡ ਜਿਸ ਵਿੱਚੋਂ 1947 ਵਿੱਚ ਰੈਡਕਲਿਫ਼ ਲਕੀਰ ਖਿੱਚੀ ਗਈ, ਹੁਣ ਦੋਹਾਂ ਪੰਜਾਬਾਂ ਵਿਚਕਾਰ ਇੱਕੋ-ਇੱਕ ਸੜਕੀ ਲਾਂਘਾ, ਜਿੱਥੇ ਹਰ ਸ਼ਾਮ ਦੋਹਾਂ ਪਾਸਿਆਂ ਦੇ ਫ਼ੌਜੀ ਆਪਣੇ ਝੰਡੇ ਉਤਾਰਦੇ ਹਨ।

ਲੂਣ ਦੀ ਪਹਾੜੀ ਲੜੀ ਦੇ ਗੱਖੜਾਂ ਨੂੰ ਕਾਬੂ ਰੱਖਣ ਲਈ 1540ਵਿਆਂ ਵਿੱਚ ਸ਼ੇਰ ਸ਼ਾਹ ਸੂਰੀ ਦਾ ਬਣਾਇਆ ਵਿਸ਼ਾਲ ਕਿਲ੍ਹਾ। ਸਿੱਖ ਫ਼ੌਜਾਂ ਨੇ ਇਸ ਨੂੰ 1760ਵਿਆਂ ਅਤੇ 1820ਵਿਆਂ ਵਿੱਚ ਲਿਆ।

1822 ਵਿੱਚ ਹਰੀ ਸਿੰਘ ਨਲੂਏ ਵੱਲੋਂ ਹਜ਼ਾਰਾ ਦੇ ਸਦਰ ਮੁਕਾਮ ਵਜੋਂ ਵਸਾਇਆ ਯੋਜਨਾਬੱਧ ਨਗਰ, ਹਰਿਕਿਸ਼ਨਗੜ੍ਹ ਕਿਲ੍ਹੇ ਸਮੇਤ।

ਕਟੋਚ ਰਾਜਿਆਂ ਦਾ ਪੁਰਾਤਨ ਪਹਾੜੀ ਕਿਲ੍ਹਾ। ਰਣਜੀਤ ਸਿੰਘ ਨੇ 1809 ਵਿੱਚ ਰਾਜਾ ਸੰਸਾਰ ਚੰਦ ਨੂੰ ਗੋਰਖਿਆਂ ਦੀ ਘੇਰਾਬੰਦੀ ਤੋਂ ਛੁਡਾ ਕੇ ਇਸ ਨੂੰ ਲਿਆ।

ਫੂਲਕੀਆਂ ਰਿਆਸਤ ਜੀਂਦ ਦੀ ਰਾਜਧਾਨੀ, 1760ਵਿਆਂ ਵਿੱਚ ਰਾਜਾ ਗਜਪਤ ਸਿੰਘ ਵੱਲੋਂ ਸਥਾਪਿਤ।

ਚਨਾਬ ਦਾ ਕਸਬਾ ਜਿਸ ਦਾ ਪ੍ਰਬੰਧ ਇਤਾਲਵੀ ਜਰਨੈਲ ਪਾਓਲੋ ਅਵੀਤਾਬੀਲੇ ਨੇ ਕੀਤਾ, ਜਿਸ ਨੇ ਇਸ ਨੂੰ ਖ਼ਾਨਿਆਂ ਵਿੱਚ ਮੁੜ ਬਣਾਇਆ।

ਭਾਰਤ ਦੇ ਸਭ ਤੋਂ ਪੁਰਾਣੇ ਕਿਲ੍ਹਿਆਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ, ਜਿੱਥੇ 1240 ਵਿੱਚ ਰਜ਼ੀਆ ਸੁਲਤਾਨ ਕੈਦ ਰਹੀ। ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਪਟਿਆਲਾ ਰਿਆਸਤ ਦੇ ਕਬਜ਼ੇ ਵਿੱਚ।

1763 ਵਿੱਚ ਸਥਾਪਿਤ ਇੱਕ ਫੂਲਕੀਆਂ ਰਿਆਸਤ ਦੀ ਰਾਜਧਾਨੀ।

1763 ਵਿੱਚ ਬਾਬਾ ਆਲਾ ਸਿੰਘ ਵੱਲੋਂ ਵਸਾਇਆ ਅਤੇ 1948 ਤੱਕ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡੀ ਫੂਲਕੀਆਂ ਰਿਆਸਤ ਦੀ ਰਾਜਧਾਨੀ।

