1770ਵਿਆਂ ਅਤੇ 1780ਵਿਆਂ ਵਿੱਚ ਸਿੱਖ ਮਿਸਲਾਂ ਨੇ ਯਮੁਨਾ ਪਾਰ ਦੋਆਬ ਵਿੱਚ ਅਤੇ ਦਿੱਲੀ ਤੱਕ ਲਗਾਤਾਰ ਧਾਵੇ ਕੀਤੇ, ਜਿੱਥੇ ਮੁਗ਼ਲ ਬਾਦਸ਼ਾਹ ਸ਼ਾਹ ਆਲਮ ਦੂਜਾ ਲਗਭਗ ਬੇਵੱਸ ਸੀ।
ਮਾਰਚ 1783 ਵਿੱਚ ਬਘੇਲ ਸਿੰਘ, ਜੱਸਾ ਸਿੰਘ ਆਹਲੂਵਾਲੀਆ ਅਤੇ ਜੱਸਾ ਸਿੰਘ ਰਾਮਗੜ੍ਹੀਆ ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਹੇਠ ਕੋਈ ਚਾਲੀ ਹਜ਼ਾਰ ਦੀ ਫ਼ੌਜ ਦਿੱਲੀ ਵਿੱਚ ਦਾਖ਼ਲ ਹੋਈ। ਸਿੱਖਾਂ ਨੇ ਉਸ ਥਾਂ ਡੇਰਾ ਲਾਇਆ ਜਿਸ ਨੂੰ ਅੱਜ ਵੀ ਤੀਸ ਹਜ਼ਾਰੀ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ, ਸ਼ਹਿਰ ਦੇ ਕੁਝ ਹਿੱਸੇ ਲੁੱਟੇ ਅਤੇ ਲਾਲ ਕਿਲ੍ਹੇ ਵਿੱਚ ਦਾਖ਼ਲ ਹੋਏ; ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਜੱਸਾ ਸਿੰਘ ਆਹਲੂਵਾਲੀਆ ਸ਼ਾਹੀ ਤਖ਼ਤ ਉੱਤੇ ਬੈਠਾ, ਅਤੇ ਜੱਸਾ ਸਿੰਘ ਰਾਮਗੜ੍ਹੀਆ ਮਹਿਲ ਤੋਂ ਇੱਕ ਪੱਥਰ ਦੀ ਸਿਲ ਚੁੱਕ ਲਿਆਇਆ, ਜੋ ਅੱਜ ਵੀ ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਵਿੱਚ ਸਾਂਭੀ ਹੋਈ ਹੈ।
ਬਾਦਸ਼ਾਹ ਨਾਲ ਹੋਏ ਸਮਝੌਤੇ ਤਹਿਤ ਬਘੇਲ ਸਿੰਘ ਚਾਰ ਹਜ਼ਾਰ ਜਵਾਨਾਂ ਸਮੇਤ ਉੱਥੇ ਰਿਹਾ, ਸ਼ਹਿਰ ਦੇ ਮਾਲੀਏ ਵਿੱਚੋਂ ਹਿੱਸਾ ਲਿਆ, ਅਤੇ ਗੁਰੂ ਸਾਹਿਬਾਨ ਨਾਲ ਜੁੜੀਆਂ ਥਾਵਾਂ ਉੱਤੇ ਸੱਤ ਗੁਰਦੁਆਰੇ ਬਣਵਾਏ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਸੀਸ ਗੰਜ, ਰਕਾਬ ਗੰਜ ਅਤੇ ਬੰਗਲਾ ਸਾਹਿਬ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ।
ਉਸੇ ਦੌਰ ਦੀਆਂ
ਮਿਸਲਾਂ, ਮੁਗ਼ਲ ਅਤੇ ਅਫ਼ਗ਼ਾਨ, 1709 – 1799
ਬੰਦਾ ਸਿੰਘ ਦਾ ਪਹਿਲਾ ਵੱਡਾ ਵਾਰ, ਇੱਕ ਅਮੀਰ ਕਸਬੇ ਉੱਤੇ ਜੋ ਗੁਰੂ ਤੇਗ ਬਹਾਦਰ ਜੀ ਅਤੇ ਛੋਟੇ ਸਾਹਿਬਜ਼ਾਦਿਆਂ ਦੇ ਜਲਾਦਾਂ ਦਾ ਘਰ ਸੀ।
