ਸਭਰਾਉਂ ਦੀ ਲੜਾਈ
ਸਿੱਖ ਸਤਲੁਜ ਵੱਲ ਪਿੱਠ ਕਰਕੇ ਲੜੇ, ਅਤੇ ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਪਿੱਛੇ ਬੇੜੀਆਂ ਦਾ ਪੁਲ ਟੁੱਟ ਗਿਆ। ਸ਼ਾਮ ਸਿੰਘ ਅਟਾਰੀਵਾਲਾ ਆਪਣੇ ਜਵਾਨਾਂ ਸਮੇਤ ਸ਼ਹੀਦ ਹੋਇਆ।
ਪਹਿਲੀ ਐਂਗਲੋ-ਸਿੱਖ ਜੰਗ ਦੀ ਆਖ਼ਰੀ ਲੜਾਈ 10 ਫ਼ਰਵਰੀ 1846 ਨੂੰ ਸਭਰਾਉਂ ਵਿਖੇ ਲੜੀ ਗਈ, ਜਿੱਥੇ ਸਿੱਖ ਫ਼ੌਜ ਨੇ ਸਤਲੁਜ ਦੇ ਖੱਬੇ ਕੰਢੇ ਉੱਤੇ ਇੱਕ ਵੱਡਾ ਮੋਰਚਾ ਬਣਾਇਆ ਸੀ, ਜੋ ਬੇੜੀਆਂ ਦੇ ਪੁਲ ਨਾਲ ਦੂਜੇ ਕੰਢੇ ਨਾਲ ਜੁੜਿਆ ਹੋਇਆ ਸੀ।
ਅੰਗਰੇਜ਼ਾਂ ਨੇ ਮੋਰਚੇ ਉੱਤੇ ਗੋਲਾਬਾਰੀ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਫਿਰ ਹਮਲਾ ਕੀਤਾ। ਲੜਾਈ ਦੇ ਸ਼ੁਰੂ ਵਿੱਚ ਸਿੱਖ ਕਮਾਂਡਰ ਤੇਜ ਸਿੰਘ ਪੁਲ ਪਾਰ ਕਰਕੇ ਪਰਲੇ ਪਾਸੇ ਚਲਾ ਗਿਆ ਅਤੇ, ਰਵਾਇਤ ਅਨੁਸਾਰ, ਆਪਣੇ ਪਿੱਛੇ ਪੁਲ ਤੁੜਵਾ ਦਿੱਤਾ। ਚੜ੍ਹੇ ਦਰਿਆ ਨਾਲ ਘਿਰੇ ਸਿੱਖ ਆਖ਼ਰ ਤੱਕ ਲੜੇ। ਬਜ਼ੁਰਗ ਜਰਨੈਲ ਸ਼ਾਮ ਸਿੰਘ ਅਟਾਰੀਵਾਲਾ, ਚਿੱਟੇ ਬਸਤਰਾਂ ਵਿੱਚ, ਘੋੜਾ ਦੌੜਾ ਕੇ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਕਤਾਰਾਂ ਵਿੱਚ ਜਾ ਵੜਿਆ ਅਤੇ ਸ਼ਹੀਦ ਹੋਇਆ। ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਸਿੱਖ ਦਰਿਆ ਵਿੱਚ ਮਾਰੇ ਗਏ, ਤਰਦਿਆਂ ਨੂੰ ਗੋਲੀਆਂ ਮਾਰੀਆਂ ਗਈਆਂ।
ਅੰਗਰੇਜ਼ਾਂ ਦੇ ਕੋਈ 2,300 ਜਵਾਨ ਮਾਰੇ ਗਏ; ਸਿੱਖਾਂ ਦੇ ਸ਼ਾਇਦ ਦਸ ਹਜ਼ਾਰ। ਕੁਝ ਦਿਨਾਂ ਵਿੱਚ ਹੀ ਅੰਗਰੇਜ਼ ਲਾਹੌਰ ਵਿੱਚ ਸਨ। ਲਾਹੌਰ ਅਤੇ ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਦੀਆਂ ਸੰਧੀਆਂ ਨਾਲ ਰਾਜ ਨੇ ਜਲੰਧਰ ਦੋਆਬ ਅਤੇ ਕਸ਼ਮੀਰ ਗੁਆ ਲਏ ਅਤੇ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਕੰਟਰੋਲ ਹੇਠ ਆ ਗਿਆ।
The two Anglo-Sikh Wars
1845 – 1849- 1
- 2
- 3
- 4
- 5
- 6
- 7
- 8
After Sobraon the Treaty of Lahore (March 1846) took the Jalandhar Doab and the hills, and Kashmir went to Gulab Singh. After Gujrat the Kingdom of Lahore was annexed, on 29 March 1849.
