جگنی
جگنوں ورگی روح جو گیت وچ دھرتی اتے گھمدی ہے اتے جو ویکھدی ہے اوہ دسدی ہے۔
جگنی اک کردار وی ہے اتے گیت دا روپ وی۔ اوہ اک بھٹکدی روح ہے، جگنوں، آتما، جو شہر-شہر گھمدی ہے؛ ہر بند دسدا ہے کہ اوہ کتھے گئی اتے کی ویکھیا، اتے اوس دے ناں دی ٹیک نال مکدا ہے۔ گائک تردے-تردے نویں بند جوڑدے جاندے ہن، ایس لئی جگنی کسے وی چیز اتے ٹپݨی کر سکدی ہے: پیار، موت، بھرشٹاچار، نویں ریل، کوئی مشہور سنت۔
اک مشہور کہاݨی ہے کہ ایہہ روپ 1887 وچ شروع ہویا، مہارانی وکٹوریا دی سنہری جبلی والے سال، جدوں دو لوک-گائک، بشنا اتے مندا، جبلی دی مشال دے پچھے-پچھے پنجاب وچ مخولیا بند گاوندے پھرے، اتے 'جبلی' 'جگنی' بݨ گئی؛ ہور ایس نوں روح دے سفر دے صوفی خیال نال جوڑدے ہن۔ جو وی ہووے، ایس نوں گلی دے گائک نے وی اپݨایا اتے درگاہ نے وی۔
عالم لہار نے 1960ویاں اتے 70ویاں وچ جگنی نوں دوہاں پنجاباں وچ مشہور کیتا، اوس دا پتر آرف لہار کوک سٹوڈیو نال ایس نوں دنیا تک لے گیا، اتے ربی شیرگل، گرداس مان اتے ہور بہتیاں نے آپو-آپݨیاں جگنیاں گائیاں ہن۔ ایہہ اجہا روپ ہے جو کدے مکدا نہیں۔
ہور سنگیت دے روپ
گرو گرنتھ صاحب لیکھکاں انسار نہیں سگوں راگاں انسار ترتیب دتا گیا ہے: باݨی گاوݨ لئی سی۔
▶ ویکھو
سکھاں دی بیر-رس گاتھا، اکال تخت دے ساہمݨے چھوٹی ڈھڈ اتے سارنگی نال گائی جاندی۔
▶ ویکھو
سازاں توں بناں دو جاں تن آوازاں وچ تیزی نال گائی جاندی کوتا، ڈھاڈی وار دی مالوئی بھیݨ۔
▶ ویکھو
گدھے اتے بھنگڑے وچ ادھر-ادھر اڈدے چھوٹے، چست دوہے۔
▶ ویکھو
پیار اتے تانگھ دے تن ستراں والے بند، عاشقاں جاں سہیلیاں وچکار جوڑی وچ گائے جاندے۔
▶ ویکھو
پنجاب دا صوفی گیت، جو شاہ حسین نے سرجیا اتے بلھے شاہ نے سکھر اتے پہنچایا۔
▶ ویکھو
پٹیالے دے مہاراجیاں دے دربار وچ جمیا شاستری گائکی دا گھرانہ، آپݨے دلیر، تیز اتے شنگارے انداز لئی مشہور۔
▶ ویکھو
ہشیارپر دے کول شام چوراسی دا گائک پروار، جس دے سبھ توں وڈے استاد، سلامت علی اتے نزاکت علی خان، 1947 وچ پاکستان چلے گئے۔
▶ ویکھو
پنجابی ویاہ دوران عورتاں دے گائے گیت: لاڑے لئی گھوڑیاں، گھروں تردی لاڑی لئی سہاگ، اتے دوجی دھر نوں چھیڑن لئی سٹھݨیاں۔
▶ ویکھو
بالاں نوں سݨائیاں لوریاں اتے وہڑے دیاں تکبندیاں، پہلی کوتا جو ہر پنجابی بچا سݨدا ہے۔
مویاں لئی عورتاں دے گائے ویݨ، اتے رسمی سوگ جس وچ اوہ دائرے وچ کھڑھ کے چھاتی پٹدیاں ہن۔