ਚੇਲਿਆਂਵਾਲੇ ਦੀ ਲੜਾਈ
ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਅੰਗਰੇਜ਼ਾਂ ਦੀਆਂ ਲੜੀਆਂ ਸਭ ਤੋਂ ਖ਼ੂਨੀ ਲੜਾਈਆਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ। ਨੁਕਸਾਨ ਕਾਰਨ ਲੰਡਨ ਵਿੱਚ ਗਫ਼ ਨੂੰ ਹਟਾਉਣ ਦੀ ਮੰਗ ਉੱਠੀ।
13 ਜਨਵਰੀ 1849 ਨੂੰ ਗਫ਼ ਨੇ ਜੇਹਲਮ ਦੇ ਲਾਗੇ ਚੇਲਿਆਂਵਾਲਾ ਪਿੰਡ ਨੇੜੇ ਝਾੜੀਦਾਰ ਜੰਗਲ ਵਿੱਚ ਮੋਰਚਾ ਲਾਈ ਬੈਠੀ ਸ਼ੇਰ ਸਿੰਘ ਅਟਾਰੀਵਾਲੇ ਦੀ ਫ਼ੌਜ ਉੱਤੇ ਹਮਲਾ ਕੀਤਾ।
ਗਫ਼ ਨੇ ਸਲਾਹ ਦੇ ਉਲਟ, ਦੁਪਹਿਰ ਢਲੇ, ਜੰਗਲ ਵਿੱਚੋਂ ਦੀ ਹਮਲਾ ਕੀਤਾ। ਸਿੱਖ ਤੋਪਖ਼ਾਨੇ ਅਤੇ ਪੈਦਲ ਸੈਨਾ ਨੇ ਭਾਰੀ ਨੁਕਸਾਨ ਕੀਤਾ; ਇੱਕ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਬ੍ਰਿਗੇਡ ਦੇ ਟੋਟੇ-ਟੋਟੇ ਹੋ ਗਏ, ਇੱਕ ਰਸਾਲਾ ਰੈਜੀਮੈਂਟ ਘਬਰਾ ਕੇ ਆਪਣੀਆਂ ਹੀ ਤੋਪਾਂ ਉੱਤੋਂ ਦੀ ਭੱਜ ਗਈ, ਅਤੇ ਚਾਰ ਰੈਜੀਮੈਂਟੀ ਝੰਡੇ ਖੁੱਸ ਗਏ। ਰਾਤ ਪੈਣ ਉੱਤੇ ਮੈਦਾਨ ਅੰਗਰੇਜ਼ਾਂ ਕੋਲ ਸੀ ਪਰ ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਕੋਈ 2,400 ਜਵਾਨ ਮਾਰੇ ਜਾ ਚੁੱਕੇ ਸਨ।
ਇਸ ਖ਼ਬਰ ਨੇ ਬਰਤਾਨੀਆ ਨੂੰ ਹਿਲਾ ਦਿੱਤਾ; ਗਫ਼ ਨੂੰ ਬਦਲਣ ਦਾ ਹੁਕਮ ਹੋਇਆ, ਭਾਵੇਂ ਉਸ ਦੇ ਉੱਤਰਾਧਿਕਾਰੀ ਦੇ ਪਹੁੰਚਣ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਉਸ ਨੇ ਇੱਕ ਲੜਾਈ ਹੋਰ ਲੜੀ। ਚੇਲਿਆਂਵਾਲਾ ਨੂੰ ਬਰਤਾਨੀਆ ਵਿੱਚ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਉਸ ਦੇ ਸਭ ਤੋਂ ਮਾੜੇ ਦਿਨਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਵਜੋਂ ਯਾਦ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਪੰਜਾਬ ਵਿੱਚ ਉਸ ਲੜਾਈ ਵਜੋਂ ਜੋ ਖ਼ਾਲਸਾ ਹਾਰਿਆ ਨਹੀਂ।
ਦੂਜੀ ਐਂਗਲੋ-ਸਿੱਖ ਜੰਗ ਵਿੱਚ ਸਿੱਖਾਂ ਤੋਂ ਖੋਹੀਆਂ ਤੋਪਾਂ ਅੱਜ ਵੀ ਲੰਡਨ ਵਿੱਚ ਰਾਇਲ ਹਸਪਤਾਲ ਚੈਲਸੀ ਦੇ ਘਾਹ ਦੇ ਮੈਦਾਨਾਂ ਉੱਤੇ ਖੜ੍ਹੀਆਂ ਹਨ।
The two Anglo-Sikh Wars
1845 – 1849- 1
- 2
- 3
- 4
- 5
- 6
- 7
- 8
After Sobraon the Treaty of Lahore (March 1846) took the Jalandhar Doab and the hills, and Kashmir went to Gulab Singh. After Gujrat the Kingdom of Lahore was annexed, on 29 March 1849.