ਉਸੇ ਦੌਰ ਦੀਆਂ
ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਫ਼ਤਿਹ: ਐਂਗਲੋ-ਸਿੱਖ ਜੰਗਾਂ
ਪਹਿਲੀ ਐਂਗਲੋ-ਸਿੱਖ ਜੰਗ ਦੀ ਪਹਿਲੀ ਲੜਾਈ, ਤਰਕਾਲਾਂ ਵੇਲੇ ਧੂੜ ਅਤੇ ਝਾੜੀਆਂ ਵਿੱਚ ਲੜੀ ਗਈ। ਸਿੱਖ ਕਮਾਂਡਰਾਂ, ਲਾਲ ਸਿੰਘ ਅਤੇ ਤੇਜ ਸਿੰਘ, ਉੱਤੇ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਵਿਆਪਕ ਦੋਸ਼ ਲੱਗੇ ਕਿ ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਆਪਣੀ ਹੀ ਫ਼ੌਜ ਨਾਲ ਗ਼ੱਦਾਰੀ ਕੀਤੀ।
ਇੰਨੀ ਨੇੜੇ ਕਿ ਹਾਰਡਿੰਗ ਆਪਣੇ ਕਾਗ਼ਜ਼ ਸਾੜਨ ਦੀ ਤਿਆਰੀ ਕਰ ਬੈਠਾ। ਜਦੋਂ ਥੱਕੇ-ਟੁੱਟੇ ਅੰਗਰੇਜ਼ ਉਸ ਦੇ ਰਹਿਮ ਉੱਤੇ ਸਨ, ਤੇਜ ਸਿੰਘ ਪਿੱਛੇ ਹਟ ਗਿਆ।
ਲੁਧਿਆਣੇ ਨੇੜੇ ਸਤਲੁਜ ਉੱਤੇ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਜਿੱਤ।
ਚਨਾਬ ਉੱਤੇ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਰਸਾਲੇ ਦਾ ਧਾਵਾ ਸਿੱਖ ਤੋਪਾਂ ਨਾਲ ਜਾ ਟਕਰਾਇਆ ਅਤੇ ਪਿੱਛੇ ਧੱਕ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ।
ਮੁਲਤਾਨ ਦੀ ਬਗ਼ਾਵਤ ਜਿਸ ਨਾਲ ਦੂਜੀ ਐਂਗਲੋ-ਸਿੱਖ ਜੰਗ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋਈ। ਦਸੰਬਰ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਗੋਲੇ ਨੇ ਕਿਲ੍ਹੇ ਦਾ ਮੁੱਖ ਬਾਰੂਦਖ਼ਾਨਾ ਉਡਾ ਦਿੱਤਾ, ਅਤੇ ਮੂਲਰਾਜ ਨੇ ਜਨਵਰੀ 1849 ਵਿੱਚ ਹਥਿਆਰ ਸੁੱਟ ਦਿੱਤੇ।
ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਅੰਗਰੇਜ਼ਾਂ ਦੀਆਂ ਲੜੀਆਂ ਸਭ ਤੋਂ ਖ਼ੂਨੀ ਲੜਾਈਆਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ। ਨੁਕਸਾਨ ਕਾਰਨ ਲੰਡਨ ਵਿੱਚ ਗਫ਼ ਨੂੰ ਹਟਾਉਣ ਦੀ ਮੰਗ ਉੱਠੀ।
ਅੰਗਰੇਜ਼ਾਂ ਦੇ ਭਾਰੀ ਤੋਪਖ਼ਾਨੇ ਨੇ ਸਿੱਖ ਫ਼ੌਜ ਤੋੜ ਦਿੱਤੀ। 29 ਮਾਰਚ 1849 ਨੂੰ ਪੰਜਾਬ ਨੂੰ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਰਾਜ ਵਿੱਚ ਮਿਲਾ ਲਿਆ ਗਿਆ ਅਤੇ ਬਾਲ ਮਹਾਰਾਜਾ ਦਲੀਪ ਸਿੰਘ ਨੂੰ ਗੱਦੀਓਂ ਲਾਹ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ।