ਗੁਜਰਾਤ ਦੀ ਲੜਾਈ
ਅੰਗਰੇਜ਼ਾਂ ਦੇ ਭਾਰੀ ਤੋਪਖ਼ਾਨੇ ਨੇ ਸਿੱਖ ਫ਼ੌਜ ਤੋੜ ਦਿੱਤੀ। 29 ਮਾਰਚ 1849 ਨੂੰ ਪੰਜਾਬ ਨੂੰ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਰਾਜ ਵਿੱਚ ਮਿਲਾ ਲਿਆ ਗਿਆ ਅਤੇ ਬਾਲ ਮਹਾਰਾਜਾ ਦਲੀਪ ਸਿੰਘ ਨੂੰ ਗੱਦੀਓਂ ਲਾਹ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ।
21 ਫ਼ਰਵਰੀ 1849 ਨੂੰ ਗਫ਼ ਨੇ ਮੁਲਤਾਨ ਦੇ ਡਿੱਗਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਕੁਮਕ ਨਾਲ ਤਕੜੀ ਹੋਈ ਫ਼ੌਜ ਲੈ ਕੇ ਚਨਾਬ ਨੇੜੇ ਗੁਜਰਾਤ ਵਿਖੇ ਸ਼ੇਰ ਸਿੰਘ ਅਤੇ ਚਤਰ ਸਿੰਘ ਅਟਾਰੀਵਾਲੇ ਦਾ ਟਾਕਰਾ ਕੀਤਾ।
ਇਸ ਵਾਰ ਗਫ਼ ਨੇ ਪੈਦਲ ਸੈਨਾ ਦੇ ਅੱਗੇ ਵਧਣ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਆਪਣੇ ਭਾਰੀ ਤੋਪਖ਼ਾਨੇ, ਲਗਭਗ ਸੌ ਤੋਪਾਂ, ਨਾਲ ਲੰਮੀ ਗੋਲਾਬਾਰੀ ਕੀਤੀ। ਤੋਪਾਂ ਵਿੱਚ ਪਛੜੀ ਸਿੱਖ ਫ਼ੌਜ ਟੁੱਟ ਗਈ; ਦੋਸਤ ਮੁਹੰਮਦ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਹੇਠ ਇਸ ਦੇ ਅਫ਼ਗ਼ਾਨ ਸਾਥੀ ਭੱਜ ਗਏ। ਇਸ ਨੂੰ ਤੋਪਾਂ ਦੀ ਲੜਾਈ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਸ਼ੇਰ ਸਿੰਘ ਨੇ 14 ਮਾਰਚ 1849 ਨੂੰ ਰਾਵਲਪਿੰਡੀ ਵਿਖੇ ਹਥਿਆਰ ਸੁੱਟੇ, ਉਸ ਦੇ ਸਿਪਾਹੀ ਇੱਕ-ਇੱਕ ਕਰਕੇ ਹਥਿਆਰ ਰੱਖਦੇ ਗਏ, ਕੁਝ ਰੋਂਦੇ ਹੋਏ, ਇਹ ਕਹਿੰਦੇ ਕਿ 'ਅੱਜ ਰਣਜੀਤ ਸਿੰਘ ਮਰ ਗਿਆ'। 29 ਮਾਰਚ 1849 ਨੂੰ ਲਾਰਡ ਡਲਹੌਜ਼ੀ ਨੇ ਪੰਜਾਬ ਨੂੰ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਰਾਜ ਵਿੱਚ ਮਿਲਾ ਲਿਆ।
The two Anglo-Sikh Wars
1845 – 1849- 1
- 2
- 3
- 4
- 5
- 6
- 7
- 8
After Sobraon the Treaty of Lahore (March 1846) took the Jalandhar Doab and the hills, and Kashmir went to Gulab Singh. After Gujrat the Kingdom of Lahore was annexed, on 29 March 1849.
