کافی ٹیک والی چھوٹی کوتا ہے، گاوݨ لئی بݨی، جس وچ صوفی رب نال اویں گل کردا ہے جویں کوئی عورت آپݨے دور گئے مہبوب نال۔ سولھویں صدی دے لاہور دے شاہ حسین نوں ایس دا پہلا مہان استاد گݨیا جاندا ہے؛ اٹھارھویں صدی وچ قصور دے بلھے شاہ اتے انھیویں وچ خواجہ غلام فرید ایس نوں سکھر اتے لے گئے۔
کافیاں درگاہاں اتے، ارساں وچ اتے درویشاں دیاں مہفلاں وچ گائیاں جاندیاں ہن، اکثر کوالاں ولوں، ہارمونیام اتے تبلے والے گائکاں دے ٹولے جو ستراں اتے ٹکڑے دہراوندے ہوئے جوش ودھاوندے جاندے ہن جدوں تک سݨن والے وجد وچ نا آ جاݨ۔ پٹیالہ اتے شام چراسی گھرانے دے گائکاں نے، اتے بعد وچ نسرت فتح علی خان نے، پنجابی کافی نوں قوالی دی مہان روایت دا حصہ بݨا دتا۔
کونک کافی پنڈ دے عشق اتے گھر دے کماں دی، چرکھے اتے پتݨ دی بولی ورتدی ہے، ایہہ ہمیشا رہسوادیاں جنی ہی عام لوکاں دی وی رہی ہے۔ بلھے شاہ دیاں ستراں اج وی پنجابی پوپ گیتاں، فلمی گیتاں اتے سکھ ویاہاں وچ اونی ہی سہجتا نال گائیاں جاندیاں ہن جنی صوفی درگاہاں اتے۔
ہور سنگیت دے روپ
گرو گرنتھ صاحب لیکھکاں انسار نہیں سگوں راگاں انسار ترتیب دتا گیا ہے: باݨی گاوݨ لئی سی۔
▶ ویکھو
سکھاں دی بیر-رس گاتھا، اکال تخت دے ساہمݨے چھوٹی ڈھڈ اتے سارنگی نال گائی جاندی۔
▶ ویکھو
سازاں توں بناں دو جاں تن آوازاں وچ تیزی نال گائی جاندی کوتا، ڈھاڈی وار دی مالوئی بھیݨ۔
▶ ویکھو
گدھے اتے بھنگڑے وچ ادھر-ادھر اڈدے چھوٹے، چست دوہے۔
▶ ویکھو
پیار اتے تانگھ دے تن ستراں والے بند، عاشقاں جاں سہیلیاں وچکار جوڑی وچ گائے جاندے۔
▶ ویکھو
جگنوں ورگی روح جو گیت وچ دھرتی اتے گھمدی ہے اتے جو ویکھدی ہے اوہ دسدی ہے۔
▶ ویکھو
پٹیالے دے مہاراجیاں دے دربار وچ جمیا شاستری گائکی دا گھرانہ، آپݨے دلیر، تیز اتے شنگارے انداز لئی مشہور۔
▶ ویکھو
ہشیارپر دے کول شام چوراسی دا گائک پروار، جس دے سبھ توں وڈے استاد، سلامت علی اتے نزاکت علی خان، 1947 وچ پاکستان چلے گئے۔
▶ ویکھو
پنجابی ویاہ دوران عورتاں دے گائے گیت: لاڑے لئی گھوڑیاں، گھروں تردی لاڑی لئی سہاگ، اتے دوجی دھر نوں چھیڑن لئی سٹھݨیاں۔
▶ ویکھو
بالاں نوں سݨائیاں لوریاں اتے وہڑے دیاں تکبندیاں، پہلی کوتا جو ہر پنجابی بچا سݨدا ہے۔
مویاں لئی عورتاں دے گائے ویݨ، اتے رسمی سوگ جس وچ اوہ دائرے وچ کھڑھ کے چھاتی پٹدیاں ہن۔