ਉਸੇ ਦੌਰ ਦੀਆਂ
ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਫ਼ਤਿਹ: ਐਂਗਲੋ-ਸਿੱਖ ਜੰਗਾਂ
ਪਹਿਲੀ ਐਂਗਲੋ-ਸਿੱਖ ਜੰਗ ਦੀ ਪਹਿਲੀ ਲੜਾਈ, ਤਰਕਾਲਾਂ ਵੇਲੇ ਧੂੜ ਅਤੇ ਝਾੜੀਆਂ ਵਿੱਚ ਲੜੀ ਗਈ। ਸਿੱਖ ਕਮਾਂਡਰਾਂ, ਲਾਲ ਸਿੰਘ ਅਤੇ ਤੇਜ ਸਿੰਘ, ਉੱਤੇ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਵਿਆਪਕ ਦੋਸ਼ ਲੱਗੇ ਕਿ ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਆਪਣੀ ਹੀ ਫ਼ੌਜ ਨਾਲ ਗ਼ੱਦਾਰੀ ਕੀਤੀ।
ਇੰਨੀ ਨੇੜੇ ਕਿ ਹਾਰਡਿੰਗ ਆਪਣੇ ਕਾਗ਼ਜ਼ ਸਾੜਨ ਦੀ ਤਿਆਰੀ ਕਰ ਬੈਠਾ। ਜਦੋਂ ਥੱਕੇ-ਟੁੱਟੇ ਅੰਗਰੇਜ਼ ਉਸ ਦੇ ਰਹਿਮ ਉੱਤੇ ਸਨ, ਤੇਜ ਸਿੰਘ ਪਿੱਛੇ ਹਟ ਗਿਆ।
ਲੁਧਿਆਣੇ ਨੇੜੇ ਸਤਲੁਜ ਉੱਤੇ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਜਿੱਤ।
ਸਿੱਖ ਸਤਲੁਜ ਵੱਲ ਪਿੱਠ ਕਰਕੇ ਲੜੇ, ਅਤੇ ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਪਿੱਛੇ ਬੇੜੀਆਂ ਦਾ ਪੁਲ ਟੁੱਟ ਗਿਆ। ਸ਼ਾਮ ਸਿੰਘ ਅਟਾਰੀਵਾਲਾ ਆਪਣੇ ਜਵਾਨਾਂ ਸਮੇਤ ਸ਼ਹੀਦ ਹੋਇਆ।
ਚਨਾਬ ਉੱਤੇ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਰਸਾਲੇ ਦਾ ਧਾਵਾ ਸਿੱਖ ਤੋਪਾਂ ਨਾਲ ਜਾ ਟਕਰਾਇਆ ਅਤੇ ਪਿੱਛੇ ਧੱਕ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ।
ਮੁਲਤਾਨ ਦੀ ਬਗ਼ਾਵਤ ਜਿਸ ਨਾਲ ਦੂਜੀ ਐਂਗਲੋ-ਸਿੱਖ ਜੰਗ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋਈ। ਦਸੰਬਰ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਗੋਲੇ ਨੇ ਕਿਲ੍ਹੇ ਦਾ ਮੁੱਖ ਬਾਰੂਦਖ਼ਾਨਾ ਉਡਾ ਦਿੱਤਾ, ਅਤੇ ਮੂਲਰਾਜ ਨੇ ਜਨਵਰੀ 1849 ਵਿੱਚ ਹਥਿਆਰ ਸੁੱਟ ਦਿੱਤੇ।
ਅੰਗਰੇਜ਼ਾਂ ਦੇ ਭਾਰੀ ਤੋਪਖ਼ਾਨੇ ਨੇ ਸਿੱਖ ਫ਼ੌਜ ਤੋੜ ਦਿੱਤੀ। 29 ਮਾਰਚ 1849 ਨੂੰ ਪੰਜਾਬ ਨੂੰ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਰਾਜ ਵਿੱਚ ਮਿਲਾ ਲਿਆ ਗਿਆ ਅਤੇ ਬਾਲ ਮਹਾਰਾਜਾ ਦਲੀਪ ਸਿੰਘ ਨੂੰ ਗੱਦੀਓਂ ਲਾਹ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ।