ਅੱਜ ਆਖਾਂ ਵਾਰਿਸ ਸ਼ਾਹ ਨੂੰ
ਵੰਡ ਉੱਤੇ ਅੰਮ੍ਰਿਤਾ ਪ੍ਰੀਤਮ ਦਾ ਵੈਣ, ਜੋ ਵਾਰਿਸ ਸ਼ਾਹ ਨੂੰ ਕਬਰ ਵਿੱਚੋਂ ਉੱਠ ਕੇ ਅੱਜ ਦਾ ਪੰਜਾਬ ਵੇਖਣ ਲਈ ਪੁਕਾਰਦਾ ਹੈ।
1947 ਵਿੱਚ ਲਾਹੌਰ ਦੀ ਜਵਾਨ ਕਵਿੱਤਰੀ ਅੰਮ੍ਰਿਤਾ ਪ੍ਰੀਤਮ ਆਪਣੇ ਪਰਿਵਾਰ ਨਾਲ ਭੱਜ ਕੇ ਭਾਰਤ ਆਈ। ਦੇਹਰਾਦੂਨ ਜਾਂਦੀ ਰੇਲ ਵਿੱਚ, ਸੜਦੇ ਪਿੰਡਾਂ ਨੂੰ ਵੇਖਦਿਆਂ, ਉਸ ਨੇ ਹੀਰ ਦੇ ਕਵੀ ਵਾਰਿਸ ਸ਼ਾਹ ਨੂੰ ਸੰਬੋਧਨ ਕਰਦੀ ਇੱਕ ਕਵਿਤਾ ਲਿਖੀ। ਉਹ ਕਹਿੰਦੀ ਹੈ ਕਿ ਜਦੋਂ ਪੰਜਾਬ ਦੀ ਇੱਕ ਧੀ ਰੋਈ ਸੀ ਤਾਂ ਤੂੰ ਪੂਰਾ ਮਹਾਂਕਾਵਿ ਲਿਖ ਦਿੱਤਾ; ਅੱਜ ਲੱਖਾਂ ਧੀਆਂ ਰੋਂਦੀਆਂ ਹਨ, ਸੋ ਕਬਰ ਵਿੱਚੋਂ ਉੱਠ ਅਤੇ ਇਸ਼ਕ ਦੀ ਕਿਤਾਬ ਦਾ ਕੋਈ ਨਵਾਂ ਵਰਕਾ ਫੋਲ।
ਕਵਿਤਾ ਲਹੂ ਨਾਲ ਵਗਦੇ ਚਨਾਬ ਨੂੰ, ਖੇਤਾਂ ਵਿੱਚ ਬੀਜੇ ਜ਼ਹਿਰ ਨੂੰ, ਚੁੱਪ ਹੋਏ ਚਰਖਿਆਂ ਅਤੇ ਟੁੱਟੀਆਂ ਪੀਂਘਾਂ ਨੂੰ ਬਿਆਨ ਕਰਦੀ ਹੈ। ਇਹ ਕਿਸੇ ਧਰਮ ਨੂੰ ਦੋਸ਼ੀ ਨਹੀਂ ਠਹਿਰਾਉਂਦੀ; ਇਹ ਸਾਰੇ ਪੰਜਾਬ ਦਾ ਸੋਗ ਮਨਾਉਂਦੀ ਹੈ। ਇਹ ਦੋਵੇਂ ਨਵੇਂ ਦੇਸ਼ਾਂ ਵਿੱਚ ਮੂੰਹੋਂ-ਮੂੰਹ ਫੈਲ ਗਈ ਅਤੇ ਸ਼ਰਨਾਰਥੀਆਂ ਦੀਆਂ ਜੇਬਾਂ ਵਿੱਚ ਨਾਲ ਤੁਰੀ।
ਇਹ ਅੱਜ ਵੀ ਉਪ-ਮਹਾਂਦੀਪ ਦੀ ਕਿਸੇ ਵੀ ਬੋਲੀ ਵਿੱਚ ਵੰਡ ਬਾਰੇ ਸਭ ਤੋਂ ਮਸ਼ਹੂਰ ਕਵਿਤਾ ਹੈ। ਸੁਰਿੰਦਰ ਕੌਰ ਸਮੇਤ ਕਈਆਂ ਨੇ ਇਸ ਨੂੰ ਗਾਇਆ ਹੈ, ਅਤੇ 1947 ਦੀ ਹਰ ਬਰਸੀ ਉੱਤੇ ਲਾਹੌਰ ਅਤੇ ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਦੋਹਾਂ ਵਿੱਚ ਇਹ ਪੜ੍ਹੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।
ਹੋਰ ਮਸ਼ਹੂਰ ਗੀਤ ਅਤੇ ਕਵਿਤਾਵਾਂ
ਹੌਸਲੇ ਲਈ ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ ਦੀ ਅਰਦਾਸ, ਖ਼ਾਲਸੇ ਦਾ ਅਤੇ ਸਿੱਖ ਰੈਜੀਮੈਂਟ ਦਾ ਤਰਾਨਾ।
▶ ਵੇਖੋ
