ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਦੀ ਲੜਾਈ (ਬਾਬਾ ਦੀਪ ਸਿੰਘ)
ਸੱਤਰਾਂ ਸਾਲਾਂ ਨੂੰ ਢੁਕੇ ਬਾਬਾ ਦੀਪ ਸਿੰਘ ਬੇਅਦਬ ਕੀਤੇ ਹਰਿਮੰਦਰ ਸਾਹਿਬ ਨੂੰ ਆਜ਼ਾਦ ਕਰਾਉਣ ਲਈ ਦਮਦਮੇ ਤੋਂ ਚੜ੍ਹੇ ਅਤੇ ਇਸ ਦੀ ਪਰਿਕਰਮਾ ਨੇੜੇ ਸ਼ਹੀਦ ਹੋਏ।
1757 ਵਿੱਚ, ਅਹਿਮਦ ਸ਼ਾਹ ਅਬਦਾਲੀ ਦੇ ਚੌਥੇ ਹਮਲੇ ਦੌਰਾਨ, ਉਸ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਤੈਮੂਰ ਸ਼ਾਹ ਅਤੇ ਜਰਨੈਲ ਜਹਾਨ ਖ਼ਾਨ ਨੇ, ਜੋ ਉਸ ਵੱਲੋਂ ਪੰਜਾਬ ਉੱਤੇ ਰਾਜ ਕਰਦੇ ਸਨ, ਹਰਿਮੰਦਰ ਸਾਹਿਬ ਦੀ ਬੇਅਦਬੀ ਕੀਤੀ, ਪਵਿੱਤਰ ਸਰੋਵਰ ਨੂੰ ਮਲਬੇ ਨਾਲ ਪੂਰ ਦਿੱਤਾ ਅਤੇ ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਵਿੱਚ ਫ਼ੌਜੀ ਚੌਕੀ ਬਿਠਾ ਦਿੱਤੀ।
ਮਾਲਵੇ ਵਿੱਚ ਦਮਦਮਾ ਸਾਹਿਬ ਵਿਖੇ, ਪਚੱਤਰ ਸਾਲ ਦੇ ਬਾਬਾ ਦੀਪ ਸਿੰਘ ਨੇ ਪ੍ਰਣ ਕੀਤਾ ਕਿ ਉਹ ਹਰਿਮੰਦਰ ਸਾਹਿਬ ਨੂੰ ਆਜ਼ਾਦ ਕਰਾਉਣਗੇ ਜਾਂ ਇਸ ਦੀ ਪਰਿਕਰਮਾ ਵਿੱਚ ਸ਼ਹੀਦ ਹੋਣਗੇ। ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਆਪਣੇ ਖੰਡੇ ਨਾਲ ਲਕੀਰ ਖਿੱਚੀ ਅਤੇ ਸ਼ਹੀਦੀ ਲਈ ਤਿਆਰ ਸਿੰਘਾਂ ਨੂੰ ਇਹ ਪਾਰ ਕਰਨ ਦਾ ਸੱਦਾ ਦਿੱਤਾ। ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਵੱਲ ਕੂਚ ਵਿੱਚ ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਇਕੱਠੇ ਹੋ ਗਏ।
11 ਨਵੰਬਰ 1757 ਨੂੰ ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਨੇੜੇ ਗੋਹਲਵੜ ਵਿਖੇ ਉਹਨਾਂ ਦਾ ਜਹਾਨ ਖ਼ਾਨ ਦੀ ਫ਼ੌਜ ਨਾਲ ਟਾਕਰਾ ਹੋਇਆ। ਰਵਾਇਤ ਅਨੁਸਾਰ ਲੜਾਈ ਵਿੱਚ ਬਾਬਾ ਦੀਪ ਸਿੰਘ ਦਾ ਸੀਸ ਧੜ ਤੋਂ ਵੱਖ ਹੋ ਗਿਆ ਅਤੇ ਉਹ ਸੀਸ ਤਲੀ ਉੱਤੇ ਰੱਖ ਕੇ ਲੜਦੇ ਰਹੇ, ਜਦੋਂ ਤੱਕ ਹਰਿਮੰਦਰ ਸਾਹਿਬ ਦੀ ਪਰਿਕਰਮਾ ਤੱਕ ਨਾ ਪਹੁੰਚ ਗਏ। ਸਿੱਖ ਹਾਰ ਗਏ, ਪਰ ਲੜਾਈ ਦੀ ਯਾਦ ਪੰਥ ਵਿੱਚ ਅੱਗ ਬਣ ਗਈ। ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਸ਼ਹੀਦਾਂ ਉਸ ਥਾਂ ਦੀ ਨਿਸ਼ਾਨੀ ਹੈ ਜਿੱਥੇ ਉਹ ਸ਼ਹੀਦ ਹੋਏ।
ਉਸੇ ਦੌਰ ਦੀਆਂ
ਮਿਸਲਾਂ, ਮੁਗ਼ਲ ਅਤੇ ਅਫ਼ਗ਼ਾਨ, 1709 – 1799