ਉਸੇ ਦੌਰ ਦੀਆਂ
ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਫ਼ਤਿਹ: ਐਂਗਲੋ-ਸਿੱਖ ਜੰਗਾਂ
ਪਹਿਲੀ ਐਂਗਲੋ-ਸਿੱਖ ਜੰਗ ਦੀ ਪਹਿਲੀ ਲੜਾਈ, ਤਰਕਾਲਾਂ ਵੇਲੇ ਧੂੜ ਅਤੇ ਝਾੜੀਆਂ ਵਿੱਚ ਲੜੀ ਗਈ। ਸਿੱਖ ਕਮਾਂਡਰਾਂ, ਲਾਲ ਸਿੰਘ ਅਤੇ ਤੇਜ ਸਿੰਘ, ਉੱਤੇ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਵਿਆਪਕ ਦੋਸ਼ ਲੱਗੇ ਕਿ ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਆਪਣੀ ਹੀ ਫ਼ੌਜ ਨਾਲ ਗ਼ੱਦਾਰੀ ਕੀਤੀ।
ਇੰਨੀ ਨੇੜੇ ਕਿ ਹਾਰਡਿੰਗ ਆਪਣੇ ਕਾਗ਼ਜ਼ ਸਾੜਨ ਦੀ ਤਿਆਰੀ ਕਰ ਬੈਠਾ। ਜਦੋਂ ਥੱਕੇ-ਟੁੱਟੇ ਅੰਗਰੇਜ਼ ਉਸ ਦੇ ਰਹਿਮ ਉੱਤੇ ਸਨ, ਤੇਜ ਸਿੰਘ ਪਿੱਛੇ ਹਟ ਗਿਆ।
ਲੁਧਿਆਣੇ ਨੇੜੇ ਸਤਲੁਜ ਉੱਤੇ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਜਿੱਤ।
ਸਿੱਖ ਸਤਲੁਜ ਵੱਲ ਪਿੱਠ ਕਰਕੇ ਲੜੇ, ਅਤੇ ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਪਿੱਛੇ ਬੇੜੀਆਂ ਦਾ ਪੁਲ ਟੁੱਟ ਗਿਆ। ਸ਼ਾਮ ਸਿੰਘ ਅਟਾਰੀਵਾਲਾ ਆਪਣੇ ਜਵਾਨਾਂ ਸਮੇਤ ਸ਼ਹੀਦ ਹੋਇਆ।
ਚਨਾਬ ਉੱਤੇ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਰਸਾਲੇ ਦਾ ਧਾਵਾ ਸਿੱਖ ਤੋਪਾਂ ਨਾਲ ਜਾ ਟਕਰਾਇਆ ਅਤੇ ਪਿੱਛੇ ਧੱਕ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ।
ਮੁਲਤਾਨ ਦੀ ਬਗ਼ਾਵਤ ਜਿਸ ਨਾਲ ਦੂਜੀ ਐਂਗਲੋ-ਸਿੱਖ ਜੰਗ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋਈ। ਦਸੰਬਰ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਗੋਲੇ ਨੇ ਕਿਲ੍ਹੇ ਦਾ ਮੁੱਖ ਬਾਰੂਦਖ਼ਾਨਾ ਉਡਾ ਦਿੱਤਾ, ਅਤੇ ਮੂਲਰਾਜ ਨੇ ਜਨਵਰੀ 1849 ਵਿੱਚ ਹਥਿਆਰ ਸੁੱਟ ਦਿੱਤੇ।
ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਅੰਗਰੇਜ਼ਾਂ ਦੀਆਂ ਲੜੀਆਂ ਸਭ ਤੋਂ ਖ਼ੂਨੀ ਲੜਾਈਆਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ। ਨੁਕਸਾਨ ਕਾਰਨ ਲੰਡਨ ਵਿੱਚ ਗਫ਼ ਨੂੰ ਹਟਾਉਣ ਦੀ ਮੰਗ ਉੱਠੀ।