ਬਟਾਲਵੀ ਦੀ ਮੁਹੱਬਤ ਨਾਂ ਦੀ ਕੁੜੀ ਬਾਰੇ ਕਵਿਤਾ, ਜੋ ਗੁਆਚ ਗਈ ਅਤੇ ਫਿਰ ਕਦੇ ਨਾ ਲੱਭੀ।
▶ ਵੇਖੋ
ਬੁੱਲ੍ਹੇ ਸ਼ਾਹ ਦੀ 'ਮੈਂ ਕੌਣ ਨਹੀਂ' ਵਾਲੀ ਕਾਫ਼ੀ, ਜੋ ਇੱਕ ਰੌਕ ਗੀਤ ਬਣ ਕੇ 2005 ਵਿੱਚ ਭਾਰਤ ਦਾ ਤਰਾਨਾ ਬਣ ਗਈ।
▶ ਵੇਖੋ
ਲੰਮੇ ਵਿਛੋੜੇ ਬਾਰੇ ਰੇਸ਼ਮਾਂ ਦਾ ਗੀਤ, ਇੱਕ ਹਿੰਦੀ ਫ਼ਿਲਮ ਵਿੱਚ ਗਾਇਆ ਅਤੇ ਦੋਹਾਂ ਪੰਜਾਬਾਂ ਨੇ ਅਪਣਾਇਆ।
▶ ਵੇਖੋ
ਲਾਲ ਸ਼ਾਹਬਾਜ਼ ਕਲੰਦਰ ਦੀ ਦਰਗਾਹ ਦੀ ਧਮਾਲ, ਜੋ ਪੰਜਾਬ ਦੀ ਹਰ ਮਹਾਨ ਸੂਫ਼ੀ ਆਵਾਜ਼ ਨੇ ਗਾਈ।
▶ ਵੇਖੋ
ਪਾਸ਼ ਦੀ ਕਵਿਤਾ ਕਿ ਸਭ ਤੋਂ ਖ਼ਤਰਨਾਕ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਸਾਡੇ ਸੁਪਨਿਆਂ ਦਾ ਮਰ ਜਾਣਾ।
▶ ਵੇਖੋ
'ਪਗੜੀ ਸੰਭਾਲ ਜੱਟਾ': 1907 ਦਾ ਰੋਸ ਗੀਤ ਜੋ ਉਦੋਂ ਤੋਂ ਹਰ ਪੰਜਾਬੀ ਕਿਸਾਨ ਲਹਿਰ ਦਾ ਨਾਅਰਾ ਬਣ ਗਿਆ।
▶ ਵੇਖੋ
ਸਾਊਥਾਲ ਅਤੇ ਬਰਮਿੰਘਮ ਦਾ ਭੰਗੜਾ, ਜਿਸ ਨੇ ਢੋਲ ਨੂੰ ਸਿੰਥੇਸਾਈਜ਼ਰਾਂ ਅਤੇ ਰੈਗੇ ਨਾਲ ਮਿਲਾਇਆ ਅਤੇ ਦੁਨੀਆ ਭਰ ਵਿੱਚ ਫੈਲ ਗਿਆ।
▶ ਵੇਖੋ
ਆਰਿਫ਼ ਲੋਹਾਰ ਅਤੇ ਮੀਸ਼ਾ ਸ਼ਫ਼ੀ ਦਾ ਪੁਰਾਣੀ ਜੁਗਨੀ ਦਾ ਰੂਪ ਜਿਸ ਨੇ ਕੋਕ ਸਟੂਡੀਓ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਨੂੰ ਦੁਨੀਆ ਭਰ ਵਿੱਚ ਮਸ਼ਹੂਰ ਕਰ ਦਿੱਤਾ।
▶ ਵੇਖੋਮਧਾਣੀਆਂਲੋਕਲਾੜੀ ਦਾ ਮਾਂ-ਪਿਓ ਨੂੰ ਅਲਵਿਦਾ ਦਾ ਗੀਤ, ਪੰਜਾਬੀ ਦੇ ਸਭ ਤੋਂ ਉਦਾਸ ਗੀਤਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ।
▶ ਵੇਖੋਕਾਲਾ ਡੋਰੀਆਲੋਕਕਾਲੇ ਡੋਰੀਏ ਦਾ ਛੇੜਛਾੜ ਵਾਲਾ ਵਿਆਹ ਦਾ ਗੀਤ, ਜੋ ਔਰਤਾਂ ਮਹਿੰਦੀ ਦੀ ਰਾਤ ਅਤੇ ਗਿੱਧੇ ਵਿੱਚ ਗਾਉਂਦੀਆਂ ਹਨ।
▶ ਵੇਖੋਲੱਠੇ ਦੀ ਚਾਦਰਲੋਕਚਿੱਟੇ ਲੱਠੇ ਦੀ ਚਾਦਰ ਬਾਰੇ ਮਾਹੀਏ ਦਾ ਦੋਗਾਣਾ: ਪ੍ਰੇਮੀ ਦਾ ਬਹਿ ਕੇ ਗੱਲ ਕਰਨ ਦਾ ਸੱਦਾ।