ਬੰਦਾ ਸਿੰਘ ਦਾ ਪਹਿਲਾ ਵੱਡਾ ਵਾਰ, ਇੱਕ ਅਮੀਰ ਕਸਬੇ ਉੱਤੇ ਜੋ ਗੁਰੂ ਤੇਗ ਬਹਾਦਰ ਜੀ ਅਤੇ ਛੋਟੇ ਸਾਹਿਬਜ਼ਾਦਿਆਂ ਦੇ ਜਲਾਦਾਂ ਦਾ ਘਰ ਸੀ।
ਬੰਦਾ ਸਿੰਘ ਨੇ ਪੀਰ ਬੁੱਧੂ ਸ਼ਾਹ ਦਾ ਬਦਲਾ ਲਿਆ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ ਜੀ ਦੀ ਮਦਦ ਕਰਨ ਲਈ ਸਢੌਰੇ ਦੇ ਹਾਕਮ ਨੇ ਮਾਰ ਦਿੱਤਾ ਸੀ।
ਬੰਦਾ ਸਿੰਘ ਦੀ ਕਿਸਾਨ ਫ਼ੌਜ ਨੇ ਸਰਹਿੰਦ ਦੀ ਫ਼ੌਜ ਨੂੰ ਭਾਜੜ ਪਾ ਦਿੱਤੀ ਅਤੇ ਵਜ਼ੀਰ ਖ਼ਾਨ ਨੂੰ ਮਾਰ ਮੁਕਾਇਆ, ਉਹ ਬੰਦਾ ਜਿਸ ਨੇ ਗੁਰੂ ਜੀ ਦੇ ਛੋਟੇ ਸਾਹਿਬਜ਼ਾਦਿਆਂ ਨੂੰ ਸ਼ਹੀਦ ਕਰਵਾਇਆ ਸੀ। ਦੋ ਦਿਨ ਬਾਅਦ ਸਰਹਿੰਦ ਡਿੱਗ ਪਿਆ।
ਬਾਦਸ਼ਾਹ ਨੇ ਆਪ ਸਿੱਖ ਰਾਜਧਾਨੀ ਉੱਤੇ ਚੜ੍ਹਾਈ ਕੀਤੀ। ਗੁਲਾਬ ਸਿੰਘ ਨਾਂ ਦੇ ਇੱਕ ਸਿੱਖ ਨੇ ਬੰਦਾ ਸਿੰਘ ਦੇ ਕੱਪੜੇ ਪਾ ਲਏ ਅਤੇ ਉਸ ਦੀ ਥਾਂ ਫੜਿਆ ਗਿਆ ਜਦੋਂ ਕਿ ਬੰਦਾ ਖਿਸਕ ਗਿਆ।
ਬੰਦਾ ਸਿੰਘ ਅਤੇ ਉਸ ਦੇ ਸਾਥੀ ਹਥਿਆਰ ਸੁੱਟਣ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਅੱਠ ਮਹੀਨੇ ਘਾਹ ਅਤੇ ਛਿੱਲ ਖਾ ਕੇ ਇੱਕ ਕੰਧਾਂ ਵਾਲੇ ਅਹਾਤੇ ਵਿੱਚ ਡਟੇ ਰਹੇ। ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਦਿੱਲੀ ਲਿਜਾ ਕੇ ਸ਼ਹੀਦ ਕੀਤਾ ਗਿਆ।
ਨਾਦਰ ਸ਼ਾਹ ਨੇ ਕੁਝ ਘੰਟਿਆਂ ਵਿੱਚ ਮੁਗ਼ਲ ਫ਼ੌਜ ਨੂੰ ਕੁਚਲ ਦਿੱਤਾ, ਫਿਰ ਦਿੱਲੀ ਲੁੱਟੀ ਅਤੇ ਤਖ਼ਤ-ਏ-ਤਾਊਸ ਅਤੇ ਕੋਹਿਨੂਰ ਲੈ ਗਿਆ।
ਛੋਟਾ ਘੱਲੂਘਾਰਾਮਈ – ਜੂਨ 1746 · ਕੋਈ 7,000 ਸਿੱਖ ਮਾਰੇ ਗਏ ਅਤੇ 3,000 ਸ਼ਹੀਦ ਕੀਤੇ ਗਏ (ਰਵਾਇਤੀ ਅੰਕੜੇ)'ਛੋਟਾ ਘੱਲੂਘਾਰਾ'। ਆਪਣੇ ਭਰਾ ਦੀ ਮੌਤ ਦਾ ਬਦਲਾ ਲੈਣ ਲਈ ਲਖਪਤ ਰਾਇ ਨੇ ਕਾਹਨੂੰਵਾਨ ਦੇ ਛੰਭਾਂ ਵਿੱਚ ਸਿੱਖਾਂ ਦਾ ਸ਼ਿਕਾਰ ਕੀਤਾ। ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਮਾਰੇ ਗਏ ਅਤੇ ਕੈਦੀਆਂ ਦੇ ਲਾਹੌਰ ਵਿੱਚ ਸਿਰ ਕਲਮ ਕੀਤੇ ਗਏ।
ਇੱਕੋ-ਇੱਕ ਵਾਰ ਜਦੋਂ ਅਬਦਾਲੀ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਆਮ੍ਹੋ-ਸਾਹਮਣੀ ਲੜਾਈ ਵਿੱਚ ਹਾਰਿਆ। ਸਿੱਖ ਜਥਿਆਂ ਨੇ ਉਸ ਦੇ ਪਿੱਛੇ ਹਟਦੇ ਕਾਫ਼ਲਿਆਂ ਉੱਤੇ ਹਮਲੇ ਕੀਤੇ।