ਪੰਜਾ ਸਾਹਿਬ, ਹਸਨ ਅਬਦਾਲ
ਇੱਕ ਚੱਟਾਨ ਦੁਆਲੇ ਬਣਿਆ ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਜਿਸ ਉੱਤੇ ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਦੇ ਹੱਥ ਦਾ ਪੰਜਾ ਦੱਸਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਵਿੱਚ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਦਰਸ਼ਨਾਂ ਵਾਲੇ ਸਿੱਖ ਅਸਥਾਨਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ।
ਹਸਨ ਅਬਦਾਲ ਰਾਵਲਪਿੰਡੀ ਅਤੇ ਪਿਸ਼ਾਵਰ ਵਿਚਕਾਰ ਜੀ. ਟੀ. ਰੋਡ ਉੱਤੇ, ਚਸ਼ਮੇ ਵਾਲੀ ਇੱਕ ਪਹਾੜੀ ਦੇ ਪੈਰਾਂ ਵਿੱਚ ਹੈ। ਸਿੱਖ ਰਵਾਇਤ ਹੈ ਕਿ ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਦੇਵ ਜੀ ਮਰਦਾਨੇ ਨਾਲ ਇੱਥੇ ਆਏ, ਮਰਦਾਨੇ ਨੂੰ ਪਿਆਸ ਲੱਗੀ, ਅਤੇ ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਪਹਾੜੀ ਦੀ ਚੋਟੀ ਉੱਤੇ ਚਸ਼ਮੇ ਕੋਲ ਰਹਿੰਦੇ ਸੂਫ਼ੀ ਵਲੀ ਕੰਧਾਰੀ ਤੋਂ ਪਾਣੀ ਮੰਗਿਆ। ਪੀਰ ਨੇ ਤਿੰਨ ਵਾਰ ਨਾਂਹ ਕੀਤੀ ਅਤੇ, ਗੁੱਸੇ ਵਿੱਚ, ਗੁਰੂ ਜੀ ਵੱਲ ਇੱਕ ਵੱਡੀ ਚੱਟਾਨ ਰੇੜ੍ਹ ਦਿੱਤੀ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਗੁਰੂ ਜੀ ਨੇ ਆਪਣਾ ਪੰਜਾ ਅੱਗੇ ਕਰਕੇ ਰੋਕ ਲਿਆ। ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਪੰਜੇ ਦਾ ਨਿਸ਼ਾਨ ਅੱਜ ਵੀ ਚੱਟਾਨ ਉੱਤੇ ਹੈ, ਅਤੇ ਇਸ ਦੇ ਹੇਠੋਂ ਚਸ਼ਮਾ ਫੁੱਟ ਪਿਆ।
ਹਰੀ ਸਿੰਘ ਨਲੂਏ ਨੇ 1820ਵਿਆਂ ਵਿੱਚ ਇੱਥੇ ਪਹਿਲਾ ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਬਣਵਾਇਆ। ਚੱਟਾਨ ਅਤੇ ਉਸ ਦੇ ਸਰੋਵਰ ਦੁਆਲੇ ਬਣਿਆ ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਪੰਜਾ ਸਾਹਿਬ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਦੇ ਸਭ ਤੋਂ ਅਹਿਮ ਸਿੱਖ ਅਸਥਾਨਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਹੈ, ਅਤੇ ਹਰ ਵਿਸਾਖੀ ਭਾਰਤ ਅਤੇ ਦੁਨੀਆ ਭਰ ਤੋਂ ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਸ਼ਰਧਾਲੂ ਇੱਥੇ ਆਉਂਦੇ ਹਨ।
1922 ਵਿੱਚ ਸਿੱਖ ਹਸਨ ਅਬਦਾਲ ਵਿੱਚ ਰੇਲ ਦੀ ਪਟੜੀ ਉੱਤੇ ਲੇਟ ਗਏ ਤਾਂ ਜੋ ਗੁਰੂ ਕਾ ਬਾਗ਼ ਮੋਰਚੇ ਦੇ ਕੈਦੀਆਂ ਨੂੰ ਲਿਜਾ ਰਹੀ ਗੱਡੀ ਰੁਕੇ ਅਤੇ ਕੈਦੀਆਂ ਨੂੰ ਪ੍ਰਸ਼ਾਦਾ ਛਕਾਇਆ ਜਾ ਸਕੇ; ਦੋ ਗੱਡੀ ਹੇਠ ਆ ਕੇ ਸ਼ਹੀਦ ਹੋ ਗਏ, ਅਤੇ ਉਹਨਾਂ ਨਾਲ ਪੰਜਾ ਸਾਹਿਬ ਦਾ ਸਾਕਾ ਯਾਦ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਲੋਕ
ਨਿਸ਼ਾਨੀਆਂ
In the world's museums
3 objects
Guru Nanak at Panja SahibGovernment Museum, Chandigarh · photo Wikimedia Commons (Wikimedia Commons) ↗
Guru Nanak stops the boulder from falling with his hand at Hasan AbdalGovernment Museum, Chandigarh · photo Wikimedia Commons (Wikimedia Commons) ↗
Photograph of Baba Khem Singh Bedi and followers on a hunt, Hasan Abdal, Punjab, 1885British Library, London · photo Wikimedia Commons (Wikimedia Commons) ↗