ਸੁਲੇਮਾਨ ਸਰਹੱਦ ਉੱਤੇ ਸਿੰਧ-ਪਾਰ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ, 1831 ਤੋਂ ਸਿੱਧੇ ਸਿੱਖ ਰਾਜ ਹੇਠ।

1821 ਦੀ ਮਨਕੇਰਾ ਮੁਹਿੰਮ ਦੌਰਾਨ ਲਿਆ ਸਿੰਧ ਦਾ ਕਸਬਾ।

ਗੁਰੂ ਰਾਮਦਾਸ ਦਾ ਜਨਮ ਅਸਥਾਨ ਅਤੇ ਗੁਰੂ ਅਰਜਨ ਦਾ ਸ਼ਹੀਦੀ ਅਸਥਾਨ (ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਡੇਹਰਾ ਸਾਹਿਬ)। ਮਹਾਰਾਜਾ ਰਣਜੀਤ ਸਿੰਘ ਦੀ ਰਾਜਧਾਨੀ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਸਮਾਧ ਬਾਦਸ਼ਾਹੀ ਮਸਜਿਦ ਦੇ ਨਾਲ ਹੈ। ਦਾਤਾ ਗੰਜ ਬਖ਼ਸ਼, ਮੀਆਂ ਮੀਰ ਅਤੇ ਸ਼ਾਹ ਹੁਸੈਨ ਦੀਆਂ ਦਰਗਾਹਾਂ ਵੀ ਇੱਥੇ ਹਨ।

ਸ਼ੁੱਕਰਚੱਕੀਆ ਮਿਸਲ ਦਾ ਟਿਕਾਣਾ ਅਤੇ ਰਣਜੀਤ ਸਿੰਘ (1780) ਅਤੇ ਹਰੀ ਸਿੰਘ ਨਲੂਏ (1791) ਦਾ ਜਨਮ ਅਸਥਾਨ।

1830ਵਿਆਂ ਵਿੱਚ ਲਾਹੌਰ ਹੇਠ ਲਿਆਂਦੀ ਸਰਹੱਦੀ ਵਾਦੀ।

ਜਿੱਥੇ ਫ਼ਰਵਰੀ 1556 ਵਿੱਚ ਤੇਰ੍ਹਾਂ ਸਾਲਾ ਅਕਬਰ ਨੂੰ ਇੱਟਾਂ ਦੇ ਥੜ੍ਹੇ ਉੱਤੇ ਤਖ਼ਤ ਉੱਤੇ ਬਿਠਾਇਆ ਗਿਆ।

ਬਾਬਾ ਫ਼ਰੀਦ ਦੇ ਨਾਂ ਉੱਤੇ; ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਸਰਪ੍ਰਸਤੀ ਹੇਠ ਇੱਕ ਸਿੱਖ ਰਿਆਸਤ।

ਪੂਰਬੀ ਦਿੱਲੀ ਦੀ ਮੁੜ-ਵਸੇਬਾ ਕਾਲੋਨੀ ਜਿੱਥੇ 1–2 ਨਵੰਬਰ 1984 ਨੂੰ ਸੈਂਕੜੇ ਸਿੱਖ, ਬਹੁਤੇ ਗ਼ਰੀਬ ਸਿਕਲੀਗਰ ਅਤੇ ਮਜ਼ਦੂਰ ਪਰਿਵਾਰਾਂ ਵਿੱਚੋਂ, ਕਤਲ ਕੀਤੇ ਗਏ। ਇਹ ਸ਼ਹਿਰ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਮਾਰ ਝੱਲਣ ਵਾਲਾ ਇਲਾਕਾ ਸੀ।

1890ਵਿਆਂ ਵਿੱਚ ਲਾਇਲਪੁਰ ਵਜੋਂ ਵਸਾਇਆ, ਚਨਾਬ ਨਹਿਰੀ ਬਸਤੀ ਦੀ ਰਾਜਧਾਨੀ, ਆਪਣੇ ਘੰਟਾ ਘਰ ਅਤੇ ਯੂਨੀਅਨ ਜੈਕ ਦੇ ਨਮੂਨੇ ਉੱਤੇ ਬਣੇ ਅੱਠ ਬਾਜ਼ਾਰਾਂ ਨਾਲ। 1907 ਦੇ ਕਿਸਾਨ ਅੰਦੋਲਨ ਦਾ ਪੰਘੂੜਾ, ਅਤੇ ਹੁਣ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਦਾ ਕੱਪੜਾ ਸ਼ਹਿਰ।