ਬੁਰੀ ਨਜ਼ਰ
ਬਹੁਤੀ ਤਾਰੀਫ਼ ਕਰੋ ਤਾਂ ਨਜ਼ਰ ਲੱਗ ਸਕਦੀ ਹੈ: ਇਸੇ ਲਈ ਬਾਲ ਦੀ ਗੱਲ੍ਹ ਉੱਤੇ ਕਾਲਾ ਟਿੱਕਾ, ਕਾਲਾ ਧਾਗਾ, ਅਤੇ ਦੁਕਾਨ ਦੇ ਬੂਹੇ ਉੱਤੇ ਨਿੰਬੂ-ਮਿਰਚਾਂ।
ਹਰ ਧਰਮ ਦੇ ਪੰਜਾਬੀ ਨਜ਼ਰ ਤੋਂ ਡਰਦੇ ਰਹੇ ਹਨ, ਉਹ ਸਾੜੇ ਭਰੀ ਤੱਕਣੀ ਜੋ ਜਿਸ ਚੀਜ਼ ਦੀ ਸਿਫ਼ਤ ਕਰੇ ਉਸੇ ਦਾ ਨੁਕਸਾਨ ਕਰਦੀ ਹੈ। ਬਾਲ ਦੀ ਗੱਲ੍ਹ ਉੱਤੇ ਜਾਂ ਕੰਨ ਦੇ ਪਿੱਛੇ ਕੱਜਲ ਦਾ ਕਾਲਾ ਟਿੱਕਾ ਲਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਤਾਂ ਜੋ ਉਸ ਦੀ ਸੰਪੂਰਨਤਾ ਭੰਗ ਹੋਵੇ; ਗੁੱਟ ਜਾਂ ਗਿੱਟੇ ਉੱਤੇ ਕਾਲਾ ਧਾਗਾ ਬੰਨ੍ਹਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; ਦੁਕਾਨਾਂ ਅਤੇ ਨਵੇਂ ਟਰੱਕਾਂ ਉੱਤੇ ਹਰੀਆਂ ਮਿਰਚਾਂ ਨਾਲ ਨਿੰਬੂ ਲਟਕਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਲਾਰੀ ਦੇ ਪਿੱਛੇ ਪੁਰਾਣੀ ਜੁੱਤੀ ਝੂਲ ਸਕਦੀ ਹੈ।
ਨਜ਼ਰ ਉਤਾਰਨ ਲਈ ਮਾਂ ਬੱਚੇ ਦੇ ਸਿਰ ਦੁਆਲੇ ਲਾਲ ਮਿਰਚਾਂ ਜਾਂ ਲੂਣ ਵਾਰ ਕੇ ਅੱਗ ਵਿੱਚ ਸੁੱਟ ਸਕਦੀ ਹੈ; ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਜੇ ਉਹ ਆਮ ਤਿੱਖੀ ਗੰਧ ਤੋਂ ਬਿਨਾਂ ਸੜਨ, ਤਾਂ ਨਜ਼ਰ ਲੱਗੀ ਹੋਈ ਸੀ।
ਹੋਰ ਸ਼ਗਨ, ਨਿਸ਼ਾਨ ਅਤੇ ਵਹਿਮ
ਬਨੇਰੇ ਉੱਤੇ ਬੋਲਦਾ ਕਾਂ ਦੱਸਦਾ ਹੈ ਕਿ ਕੋਈ ਆ ਰਿਹਾ ਹੈ: ਇਸ ਲਈ ਪੰਜਾਬੀ ਗੀਤਾਂ ਵਿੱਚ ਔਰਤਾਂ ਕਾਂ ਤੋਂ ਉਸ ਦੀ ਖ਼ਬਰ ਪੁੱਛਦੀਆਂ ਹਨ ਜਿਸ ਦੀ ਉਹ ਉਡੀਕ ਕਰਦੀਆਂ ਹਨ।
‘ਸਾਡਾ ਚਿੜੀਆਂ ਦਾ ਚੰਬਾ ਵੇ, ਬਾਬਲ’: ਲਾੜੀ ਦਾ ਵਿਦਾਇਗੀ ਗੀਤ ਧੀਆਂ ਨੂੰ ਪੰਛੀਆਂ ਵਜੋਂ ਵਿਖਾਉਂਦਾ ਹੈ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਇੱਕ ਦਿਨ ਆਲ੍ਹਣੇ ਤੋਂ ਉੱਡ ਜਾਣਾ ਹੈ।
ਤ੍ਰਿੰਞਣ ਵਿੱਚ ਇਕੱਠੀਆਂ ਕੱਤਦੀਆਂ ਕੁੜੀਆਂ ਨੇ ਚਰਖੇ ਨੂੰ ਜਵਾਨੀ, ਗੱਪਾਂ, ਪਿਆਰ ਅਤੇ ਬੀਤਦੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਦਾ ਪੰਜਾਬ ਦਾ ਵੱਡਾ ਬਿੰਬ ਬਣਾ ਦਿੱਤਾ।
ਕੋਇਲ ਦੀ ਕੂਕ, ‘ਪੀ ਕਹਾਂ’ ਪੁਕਾਰਦਾ ਪਪੀਹਾ ਅਤੇ ਨੱਚਦਾ ਮੋਰ ਪੰਜਾਬੀ ਗੀਤ ਵਿੱਚ ਇੱਕੋ ਗੱਲ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ: ਮੀਂਹ ਆ ਗਏ ਹਨ ਅਤੇ ਪਿਆਰਾ ਦੂਰ ਹੈ।
ਤੁਰਨ ਵੇਲੇ ਛਿੱਕ ਆਵੇ ਤਾਂ ਮੁੜ ਬਹਿ ਜਾਓ; ਤਲੀ ਉੱਤੇ ਖੁਰਕ ਦਾ ਮਤਲਬ ਪੈਸਾ; ਹਿਚਕੀ ਦਾ ਮਤਲਬ ਕੋਈ ਤੁਹਾਨੂੰ ਯਾਦ ਕਰ ਰਿਹਾ ਹੈ।