ਨਨਕਾਣਾ ਸਾਹਿਬ
ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਦਾ ਜਨਮ ਅਸਥਾਨ, ਉਦੋਂ ਰਾਇ ਭੋਇ ਦੀ ਤਲਵੰਡੀ ਪਿੰਡ। ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਜਨਮ ਅਸਥਾਨ ਉਸ ਘਰ ਦੀ ਨਿਸ਼ਾਨਦੇਹੀ ਕਰਦਾ ਹੈ ਜਿੱਥੇ ਉਹ 1469 ਵਿੱਚ ਜੰਮੇ।
ਨਨਕਾਣਾ ਸਾਹਿਬ, ਕਦੇ ਲਾਹੌਰ ਦੇ ਪੱਛਮ ਵੱਲ ਬਾਰ ਦਾ ਪਿੰਡ ਰਾਇ ਭੋਇ ਦੀ ਤਲਵੰਡੀ, ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਦੇਵ ਜੀ ਦਾ ਜਨਮ ਅਸਥਾਨ ਅਤੇ ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਸਿੱਖਾਂ ਲਈ ਦੁਨੀਆ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਪਵਿੱਤਰ ਅਸਥਾਨ ਹੈ। ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਪਿੰਡ ਦੇ ਮੁਸਲਮਾਨ ਸਰਦਾਰ ਰਾਇ ਬੁਲਾਰ ਨੇ, ਜੋ ਬਾਲਕ ਦੀ ਰੂਹਾਨੀਅਤ ਪਛਾਣਨ ਵਾਲੇ ਪਹਿਲਿਆਂ ਵਿੱਚੋਂ ਸੀ, ਇਹ ਜ਼ਮੀਨ ਗੁਰੂ ਪਰਿਵਾਰ ਨੂੰ ਦੇ ਦਿੱਤੀ।
ਸ਼ਹਿਰ ਗੁਰਦੁਆਰਿਆਂ ਦਾ ਇੱਕ ਝੁਰਮਟ ਹੈ, ਹਰ ਇੱਕ ਗੁਰੂ ਜੀ ਦੇ ਬਚਪਨ ਦੀ ਕਿਸੇ ਸਾਖੀ ਦੀ ਨਿਸ਼ਾਨੀ: ਜਨਮ ਅਸਥਾਨ ਜਿੱਥੇ ਉਹ ਜੰਮੇ; ਪੱਟੀ ਸਾਹਿਬ ਜਿੱਥੇ ਉਹ ਪਾਂਧੇ ਕੋਲ ਪੜ੍ਹਨ ਗਏ; ਕਿਆਰਾ ਸਾਹਿਬ ਜਿੱਥੇ ਉਹਨਾਂ ਦੀਆਂ ਮੱਝਾਂ ਦੇ ਉਜਾੜੇ ਖੇਤ ਕਰਾਮਾਤੀ ਢੰਗ ਨਾਲ ਹਰੇ-ਭਰੇ ਮਿਲੇ; ਮਾਲ ਜੀ ਸਾਹਿਬ ਜਿੱਥੇ ਇੱਕ ਨਾਗ ਨੇ ਸੁੱਤੇ ਬਾਲ ਉੱਤੇ ਫਣ ਨਾਲ ਛਾਂ ਕੀਤੀ; ਅਤੇ ਤੰਬੂ ਸਾਹਿਬ, ਜਿੱਥੇ 'ਸੱਚੇ ਸੌਦੇ' ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਉਹ ਇੱਕ ਰੁੱਖ ਹੇਠ ਬੈਠੇ। ਰਣਜੀਤ ਸਿੰਘ ਨੇ ਇਹਨਾਂ ਦੇ ਨਾਂ ਵੱਡੀਆਂ ਜਾਗੀਰਾਂ ਲਾਈਆਂ।
ਫ਼ਰਵਰੀ 1921 ਵਿੱਚ ਜਨਮ ਅਸਥਾਨ ਉੱਤੇ ਕਾਬਜ਼ ਮਹੰਤ ਨਰੈਣ ਦਾਸ ਨੇ ਗੁਰਦੁਆਰੇ ਅੰਦਰ ਕੋਈ 130 ਅਕਾਲੀ ਸੁਧਾਰਕਾਂ ਨੂੰ ਕਤਲ ਕਰਵਾਇਆ; ਨਨਕਾਣੇ ਦਾ ਸਾਕਾ ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਸੁਧਾਰ ਲਹਿਰ ਦਾ ਮੋੜ ਸੀ। 1947 ਤੋਂ ਨਨਕਾਣਾ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਵਿੱਚ ਹੈ, ਅਤੇ ਹਰ ਨਵੰਬਰ ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਸਿੱਖ ਸ਼ਰਧਾਲੂ ਗੁਰੂ ਜੀ ਦਾ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ ਪੁਰਬ ਮਨਾਉਣ ਸਰਹੱਦ ਪਾਰ ਕਰਕੇ ਉੱਥੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।
ਲੋਕ
ਸਿੱਖੀ ਦੇ ਬਾਨੀ। ਇੱਕ ਕਵੀ ਅਤੇ ਉਸਤਾਦ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਜ਼ਾਤ-ਪਾਤ ਅਤੇ ਖੋਖਲੇ ਕਰਮਕਾਂਡ ਨੂੰ ਰੱਦ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਨਾਮ, ਕਿਰਤ ਅਤੇ ਵੰਡ ਛਕਣ ਰਾਹੀਂ ਇੱਕ ਨਿਰੰਕਾਰ ਰੱਬ ਦੀ ਭਗਤੀ ਸਿਖਾਈ।
ਮੁਸਲਮਾਨ ਰਬਾਬੀ ਅਤੇ ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਦੀਆਂ ਯਾਤਰਾਵਾਂ ਦੇ ਉਮਰ ਭਰ ਦੇ ਸਾਥੀ। ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਤਿੰਨ ਸਲੋਕ ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ ਵਿੱਚ ਹਨ।
ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਦੀ ਵੱਡੀ ਭੈਣ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਰੂਹਾਨੀ ਉਸਤਾਦ ਵਜੋਂ ਪਛਾਣਨ ਵਾਲੀ ਪਹਿਲੀ ਸ਼ਖ਼ਸੀਅਤ ਵਜੋਂ ਯਾਦ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਦੇ ਮਾਤਾ, ਜੋ ਜਨਮਸਾਖੀਆਂ ਵਿੱਚ ਪਿਤਾ ਦੀ ਨਾਰਾਜ਼ਗੀ ਅੱਗੇ ਪੁੱਤਰ ਦੇ ਬੇਪਰਵਾਹ ਤੌਰ-ਤਰੀਕਿਆਂ ਦਾ ਬਚਾਅ ਕਰਦੇ ਹਨ।