ਬੰਦਾ ਸਿੰਘ ਨੇ ਪੀਰ ਬੁੱਧੂ ਸ਼ਾਹ ਦਾ ਬਦਲਾ ਲਿਆ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ ਜੀ ਦੀ ਮਦਦ ਕਰਨ ਲਈ ਸਢੌਰੇ ਦੇ ਹਾਕਮ ਨੇ ਮਾਰ ਦਿੱਤਾ ਸੀ।
ਬੰਦਾ ਸਿੰਘ ਦੀ ਕਿਸਾਨ ਫ਼ੌਜ ਨੇ ਸਰਹਿੰਦ ਦੀ ਫ਼ੌਜ ਨੂੰ ਭਾਜੜ ਪਾ ਦਿੱਤੀ ਅਤੇ ਵਜ਼ੀਰ ਖ਼ਾਨ ਨੂੰ ਮਾਰ ਮੁਕਾਇਆ, ਉਹ ਬੰਦਾ ਜਿਸ ਨੇ ਗੁਰੂ ਜੀ ਦੇ ਛੋਟੇ ਸਾਹਿਬਜ਼ਾਦਿਆਂ ਨੂੰ ਸ਼ਹੀਦ ਕਰਵਾਇਆ ਸੀ। ਦੋ ਦਿਨ ਬਾਅਦ ਸਰਹਿੰਦ ਡਿੱਗ ਪਿਆ।
ਬਾਦਸ਼ਾਹ ਨੇ ਆਪ ਸਿੱਖ ਰਾਜਧਾਨੀ ਉੱਤੇ ਚੜ੍ਹਾਈ ਕੀਤੀ। ਗੁਲਾਬ ਸਿੰਘ ਨਾਂ ਦੇ ਇੱਕ ਸਿੱਖ ਨੇ ਬੰਦਾ ਸਿੰਘ ਦੇ ਕੱਪੜੇ ਪਾ ਲਏ ਅਤੇ ਉਸ ਦੀ ਥਾਂ ਫੜਿਆ ਗਿਆ ਜਦੋਂ ਕਿ ਬੰਦਾ ਖਿਸਕ ਗਿਆ।
ਬੰਦਾ ਸਿੰਘ ਅਤੇ ਉਸ ਦੇ ਸਾਥੀ ਹਥਿਆਰ ਸੁੱਟਣ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਅੱਠ ਮਹੀਨੇ ਘਾਹ ਅਤੇ ਛਿੱਲ ਖਾ ਕੇ ਇੱਕ ਕੰਧਾਂ ਵਾਲੇ ਅਹਾਤੇ ਵਿੱਚ ਡਟੇ ਰਹੇ। ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਦਿੱਲੀ ਲਿਜਾ ਕੇ ਸ਼ਹੀਦ ਕੀਤਾ ਗਿਆ।
ਨਾਦਰ ਸ਼ਾਹ ਨੇ ਕੁਝ ਘੰਟਿਆਂ ਵਿੱਚ ਮੁਗ਼ਲ ਫ਼ੌਜ ਨੂੰ ਕੁਚਲ ਦਿੱਤਾ, ਫਿਰ ਦਿੱਲੀ ਲੁੱਟੀ ਅਤੇ ਤਖ਼ਤ-ਏ-ਤਾਊਸ ਅਤੇ ਕੋਹਿਨੂਰ ਲੈ ਗਿਆ।
ਛੋਟਾ ਘੱਲੂਘਾਰਾਮਈ – ਜੂਨ 1746 · ਕੋਈ 7,000 ਸਿੱਖ ਮਾਰੇ ਗਏ ਅਤੇ 3,000 ਸ਼ਹੀਦ ਕੀਤੇ ਗਏ (ਰਵਾਇਤੀ ਅੰਕੜੇ)'ਛੋਟਾ ਘੱਲੂਘਾਰਾ'। ਆਪਣੇ ਭਰਾ ਦੀ ਮੌਤ ਦਾ ਬਦਲਾ ਲੈਣ ਲਈ ਲਖਪਤ ਰਾਇ ਨੇ ਕਾਹਨੂੰਵਾਨ ਦੇ ਛੰਭਾਂ ਵਿੱਚ ਸਿੱਖਾਂ ਦਾ ਸ਼ਿਕਾਰ ਕੀਤਾ। ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਮਾਰੇ ਗਏ ਅਤੇ ਕੈਦੀਆਂ ਦੇ ਲਾਹੌਰ ਵਿੱਚ ਸਿਰ ਕਲਮ ਕੀਤੇ ਗਏ।
ਇੱਕੋ-ਇੱਕ ਵਾਰ ਜਦੋਂ ਅਬਦਾਲੀ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਆਮ੍ਹੋ-ਸਾਹਮਣੀ ਲੜਾਈ ਵਿੱਚ ਹਾਰਿਆ। ਸਿੱਖ ਜਥਿਆਂ ਨੇ ਉਸ ਦੇ ਪਿੱਛੇ ਹਟਦੇ ਕਾਫ਼ਲਿਆਂ ਉੱਤੇ ਹਮਲੇ ਕੀਤੇ।